რომანიფრიდონ ხალვაში

ჩემი და შენი ზღვის რომანი

“ზღვა ახმაურდა ყრუ ხმაურობით,
ანძა გრიგალის მეთაურობით მოგზაურობდა…”
გალაკტიონი

1

კაცი ნელა მიდის ზღვისკენ.
გუშინდელი წვიმის წვეთები ისე მსუბუქად და ფრთხილად ეცემიან ფოთლიდან ფოთოლს, გეგონება, ეკრძალებათ, ახალ გამოდარებული, განაბული დილის მყუდროება არ დავაფრთხოთო.
შემოდგომის აბეზარი წვიმებით დაღლილ ქალაქს ესიამოვნა ეს მზიანი ამინდი, ციური ღიმილით რომ ეფერება ყველაფერს.
რამდენი ასეთი დღე ყოფილა ჟამთადინებაში, _ ფიქრობს კაცი, _ ეს დღე კი მაინც სხვაა, ერთადერთია. სხვა დროს არ ყოფილა ზუსტად ასეთი დღე, სწორედ დღევანდელი დღე, ამ წუთებში მის გარშემო რომ ფართქალებს და ლურჯად იშმუშნება.
რამდენი წლისაა ახლა თვითონ?
ხუთი ათეული წელი გაიარა?
რაღა დარჩა წინ? ვინ იცის, იქნებ _ ერთი, ორი… ან იქნებ სამი ათეულიც კი.
იქნებ…
იგი იცნობს საუკუნეზე მეტი ხნის თანასოფლელებს, რომელთაც ხმელი, დაღარული, გამოქარული სახეები აქვთ; მზით დარუჯული, დაძარღვული კისრები, ძვალზე დასული, ღონიერი მაჯა-იდაყვები, დანაკერებ-დახუნებულ ზუბუნებში ამოზვინული, შეთხელებლი, მაგრამ ოდესღაც ბრგე ბეჭები, ჯერ სათვალემიუკარებელი, წყაროსავით ანკარა თვალები, მიწისფერი, მიწასავით ლამაზი და ნაჯაფი ხელები.
კაცი ზღვისკენ მიდის.
შორს, წყლისა და ცის უსაზღვროებათა შერწყმაში, მოხუცის ჭაღარა წარბივით გამოკრთა კავკასიონის თოვლიანი გრეხილი. შორი, მაგრამ რა ნაცნობი და ახლობელია მთათა ის თეთრი სიმღერა…
აქეთ კი, ღარდა-ღარდა, კლდე-კლდე, ხევ-ხევ, ჩაკარგული ჭოროხი, ამღვრეული და დაღლილი, კახაბრის ველზე ლაღად გაწოლილი, მდორედ, აუჩქარებლად მიედინება, თითქოს არც უნდა უცაბედად გაუჩინარდეს ზღვაში, თითქოს კოლხთა, ივერთა, მშობელ მიწას ეხუტება, ეჩურჩულება. ალერსით ისუნთქავს მსუყე და სავსე მიწას და ჟინდაოკებული, ერთგვარად თითქოს კმაყოფილი და რაღაც უფრო დიადისათვის თავგანწირული, გამეტებით ეშვება ზღვაში.
ზღვა!
ის ერთი, არც ისე შორი წელიწადი, ჯერ ისევ მოგონებაში ბრუნავს.
კაცი მიდის ზღვისკენ. უცნაურია, რატომ უხარია, რომ დღეს ნაცნობი არავინ შეხვდა.
ქუჩის გაღმა ძველებურად შეღობილმა ეზომ შეაჩერა. სახლი ისევ ისეთია, ორმოცი წლის წინ რომ იყო.
რკინის კიბეზე დღეში რამდენჯერ ჩამოირბენდა მოკლეკაბიანი გოგონა, ღისფერთვალა, თმაგაჩეჩილი, ახტაჯანა. ეზოში, მაგნოლიასთან, ონკანს მოუშვებდა, ჩქერს შეუშვებდა ბაგეს და თან ეშმაკურად გამოზედავდა ქუჩის მეორე მხარეს, გაზონის ბალახებში საწყლად მდგომ ბიჭს. იმ ბიჭს გაშლილი წიგნი ეჭირა ხელში და ვითომ კითხულობდა.
პირველი გულის თრთოლვა, პირველი სევდა, ტკივილი. გოგო უღიმოდა, თითქოს შორიდან რაღაცას კიდეც ეუბნებოდა, მაგრამ მოხიბლული, სუნთქვაშეკრული ყმაწვილი ახლოს მისვლას ვერ ბედავდა.
იგი ხედავდა, რა უბრალოდ, გაბედულად ახერხებდნენ ამას ქალაქელი ბიჭები. ჯავრით გულზე სკდებოდა, მაგრამ თავად ვერა და ვერ გაებედა მისულიყო იმ ცისფერთვალა, თმადაუვარცხნელ გოგოსთან. ისიც განგებ მიეყუდებოდა მაგნოლიის ხეს, ხანდახან ცალ ფეხსაც მიაბჯენდა და თეთრ მუხლისთავს გამოაჩენდა. ცალი ხელით თმა ზურგზე გადაიყრიდი. მაშინ გამოანათებდა მისი მაღალი ყელი. მერე, თითქოს გაჯავრებული, მზერას შეავლებდა გაღმა მდგარ ბიჭს და კიბეს აირბენდა.
ეს იყო ბედნიერებისა და უბედურების დღეები, თვეებიც…
ახლა კი…
კიბეზე ისევ ჩამორბის მოკლეკაბიანი, ყელმაღალი, ცისფერთვალა, თმაგაჩეჩილი გოგონა. ზუსტად ისევე, როგორც მაშინ, ორმოცი წლის წინათ, მაგნოლიასთან უახლოვდება ონკანს, ონკანიდან პეშვით წყალს დალევს, მერე ხეს მიეყრდნობა… ცერებზე დგება, რომ ტოტი ჩამოიწიოს და თეთრი მუხლისთავები გამოუჩნდება.
გული ამოფრენაზეა. ქუჩის მოპირდაპირე მხარეს გახედა… იქ ბიჭმა წიგნი დახურა, ადგილს მოწყდა, გულოს თვალწინ ჩაიქროლა, მაგნოლიასთან გაბედულად მიირბინა, გოგოს მხრებზე ხელი მოჰხვია… გული ეტკინა გულოს, ორმოცი წლის წინანდელი თავისი გაუბედაობისა შერცხვა.
არა, ეს დღე ერთადერთია. იგი არასოდეს ყოფილა, არც იქნება, არც განმეორდება…

2

გულო ხევაძეს, ზღვისპირა პარკიდან თავის ქუჩაზე დაბრუნებულს, წინ ვიღაც შემოეფეთა.
_ აბა, შეჩერდი, ყმაწვილო! სად იმალები ამდენხანს, სადა? ხომ დაგვპირდი, ზღვაში ნახულ-განცხილს წიგნად დავწერო? ხომ ამბობდი, ბიჭებო, თქვენს ამბებს მთელ ქვეყანას მოვდებო. აბა, სადაა? რა ხანი გავიდა, შენი ხმაც კი ვერ გავიგონეთ. არა, ძიავ, მეზღვარებთან ტყუილი არ გაგივა.
ეს ხალით გიაძე იყო, მართლაც მეზვაურულად რომ შეუტია გულოს. მხარზე ხელი მოარტყა, ლოყაზე ძმაბიჭურად აკოცა.
ხელგადახვეულნი მიდიოდნენ, თან იგონებდნენ ათასჯერ შეუძლებელ და ათასჯერ კვლავ შეყვარებულ ზღვას, შემს, მრავალ გაჭირვებაში გამოვლილ ძმაკაცებს. ხალითი მაინც უფრო აქტიურობდა.
~ბოცმანი, მართალია, როგორც ყოველთვის~, _ ასკვნიდა თავისთვის გულო და მორჩილად მიყვებოდა მეგობარს. ჰო, იქ, ზღვაში, რა თქმა უნდა, უფრო ახლობელნი, უფრო გულმინდობილნი, უფრო გულახდილნი იყვნენ.
გულო პირველი თანაშემწე იყო კაპიტნისა, ახალბედა, ნაოსნობაში გამოუცდელი, ამიტომ ნამდვილ მეზღვარებთან, ამ მართლაც `ზღვის მგლებთან~ შედარებით ერთგვარი უზენუბრი მოკრძალება ბორკავდა. ახლა კი ისევ გვერდით მიმავალ ხალითზე ფიქრობს. მის მსუბუქ ნაბიჯს, ზვირთისებრ რხევას, მის ნაღვლიან სახეს აკვირდება ჩუმ-ჩუმად.
გემზე ბოცმანი იყო იმ წელიწადს, მაგარი მეზღვაური და ნაღდი გულის კაცი, უყვარდა, ენდობოდა, უსმენდა, სჯეროდა ხალითისა.
ოცდაათი წელიწადი გემზე გაატარა. ნაპირზე, ეტყობა, მცირე ხნით ჩამოსულა, სული კი ისევ ზღვისკენ მიუწევს. რაღაცნაირი ახლობლური, შინაურული, მშობლიური სუნიც იგრძნო თითქოს. ეს იმ შორეული ქარაშოტებისა და ოკეანეთა სუნია.
ის რვეულებიც გაახსენდა, ხალითი რომ თავის მონათხრობს წერდა და გულოს აძლევდა თითო-თითოდ.
ულვაშები უფრო ბარაქიანად მოუშვია, უფრო დაუხოშრებია. მოღლილ, სევდიან თვალებში ტროპიკების თალხი ჩადგომია თითქოს, დანაოჭებულ პირისახეზე ყოველი განედის ქარაშოტს თავისი კვალი დაუტოვებია, მაგრამ ხალითი ისევ ცქვიტი, მშფოთვარე, მოუსვენარია.
_ წამოი, ჩემთან შევიაროთ. ისეც ხომ კვირაა დღეს. წამოი, ჰო, წამოი. შინ მაინც არვინ მყავს… _ უცნაური ოხვრა ამოაყოლა ნათქვამს ხალითმა.
_ როგორ?! _ გაიოცა გულომ.
_ ამ სიბერეში ქალმა მიმატოვა. ასეა, ძამია, მეზღვაურობა, ქალს მობეზრდა მარტო ყოფნა და წავიდა…
ერთხანს თავი ჩაჰკიდა, მერე უცებ ხელი ულვაშზე გადაისვა, ძალად გახალისიანდა, ალბათ, მეგობრის ხათრით.
_ კაი ახლა, ამაზე მერე. _ სიტყვა სხვაზე გადაიტანა, _ დაფიცული ვიყავ, აღარნა წავსულიყავ ზღვაში, მარა ახლა გავიფიქრე, თხუთმეტ დღეში ჩემი გემი აქ იქნება და…
_ ჰოდა, მერე? ისევ საცურაოდ?
_ რას იზამ, არაა საშველი! იქ წავალ, მომბეზრდება, ხმელეთზე ამოვალ, აქ კიდევ უარესად ვფორიაქობ. რამდენი უკუღმართობაა აქა, იცი? ძმაკაცობა აღარ გადის, თუ ყოვლისშემძლე ხარ, გიძმაკაცებენ. რაღაც რომ გამოგრჩენ. გამორჩენაზეა ყველა. არ ვარ ამას მიჩვეული. კაცს ან უნდა აშინებდე შენი მდგომაროებით, ან დიდ ხეირს უნდა ელოდეს შენგან, რომ რაცხა გაგიკეთოს, სხვანაირად _ ააფერი.
_ კი, მარა, ეს ნეგატიური მოვლენების წინააღმდეგ ბრძოლის კომისიები?
_ მაგისი დიდი იმედი მაქვს… მარა, რა გითხრა, იცი? წესრიგს ქონება ამყარებსო, გამიგონია. ჩვენი მთავარი მტერი უქნარობა და უქონლობაა. ხომ ხედავ, ზოგჯერ გლეხიც აღარ მუშაობს, მიწა შეიძულა. ადვილი ცხოვრება უნდა ყველას. აბა, ბეღელში ვიღან დაყრის ჭირნახულს?.. ანდა, ჭირნახული რაღაფრად იქნება.
_ მერე?
_ ზოგი გპირდება, მაგრამ არ გისრულებს. ჟურნალი მინდოდა გამომეწერა, აღარააო, ბამბის მაისურები გათავდაო, ბორჯომის წყალიც თვალის ჩაკვრით შეიძლება? ჰოდა, ხმელეთზე რა ვაკეთო. დურგლობა რომ დავიწყო, სამუშაო იქნებ არც მოინახოს. დურგალმა როგორ, ფარა ვაძლიო სამუშაოზე მოწყობაში? აბა რა ვაკეთო აქა? მითხრეს, კაი კაცია ახლა სათავეში, თავად ყიმდე მართალი და სიმართლიზა თავგადადებულიო. კი, ძიათ, ამისთანა კაცის სულის ჭირიმე, მერე ერთი მერცხალი გაზაფხულს მეიყვანს ვითამ, ა?
…ერთი ამ ჩემს ბუნაგში დაბრუნება თუ მომინდება ხანდახან, ეს იყო, ახლა ესეც მექცევა. რაღას ვუყურო აქა? ერთი სიტყვით, ისევ იქ მირჩევნია. ზღვა, როგორც მითქვამს, ჩემი საკარმიდამო, ჩემი ბაღჩა-ყანა და ნაფუძარია. რა გითხრა იცი, მიყვარს მაი ოხერი! ბიჭო, _ ულვაშებში ჩაეცინა ბოცმანს, _ ისე მიყვარს მაი ოხერი ზღვა, მგონია, ქალიც ეჭვიანობს.
ოთახი პატარა ჩანდა, მთლიანად უცხოური ხალიჩა-გობელენებით მოფენილი. ბინაში მარტოობის და რაღაცნაირი უპატრონობის დამაღონებელი სუნი დაბუდებულიყო. ნაღველმა შეიპყრო გულო. გეებრალა თავისი კეთილი ხალითი, მაგრამ გამხელა ვერ გაბედა. ხალითი ამის კაცი არ იყო. თანაგრძნობა, შესაძლოა, კიდეც სწყენოდა. ცხოვრება მუდმივი თორმეტბალიანი შტორმიაო, უყვარდა თქმა ხალითს. რაღა კაცი ხარ, თუ შენი ბედისწერის გემი, თუნდაც ფერდებდაცხავებული, ანძებმოგლეჯილი, ამ გრიგალებში ვერ გაატარე და მშობლიური ნაპირების ერთი მყუდრო ლიმანში ვერ შეიყვანე? კი, გავიქცევი ზღვაშგი, როგორც ოჯახში. წავალ, ვივლი, ღელვას გულს გადავაყოლებ, შრომითა და ხეტიალით დავიღლები, ყოველი ჩვენებურის მონატრებით შეწუხებული ისევ აქ დავბურნდები. რას ვიზამ აბა; არა, ჩვენს შორის იყოს, დასტურ ეს ჩვენებური კაცურკაცობა და ურთიერთ გულთა თბობა მაინც სხვაა. ისე სხვამან სხვისი უკეთ იცისო, ამასაც ამბობენ, არა?
კედელთა გასწვრივ წიგნის შუშაჩადგმული კარადები იყო მიჯრილი. კარადებში ლამაზად ეწყო წიგნები. ქვემოთ, ძირის ორ რიგ კარადებში, ბოთლები, უცხოური იარლიყებით.
ხალითმა ძველი კარადის ძირიდან ერთი, სიმინდის ქუნჩლით თავდაცობილი ბოთლი გამოიღო. კაი ჭაჭააო, თქვა და ჩაის ჭიქაში ნახევრამდე ჩაუსხა გულოს. მერე თავადაც დაისხა. რა თქმა უნდა, სმა, ისიც ასე დილიდანვე, ვის უნდოდა. გულომ უარი თქვა. დაილოცა, მოსვა და დადგა ჭიქა, ხალითმა სულ დალია, მერე ადგა, მოპირდაპირე კუთხეში ტახტზე დაგებულ ლოგინს მიადგა, დაიხარა და ბალიშზე ჩაემხო. შენ არ იციო, ეუბნებოდა გულოს, რა ქალი იყოო. ოცი წელიწადი ერთად, წარმოგიდგენია? ოცი წელიწადი! მაგრამ! რას იზამ, ძიავ, სიმართლე თუ გინდა, შეტყვი: შვილი ვერ ვაყოლე მაგ ოხერს. უშვილო-უძირო რაფრათ ვიყო-მეთქი, ვიფიქრე და ცოტა გულგრილი გავხდი მასთან. თვეში ერთხელ გადმოვდიოდი ნაპირზე და მაშინაც მისი ვეღარ ვიყავი. საცხა-საცხა ვიკარგებოდი, გესმის? ვიკარგებოდი!..
ბოლოს ქალმა კარი მიხურა, იმ ტახტზე დამსვა და სულის კანკალით ჩამჩურჩულა: ხალით ჩემო, ასე არ ივარგებს, მოდი, ერთი ბავშვი `ავიყვანოთ~, გავზრდი. შენი და ჩემი იქნება.
სიფათი მომეღრიცა, მოვიწყინე, წავხდი. კაცი ვარ და ჯანი მერჩის, _ ვიფიქრე, სხვისი ბღუშტი როგორ ვზარდო? მთელი სიცოცხლე სხვისას ჩემი რაფერ ვუძახო-მეთქი. არ დაგიმალავ, რაც მართალი მართალია, კურთხალი გადმომვარდა.
თერთმეტი შვილი ვყავდით მამაჩემს. ზია რომ ომში დაიკარგა, ათნი დავრჩით. ზოგმა მთაში, ზოგმა ზღვასთან თავის კუჩხე-კარი მორთო-მოაკაპიწა. მე კი ერთი, უხეირო, დავრჩი თავიდან. არ დავუჯერე ბაბას და თავი მაინცდამაინც ზღვაში ვკარი.
ჭიქა აავსო, სტუმრის სასმურს გადახედა, ჩაფიქრდა.
_ იცი, გულო, _ ჯავრიანად დაიწყო, _ ძმა მყავდა უფროსი, წეღან რომ ვახსენე, ის _ ზია. ძმებში ყველაზე უკეთესი იყო, აღარ მყავს. ომში წავიდა… აღარ დაბრუნებულა. იმის ხსოვნისა ვთქვათ, ა?
ხალითს თვალები შეუსველდა, ქვედა ტუჩი ჩამოეშვა. უფროსი, დაკარგული ძმის გახსენებამ გული აუჩვილა და ისეთი სიჩუმე ჩამოდგა, გეგონებოდა, ზღვის ფსკერზე იყვნენ.
მერე, უცებ გამოფხიზლებულმა ხალითმა ნაღვლიანად გაუღიმა მეგობარს. არა, არ იყო ახლა დარდის გამხელის, მხიარული წუთის ჩამწარების დრო. სკამზე გადაწვა, ხელისგული ულვაშებზე გადააცურა.
_ ერთი სოფელია, ჯომი, ზეგანში. ზეგნის კაცი, ხომ იცი, შუა გულიდან ამოგლეჯილს გეტყვის. ჰოდა, კოლექტივის კრებაზე უთქვამს იქაურს: სიმართლე ხომ გინდანან? მაშინ მითხარით, თავჯმდომარემ რომ შუამთობაზე ფერმის დეკეული დაკლა და შეჭამა, ეს აქნა ითქვას თუ არა?
ჰოდა, მეც ვთქვა უნდა: გული მტკივა, დაკარგულ ზიას ბიჭი დარჩა, ძმისშვილი ჩემი… ცოლშვილიანი კაცია. ამ კაცს მამაჩემის სამყოფელში სახლის ჩასადგმელი, ერთი სიტყვით, საცხოვრებელი ალაგი არ მისცეს. ავკრძალეთო, ზღვისპირეთში სოფელ ადგილას ვერავინ ახალ სახლს ვეღარ დადგამსო. მიწა აღარააო. რა ვქნათ, ერთი, მითხარით, ამ დალოცვილ აჭარაში, ძიავ, კაცი ცხრაზე ნაკლებ ბაღანას არ აკეთებს და სად დაასახლოს მერე? _ ბოცმანი ჩაფიქრდა, კვლავ რაღაც გაიხსენა.
ხალითს ისე აეშალა ლაპარაკის საღერღელი, ვერაფერი აჩერებდა. ძალიან გაახარა გულოს მოსვლამ. გულდაკოდილი კაცი იყო… თავს უიღბლოდ თვლიდა. გული გაიხსნა მეგობართან, თანაც, არ გამექცესო, შიშით შესცქეროდა სტუმარს. გულოც გრძნობდა ამას, მაგრამ რაღა ექნა, ალერსით, მადლობით, ახალი შეხვედრის სურვილებით დაემშვიდობა.
დაკარგა დღე, თუმცა, როგორც იტყვიან, ზოგი ჭირი მარგებელია. გულო მთელი არსებით ისევ იმ ერთწლიან საზღვაო ცხოვრებას დაუბრუნდა.
შინ რომ მივიდა, ამოფუშა უჯრები; ხომალდზე გადაკეთებული ჩანაწერები მონახა. მოდი, გადავხედავ, იქნებ რამე სახეიროს მივაგნოო.
იქ, გემში წაკითხულმა იქნებ ვერ დამახსოვრა თავი. იქნებ მაშინ საკუთარ სტრიქონში თუ ხალითის რვეულში ვერ პოულობდა ისეთ რამეს, რაც ახლაც საინტერესო იქნებოდა.
მოდი, ახლად, თავიდან გავსინჯავ, _ მსჯელობდა თავისთვის.
ნაჩქარევ ნაწერებში ერთხანს საყურადღებო ბევრი ვერაფერი იპოვა, მაგრამ ფურცლებს მაინც დაბეჯითებით ათვალიერებდა თავს იქცევდა.
მალე ხალითის რვეულებს მიადგა. გაშალა და ძველი, ნახმარი, დაზეთილი ბაგირივით გაჭიმულ სტრიქონებს, ამდენი ხნის მერე, კვლავ სიამოვნებით გააყოლა თვალი. აქ ზღვა და მიწა თითქოს ერთმანეთში გადაზელილიყო.
იფიქრა, ახლის წერას აზრი აღარა აქვს, წიგნი თითქმის დაწერილიაო. თავის დღიურებიდან ამოხაზა შედარებით უკეთესი მონაკვეთები, ასეთე ხალითის რვეულებიც თანმიმდევრულა დაალაგა და კითხვას შეუდგა.

დღიურიდან: 198… დეკემბერი.

გემის სარკმელიდან, როგორც რენტგენში, ვხედავ ბათუმს, ცის ფონზე _ მთების ჩონჩხებს. ამაღამ შორეულ რეისში გავდივართ. ვღელავ.
კაპიტანი რუპორით მოკლე განკარგულებებს იძლევა. ბრამშპილისკენ მირბის ხალითი ორიოდე მეზღვაურთან ერთად, რათა ღუზები ამოსწიოს და გემი პორტიდან ღია ზღვაში გასასვლელად გაამწესოს. თითო ტონიანი ღუზები დასვენებულ და დატვირთულ ხომალდს მაღალ მკერდზე აახორხიალა და დაჰკიდა. გემი ნელა, მძიმედ, დინჯად მიბრუნდა დასავლეთისაკენ.
ლივლივა ზვირთების ჯეჯილი თანდათან დაღმართდება და ბათუმი, დაღმართის ძირას, მთების უბეში, თანდათან პატარავდება. როცა გულს დიდი ხნით განშორების წინასწარი სიმწვავე იდუმალად კუმშავს. მხიარული და ბედნიერი ბოცმანი ჩემს მიულაგებელ კაუტაში, ჩემი აწეწილი სულის დასალაგებლად შემოხვიხვინდებახოლმე.

დღიურიდან: 198… დეკემბერი

განთიადის ცაზე _ გაცრეცილი ნახევარმთვარე. წინ ვიმზირები, მგონია, საცაა ბოსფორს დავინახავ, მაგრამ ჯერ მხოლოდ ზღვის რუხი სივრცე და დაბლა ჩამობლანდული შემოდგომის ცივი ნისლები მოჩანს.
ალიონის ნათება რაღაცნაირ გამოთქმელ ფერებით ასევდიანებს ყველაფერს.
იქით, მარცხნივ, ახლადდათოვლილი მთებია. მთათა ძირებში, ზედ ზღვასთან, ორ-სამ ალაგას, პატარა ქალაქუნები მიყუჟულან და ისევ წუხანდელი ღამის ლამპიონებს აციმციმებენ.
ეს უკვე ანატოლიის ნაპირებია. მეჩვენება, მთვარეს თითქოს სწორედ თურქეთის თავზე უხარია ყოფნა. აქ უფრო შინაურულად გრძნობს თავს. პირი დაუბანია. გაბადრულა და უსაზღვროდ კმაყოფილი დასცქერის დედამიწას.

 

                                                       პირველი რვეული

უპატრონო ავადმყოფი

ესპანეთში მოვხვდი ერთხელ. შინ მომავალ გემზე ავად შევიქენი და გიბრალტარში დამტოვეს. არსებობს ასეთი წესი. მერე მადრიდის ჰოსპიტალში გადამიყვანეს. ბოლოს _ ბარსელონაში. ზღვასთან მისაახლოებლად. იქ, მადრიდში, კათოლიკე მოწყალების დები თავს დამტრიალებდნენ გამუდმებით და წამლებზე უკეთესად თავიანთი ლოცვითა და ალერსით მკურნავდნენ. ერთი გოგო ბასკი აღმოჩნდა. იცით, როგორ გაიხარა, რომ გაიგო, საქართველოდან, კოლხეთიდან ვიყავი? მითხრა, ჩვენ ნათესავები ვართო.
საღამოოთ ხშირად მეჯდა თავთან. თეთრი, მაღალი, ქათქათა თავსაბურით, შუბლზე, გრძელღერძიანი ჯვარი როლმ ჰქონდა გამოსახული. თვალს მილულავდა, ხელებს აღაპბრობდა და რაღაც ლოცვებს მიკითხავდა.
ბოლოს იმ ნაზი, გორძელი თითებით პირჯვარს გადამწერდა, `ამინ~ _ ჩაიჩურჩულებდა. არა, მართლა ანგელოზს ჰგავდა. მორჩებოდა ლოცვას და, მერე, სიმღერას წაიღიღინებდა. ბასკურიაო, მიმახვედრებდა. ამ სიმღერაში სიტყვა `ნანაც~ გავიგონე მრავალჯერ.
წასვლას რომ მოიწადინებდა, კვლავ გადამწერდა პირჯვარს. მეგონა, შიგნიდან ვნათდებოდი. იმნაირი იყო ის გულმადლიანი ბასკი გოგო. ტკივილი სულ დამავიწყდა.
ისეთი სუფთა, ღრმა, უებარი იყო მისი ციური ალერსი, მეგონა, ოდეს წარმოთქმულ ქრისტეს რწმენაში აღმადგინა, ჩემს უძველეს ტაო-კლარჯეთში დანგრეული ტაძრები კვლავ აღმიშენა, ყველა დაკარგული ერისშვილი დამიბრუნა და, არა მარტო ჩემი თავი, მორჩენილ-გამთელებული, ერთიანი მამულიც სამარადისო მოსავლელად ჩამაბარა-მეთქი.
ერთხელ, მადრიდის საგარეუბნო ჰოსპიტალში რომ ვიწექი, ტელეფონთან მიმიწვიეს ღამით, ვიღაც ქართველი გთხოვსო.
წინა დღის გაზეთში გაეწერათ, საბჭოთა მეზღვაური საქართველოდან ამა და ამ საავადმყოფოში მკურნალობსო. ალბათ ვიღაცამ წაიკითხა, რამდენი მაწანწალაა… _ ვფიქრობდი ჩემთვის და, რაც მართალი მართალია, შიშით ვუახლოვდებოდი ყურმილს, რომელსაც მოწყალების და მიწვდიდა.
_ გისმენთ.
_ ჰადლ! თქვენი გამარჯთება, საქართველოს შვილო!.. გელაპარაკებათ საქართველოს მეფის შთამომავალი. დიახ, დიახ, _ ფაქტიურად ცოცხალი მეფე-ბაგრატიონი… მზადა ვარ და, სასიამოვნოც იქნება ჩემთვის, ყოველგვარი დახმარება გაგიწიოთ. ხვალ დღის თორმეტზე გინახულებთ…
_ გმადლობთ, ბატონო, მე არაფერი მჭირდება. მე შინ მინდა… _ ვუპასუხე დაბნეულმა, ოდნავი შიშით.
_ არა, მაინც გნახავთ, საჩუქრები უნდა მოგართვათ და დახმარება გაგიწიოთ, _ გაიმეორა `საართველოს მეფემ~.
დილით, ცხრაზე, მატარებლით ბარსელონაში გამამგზავრეს…, გულში ვნანობდი, რომ `მეფეს~ ვერ შევხვდი. რას არ მოიგონებ ეს უმამულო თანამემამულეები, ა? ძალიაI სეირი კი იქნებოდა ჩვენი შეხვედრა. რას მკითხათდა ნეტა? რას ვკითხავდი ნეტა? ვითომ რა უნდა ეჩუქებინა? საცოდავი!.. ერთ ქართველში მთელი საქართველოს ხილვა ეწადა ვითომ? მაშინ, დასტურ მეფე ყოფილა და ეგაა! არ მგონია. ამდენი ჭკვა ჰქონოდა… უფრო დიდი სახელის იქნებოდა, აქ, თავის მიწაზე რომ მომკვდარიყო.
გზაში იმ ბასკ ქალზე ვიოცნებე. იქნებ ბასკები და ჩვენ მართლა ერთი ფესვიდან ვიყოთ ამოზრდილნი?
მართლაც, იქნებ ატლანტიდის ლეგენდიდან მოვდივართ, ა?
დიდი წარღვნის მერე, შესაძლოა, ნაწილი პირენეის ზეგნებს შევეფარენით, ნაწილიც ხმელთაშუა ზღვით პონტოს მოვასკდით, და, ვიდრე არ გათავდა ზღვა და ვიდრე არ მივადექით უკიდურესი აღმოსავლეთის კიდეს, არ შევდექით არსად. ეს აღმოსავლეთი კი ჩვენი ახალი და სამარადისო სამყოფი _ კოლხეთი იყო. ამნაირი რაღაცეებით მიფიქრია ხანდახან. რა ვქნა, ჟიავ, ოცდაათი წელიწადია ბოცმანი ვარ და ჩემი თავისა ჯერ მე თუ არ ვირწმუნე, სხვა რაღას დაიჯერებს.
ერთხელ, მარსელის რეიდზე ყოფნისას, ილუმინატრში გავიხედე და იქვე მდგომი შავ-თეთრად შეღებილი ძველი ნაცნობი ტანკერი დავინახე.
_ შეხედე, შეხედე! _ ვუთხარი ჩემს თავს, _ იმისი კაპიტანი, შორეული ნაოსნობის კაპიტანი, ნიაზი, ჩემს გემზე დამლაგებლად იყო. მაშინ რვა ათას ტონიან მომცრო ტანკერზე ვმუშაობდი. მოკლე რეისები გვქონდა. კაი ბიჭი იყო, მარა კარგადაც მაწვალებდა, არც მე ვხათრობდი. გავხდები კაპიტანი და ნახავო, მემუქრებოდა. ჰო, ეგ მინდა მეცა-მეთქი.
სულ ხელისგულებით ვახეხინებდი შიდა ტრაპებს, გემბანებს, კარებს, ილუმინატორებს.
მართლაც გახდა კაპიტანი. შემხვდა ერთხელ, გვერდზე გამიყვანა და შემეხვეწა, წამოდი, ხალით, ჩემს გემზე იმუშავეო.
თავიდან ერთ ბეხრეკ, ბრტყელფსკერა ბარჟაწე ვცურავდი ცეცხლფარეშად, მერე ისევ ბრტყელფსკერა მომცრო ტანკერზე გადამაგდეს. ეს ტანკერი კასპიიდან ვოლგა-დონით ჩამოვათრიეთ აზოვში. იმაზე კი მატროსად ვიყავი.
ვახტზე დგომისას დაჭმუჭნილ, ჭუჭყიან ალამს თუ გავკიდებდი ხანდახან მაღლა, გამურული საკვამლე მილის თავზე. გაცვეთილი კანაფის ძაფი, ზეთში დამბალი და გაშავებული ჩემი ხელისგულების ოფლით უფრო ისანთლებოდა. იმ ძაფს ჟანგიან ფალზე მივაკოჭებდი და ვახტიორ შტურმანს ამაყად მოვახსენებდი, განკარგულება შესრულებულია-მეთქი.
ამით ვამაყოდი. ზეთში გათხუპნული ალამი, _ მაუდის დაქექილი ნაჭერი, ზოგჯერ ბაზარსა და ფალს შუა შეჭუჭკული, აღარ გაიშლებოდა. აი, მაშინ, რაც მართალია, ჩემს მეტი ვერავინ ახოხდებოლდა ქარაშოტში სველ, ტიტველ ანძაზე. ხეზე გასვლას ხომ შეჩვეული ვიყავი ბაღნობიდან, სოფლიდან…
მაგას დასწყევლის ღმერთი, რაც მე მაგ ვაი-ტანკერზე ვიწვალე და ყოფნის დღე მოვიწამლე. დიზელის საწვავს ვეზიდებოდი ბათუმიდან ოდესაში. ოთხსაწოლიან ციცქნა კაიუტაში მაღლა გამოკიდებული, სიმყრალეში, სიცხეში, სიბნელეში ვკონწიალობდი დილა-საღამოს.
თავბედს ვიწყევლიდი, მარა შინ დასაბრუნებელი პირიც აღარა მქონდა _ რაც ოჯახისაგან მეკუთვნოდა, ჩემი წილი ნელინელ გავზიდე და სულ შევყლაპე.
ჩემი მარო…
ქობულეთში გადავეყარე მაგ უბედურს. შინ მიმიყვანა. გამბანა, გამრეცხა, გამათბო, დამაპურა.
მივეჩვიე, მივენდე.
შემიყვარდა.
ოდესიდან ან ნოვოროსიისკიდან ჩამოსვლისას, თუ ღუზას ჩავუშვებდით, შევივლიდი მათსას. იქ მყუდრო და თბილი იყო ოდა. მისი მშობლები ხომ გადაყოლილები იყვნენ ჩემზე! მოვკიდე ხელი და წამოვიყვანე ეგ ჩემი მარიამი.
ჰოდა, არ მოვითქვი სული? ერთი ოთახი ვიქირავე ბარცხანაში, მერე თლათ შევისყიდეთ.
ოთახი ბერძნის ნაქონი იყო. ბერძენი რატომღაც ომის მიწურულს შუა აზიაში წაიყვანეს.
მარო უშვილოა ვფიქრობ: ოჯახს ნუთუ სინსილა არ ეყოლება; დარდი დამაწვა, დავსაწყლდი, დავიჩაგრე.
მარო მშრომელი და ხათრიანი ქალია. ჩემზე მეტად განიცდის ჩვენს უბედურებას. უფრო ჩემი წუწუნი ტანჯავს, რაც მართალია, მე ვებრალები.
ვიცი, კარგად ვიცი, რომ მე შვილი მეყოლება. მაროს კი გამჩენმა რატომღაც წაართვა დედობის მადლი. `რატომ, რატომ მაინცდამაინც ჩემი მარო ამოირჩიე, ღმერთო?!~ _ ღამღამობით ჩავიფლიკვინებდი მწარედ ჩემთვის.
იქვე, გვერდით მაროც ქვითინებდა.
ვითომ ისიც მიმავლავდა ცრემლს, მაგრამ ორივე კარგად ვგრძნობდით ერთმანეთის ტკივილს.

დღიურიდან: 198… დეკემბერი.

დილით, ვიწრო ტრაპზე რომ ჩამოვრბივარ, ვხედავ, ლოყებღაჟღაჟა იური მაქსიმოვი, მეოთხე თანაშემწე, რაღაც ფურცლებს მოაფრიალებს. ერთ ფურცელს ხელში მაჩეჩებს. ეს გემის `როლიაო~ მეუბნება. კი, უკვე ვიცი, რომ ეს ეკიპაჟის შემადგენლობის სიაა.
ოდნავ ვჯავრდები, თუ ერთი უფროსად მეც მთვლის, კაიუტაში შემოეტანა, მაგრამ ასეთ წვრილმანებს მაინც არაფრად ვაგდებ. ქაღალდს ოთხად ვკეცავ და გულის ჯიბეში ვიდებ, თან გემის ყოფას უკვე ოდნავ შეჩვეულს და ერთგვარად გაშინაურებულს, დაწვრილებით, თანმიყოლებით მაგონდება ნავსადგურიდან გამოსვლის თუ რეიდზე დგომის საათები. გასაცილებლად მეშვიდედ რომ მოვიდნენ, შინიდან პალტოც მომიტანეს. დეკემბერი უკვე ზამთარია, დაგჭირდებაო. თუმცა ვარწმუნებდი, აქ ზამთარია. იქ ზაფხული იქნება-მეთქი, მაგრამ ვერაფრით ვერ იჯერებდა აქოშინებული, შეშინებული, დანაღვლიანებული და გულაჩვილებული ნაილე, ჩემი ცოლი, რომ გემი რამდენიმე დღეში უფრო თბილ სარტყელში შევიდოდა, ხოლო უფრო გვიან, საახალწლოდ, კაი შუა ზაფხულის პაპანაქებაში მოვხვდებოდი.
ნაილე კინაღამ თვეზე მეტხანს გაბუტული მყავდა. ჩემზე იყო გაჯავრებული, მიზეზი? ღმერთმა იცის. არა, ვიცი, მაგრამ ახლა თავსაც ვერ გავუმხელ, იმდენად სულელური რამაა. ვთქვათ, მე რაღაცის გამო ცოტათი გავჭავრდი, იგი მთელი თვის გაჯავრებით მიხდის სამაგიეროს. მგონია, საწყობში არ წავიყვანე. იმპორტულ საქონელზე მეჩიჩინა, მახსოვს. არა-მეთქი. ახლა კი, დღეს მორჯულდა. რადგან შორს მივდივარ, შემირიგდა.
შემდეგ ბუნკერი გვერდიდან მიადგა გემს და მთელი დღე დაცარიელებულ ტანკებში, რეზინის გრძელი შლანგებით საწვავი ისჯმებოდა.
ამასობაში მეზღვაურები კამბუზისაკენ კარტოფილიან ტომრებს ეზოდებოდნენ ზოგიერთს ზურგზე ძროხის გაყინული ბარკალი თუ ნახევარი ფერდი მოედო და მიათრევდა. პატარა ყუთებში სახაშე მასალაც ჩაეწყოთ და ალაგ-ალაგ ჟანგისფრად ამოშვერილიყო გატრუსული ჩლიქები. ვიცი, ჩემი ხათრით იყო, რომ ხორცის კომბინატიდან სახაშე გამოიწერეს. ვინ არ ჩაერია ამ საქმეში. კომბინატის დირექტორს უქთვამს, მარტო ფეხებს თუ ყაბულს გახდებიან, მივცემო, ფაშვი, თურმე, გადარჩეული, გახეხილი, მსუბანი ფაშვი, ცალკე ჰქონიათ გადანახული სხვებისათვის, მერე პორტის კაპიტანი ჩარეულა საქმეში. განუმარტავს იმ დირექტორისათვის, გემი მთელი წლით მიდის, გრძელი, მომქანჯველი მგზავრობა ექნებათ, ბიჭები ცოდვანი არიან, მოუხერხეთ როგორმე სახაშეო.
ერთი კვირის დაგროვილი მთელი სახაშე მასალა კომბინატმა სანაოსნოს მიჰყიდა ჩვენი გემისათვის. მერე, ოდნავ ჩემზე გულმოსულ კომბინატის დირექტორს უთქვამს, მათხოვრები არიან ეს ჟურნალისტები, აიტეხავენ რაღაცას და… რა ჯანდაბად სჭიროდა მაგას ზღვაში წასვლა და თუ მიდიოდა, რაღა ხაშისათვის აწუხებს ხალხსო. ხაში და ფხალ-ლობიო თუ უნდოდა, შინ დატეულიყო.
ჰო, ყველაფერი მოზიდეს.
ნიორი სანაოსნოს საკუჭნაოშიც მოინახა. ჭაჭა ცოტა—ცოტა ყველას მოჰქონდა ალბათ.
ბოლოს ცოცხალი ნაძვის ხეც მოიტანეს, თავისი მიწიანი ყუთით. ესეც ჩემი ხათრით, საახალწლოდ ხმელეთისაგან შორს რომ არ მეგრძნო თავი. ნაძვის ტოტები დრასენის ფოთლებით შეეკონათ. ნაძვის ბიჭებმა კოხტად, ფრთხილად და პატივით აიტანეს გემბანზე.
გემბანი დიდი იყო, პროსპექტივით ფართო, ამიტომ ბევრი რამე ჯერჯერობით იქ რჩებოდა.
ბედაური ამინდი იდგა.
მე ბოცმანს დავეძებდი. საწყალი კაცია, _ ჩემთვის გულში ვიმეორებდი _ ალბათ იმის გამო, რომ ყველაფერს გულახდილად ამბობდა და ალალი კაცი ჩანდა. ადამიანმა თუ თავისი ცხოვრების ამბები წრფელად თქვა, თუ არაფერი დამალა, უსათუოდ საწყალი ჰგონიათ იგი. ასეთნი ვართ ყველანი. ცუდს, ესე იგი, ჩვეულებრივს, ვმალავთ ხშირად, რათა კარგები გამოვჩნდეთ.

                                                      მეორე რვეული

გაქცევა

მინდა იმაზე დავწერო, პატარაობაში ბაბას როგორ გავექეცი შინიდან. ეს არ იყო უბრალოდ, სოფლელ ბიჭებთან სათამაშოდ გაპარვა. ეს დიდი გაქცევა იყო, მთელი სიცოცხლისხელა, მარა, იცით რას გავექეცი; გგონიათ ყანა-ბაღჭას? არა _ საცოლეს. ჰო, ჰო, იმას, აკვნიდან რომ დამინიშნეს. ის გოგო, როცა გაიზარდა, მართლაც შეუყვარდა ერთს. ჰო, შეუყვარდა. მეგობარი ბიჭი შემეცოდა. ავდექი და მოვუსვი. მაშინ სხვანაირი დრო იყო, ხომ იცი, ჩვენი აჭარა…
საცა მოვხვდებოდი, გემზე, ხშირად მეკითხებოდნენ, რა ქვეყანაა მაინც ეს აჭარა. ვინა ხართ თქვენ, იქაურებიო.
ზოგმა, შორეთში არც კი იცოდა, რომ ჩვენი ენა და ჯილაგი ქართულია. მე კი მუდამ მჯერა, კაცის სამშობლო თვით ენაა სწორედ. ეს მთავარია _ ენა! კაცისათვის ენა რელიგიაცაა. ჰო, რაც მართალია, მართალია.
სამი ასეული წელიწადი ოსმალეთისა და ისლამის ხელში `გურჯ მულიმანად~ ვიქეცით. რამდენი ჩვენისთანაა კიდევ იქ, გადაღმა? მილიონი? მილიონნახევარი? შეიძლება მეტიც…
აბა, ასეთი ამბავია, ძიავ! ისე ძალიან კი გვათამაშა ისტორიამ. მარტო ჩვენი მხარე კი არა, საქართველოს მთელი სამხრეთი ისტორიამ ბურთივით ათამაშა. ხან ერთ კარში შეაგდო, ხან _ მეორეშე და ვის რამდენიც შეეძლო, გვირტყა ფეხები. ბოლოს დაფრეწილი, დაჩუტული, სადღაც კუთხეში მიგვაგდო.
გამოგვიცვალეს რწმენაც, სახელიც და თვით წართმეული ჩვენი სახელითვე დაგვაშინეს: ქართველი გიაურს, ურწმუნოს ნიშნავს, თქვენ ქართველები კი არა, ამიერიდან მუსლიმანები ხართო.
ბოლოს ახალმა დრომ ხელი წაგვატანა და ფეხზე წამოგვაფორჩიხა, თორემ ისევ იქ, ძველი ნანგრევების ძირას, ტალახში ვეგდებოდით დღესაც. ეს უნდა ითქვას, ეს ხმამაღლა უნდა ითქვას.
თვალზე ცრემლმომდგარი მოძმე ლუკმას იკლებდა, რომ ჩვენთვის დაეთმო. საქართველოს თავად უჭირდა, მარა ჩვენისთანა, მისი ახალშემოერთებული ძმებისთანა საცოდავი და ფუხარა მაინც არ იყო… ასეა, რაც მართალია, მართალია.

დღიურიდან: 198… დეკემბერი.

საშტურმანო ჯიხურის კარი შევაღე. კაპიტანი შალვა დიდიძე იატაკზე გაშლილ რუკას დამხობია და ფანქრით რაღაცას ხაზავს. თავი არ აუცია, არც რამე უთქვამს. მე კვლავ სამართავ პულტთან გავდივარ. იქ შტურმანები არიან. ფოსფორული ციმციმით მოკამკამე სკალები გაუგებარ ენაზე გესაუბრებიან.
ვიღაცა კარს შემოაღებს. გამჭოლი ქარი ფარდებსა და ფურცლებს აშარიშურებს. კარი ისევ სწრაფად იხურება და მე ვხედავ, ბნელი საპულტე ხიდურიდან განათებულ საშტურმანო ჯიხურში როგორ შედის ყვითელი, სუსტი, ჭორფლიანი რადისტი ვალერი სნეგოვი.
ხელში ბლანკზე გადაბეჭდილი დეპეშა უჭირავს. მოკრძალებით იხრება და ძირს, იარაკზე ჩამხობილ კაპიტნის წინ, რუკაზე ფურცელს ხებს. კაპიტანი სტრიქონებზე თვალს ირიბად ჩაატარებს და წკიპურტის კვრით ფურცელს გვერდზე გააცურებს.
ეს პირველი რადიოგრამაა, რომელიც ჩვენმა გემმა მიიღო ახალი რეისის დაწყებიდან. მე კი ყველაფერი მაინტერესებს.
ჯერ კარგად არც კი ვიცი, რომ კაპიტანთან ერთად მეც ვალდებული ვარ ვიცოდე და პასუხი გავცე ყოველ მოულოდნელ კითხვას, ზღვა რომ ჩვენს წინაშე დასვამს.
ლოკატორში მთებისა და ხეობების მთვარისფერი გამოსახულება ნელნელა პატარავდება. ილევა. ღვლაში მყოფი შტურმანი, სტანისლავ ლოტოვი, ცდილობს ჩემთან საუბარი გააბას, თავშეუკავებლად ხარხარებს. ჩემი ჯავრი და მოწყენილობა რომ გაფანტოს, რაღაცებს მიზსნის და ლოკატორში ზომავს იმ მანძილს, ნაპირიდან რომ გვაშორებს.
სტანისლავ ლოტოვი საქართველოში ომმა ჩამოაგდო, როგორც უპატრონო ბავშვი. ჩაქველი გორგაძის დედაბერი საკუთარ შვილებშიც არ არჩევდა, სტანისლავიც იმ ქალს დედად თვლიდა, ნენეს ეძახდა. ნამდვილი ჩვენებური გლეხური ქართულით ლაპარაკობდა.
კაპიტნისა ძალიან ერიდება სტანისლავს. ახალგაზრდაა, მაგრამ ბევრისმცოდნეო, _ ამბობს შალვაზე. ჰოდა, სწორედ იმ ცოდნას უწევს ანგარიშს. მეც უფროსად მთვლის. მაფასებს, მისმენს, მეკითხება. ვერ ვიტყვი, ეს არ მსიამოვნებს-მეთქი. ჰო, მისი ქართული მომწონს. ისე მარცვლავს სიტყვებს, ისე უცნაურად უსვამს მახვილებს, მშობლიური ენა სხვა ფერისა და მელოდიისა მეჩვენება.
სადილობა რომ მოახლოვდება, საუბარს საჭმელებზე გადაიტანს. თვალებანთებული და ნერწყვმომდგარი ჩამოთვლის ხოლმე ქართულ კერძებს.
_ ახლა კაი ხარშო, ან საცივი, კაი ბატონო, თუნდა მჭადი და ლობიო იყოს, ა? _ ჩამიკრავს თვალს. კაპიტანი ხშირად თავის ჯიხურში რომ შეიმალება, საჭესა და მართვის ავტომატს ვახტიორს შეატოვებს. აი, მაშინ სტანისლავი ახალმოკრეფილ ანეკდოტებს მოყვება. ჩემს ზღვაოსნურ ახალბედობას უსუსურობად როდი თვლის.
სინათლის ყვითელი ხაზი წრიულად ევლება ეკრანს. სტანისლავი პატარა ჩარხს მოატრიალებს, წრეხაზი გაფართოვდება. როცა მისი ცალი გვერდი სასურველი საგნის თუ მიწის მთვარისფერ წერტილებს ეხება, სკალაზე ცისფრად ისახება ციფრი, რაც გემსა და ობიექტს შორის მანძილის აღმნიშვნელია.
საშტურმანო ჯიხურში შევდივარ, კაპიტანი მაღალ მაგიდაზე იდაყვებდაბჯენილი წინ იმზირება. რადიოდეპეშას მიჩოჩებს. დავცქერი: `ხმელთაშუა ზღვაში, ჩრდილოეთის განედის 38/0-სა და დასავლეთის გრძედის 10/0-თან დაცურავს ხის მოდრეიფე მორი, ათი მეტრი სიგრძისა და ნოლ რვა მეათედი დიამეტრისა. გემებისათვის საშიშია~.
გაოცების ღიმილით შევყურებ კაპიტანს.
რამდენი ქვეყანა, რამდენი სანაოსნო თავის რამდენ გემს აფრთხილებს ალბათ ასეთი რადიოდეპეშით, ამა და ამ განედის ამდენ გრადუსზე ხის მორი დაღურავს, არ დაეჯახოთ, ვინ შენიშნა პირველად, ვინ გაავრცელა, ანდა ნუთუ მართლაც ასე საშიშია ეს ხის მორი ამოდენა ხომალდებისათვის? ანდა, ამისთანა წვრილმანებისათვის სცალიათ გემებს, ეკიპაჟებს, სახელმწიფოებს?! ისე, კი მსიაომვნებს, რაღაცნაირ შინაგან კმაყოფილებას ვერ ვმალავ, მსიამოვნებს, _ ისევ ვიჯერებ, რომ ქვეყნიერებას და თვით სამყაროსაც ფხიზელ პატრონად ადამიანი ჰყავს.
* * *
გემბანზე რომ გავედით, იქ, მოაჯირს მიყრდობილი გოგო-ბიჭი მუსაიფობდა. მეუღხოვა უცებ ეს სურათი.
ბოცმანი მეუბნება: _ ეს საზღვაო სასწავლებლის ახალკურსდამთავრებულია, თენგო ხაბაზი, გოგო კი ჩვენი ოფიციანტი, ერთადერთი ქალი მთელ გემზე. ზინა ჰქვია სახელად; მართლაც თვალს ვერ მოსწყვეტ, ისეთი ქალიშვილია. წამით გავიფიქრე: როგორ გაიმეტა გემისთვის მშობელმა-მეთქი. კიდევ დავძინე:
_ კი, მარა როგორ გამოუშვეს? _ და ხალითს გადავხედე. იგი ცდილობს, კარგად გამარკვიოს:
_ მამა მეთევზე ჰყავს. მახსოვს, სულ აზოვზე დადიოდა სეინერით. დღე-ღამე ზღვაზე იყო. მაინც შინ, ლოგინში მოკვდა საწყალი.
პირდაპირ მივედი, ორივეს ხელი ჩამოვართვი და რაზე მუსაიფობთ, ახალგაზრდებო-მეთქი, ზერელედ ვკითხე. თენგოს ფერი ეცვალა, ეტყობა, შერცხვა, ეუხერხულა ჩემს წინაშე, უცხოეთში მიმავალ გემზე, ქალთან ღლაბუცი. ახალგაზრდა მეზღვაურმა, ალბათ, ისიც კარგად იცის, რომ დაუშვებელია შორეულ ნაოსნობის საბჭოთა ხომალდებზე მომუშავე ქალებთან ნამეტანი სიახლოვის ძიება. გემზე ხომ ყველანი ახალგაზრდა მამაკაცები არიან, ზოგჯერ თვეობით და შეიძლება წლითაც, შინდაუბრუნებელნი, წარმოიდგინე, რა დღეში იქნებიან. ახლა, ამ თითო-ოროლამ ქალთან თუ დაიკავა საქმე, დანარჩენი რას იტყვის? შეიძლება ამის გამო გემზე, უსიამოვნების გარდა, გამოუსწორებელი რამეც მოხდეს.
მაგრამ, აქ, ამ წუთას, თენგოს და ზინას ერთად რომ ვხედავთ, ორივეს, მეცა და ბოცმანსაც, მოგვწონს. ერთმანეთს შვენიან. ტანმაღალი, ოდნავ მოხოშრო, პირგრძელი, ღონიერი თენგო და წელწვრილი, ყელმაღალი, შავთმიანი და მოცისფრო თვალებიანი ზინა.
_ შეყვარებულებივით დღე-ღამ ერთად არიან. ბიჭი ბიჭია, რას იზამ… _ ხითხითებს ხალითი.
ვგრძნობ, თვალებში წამიერმა სევდამ დაიდო ბინა. მგონი ოდნავ ვიბნევი, მაგრამ უმალვე მახსენდება, რომ გვერდით ხალითი დგას.
_ კაი გოგოა, სხვათა შორის _ ვმბობ დაძაბულობის გასაფანტავად და ვატყობ, ხალითი მიხვდა, ზინას რომ თვალი გავაყოლე.
_ გემზე მიღებულია, _ იცინის ხალითი, _ კაი ქალი თუა, კაპიტანის ან პამპოლიტისაა!
_ კარგი ახლა, ხალით, მაგისი ხამი ვარ მე?! _ გავჯავრდი თითქმის.
_ გეხუმრები…
_ კარგი ბიჭი ჩანს. ხაბაზებს ბევრს ვიცნობ… ვისი ბიჭია, ნეტა? _ დავინტერესდი რატომღაც.
_ სხვათა შორის, მაგ ბიჭს არ უშვებდნენ საზღვარგარეთის რეისში. რატომ არ ვიცი, მაგრამ არ უშვებდნენ. _ ამბობს ბოცმანი.
_ მერე?
_ მერე, ხომ იცი, რაღაცნაირად ისე ჩაეწყო. ამბობენ, მამამისი კაი მშოვნელიაო.
_ `მშოვნელი?~ რისი, კაცო? _ გავიკვირვე.
_ ფარის. ჰო,ჰო, ფულის.
_ სად მუშაობს, იცი?
_ ამბობენ, არსად არ მუშაობსო. ჩვენში ახლა, სამწუხაროდ, ბევრია ასეთი, არსად არ მუშაობს და ფული კი აქვს, _ თანდათან გულახდილობს ხალითი.
თენგოს მოვკარი თვალი ისევ და ხელით ვანიშნე, აქ მოდი-მეთქი. ახლა უკვე მარტოა, მაგრამ ჩემს წინაშე რომ ჩერდება, სახე მაინც ოდნავ უწითლდება.
_ ვისი ხარ, ბიჭო, შენ? _ უმალვე ვეკითხები.
_ ბაგრატისა… მე თქვენ გიცნობ, გულო ბიძია, ჩვენთან ბრძანდებოდით ერთხელ და გიცნობ.
ჩავფიქრდი, რაღაცა მახსენდება. კი, კი, მართლაც გამახსენდა ყველაფერი. თენგო რომ წავიდა, ბოცმანს, მივუბრუნდი:
_ არაა ცუდი კაცის შვილი. გაზეთის რედაქციიდან გამგზავნეს ერთხელ ხაბაზთან, ბარცხანაში. კარგი, ლამაზი და მოზრდილი სახლი აქვთ. უჩივლეს, საიდან ააშენე ასეთი სახლიო და გამგზავნეს დავალებით, რათა მამხილებელი სტატია დამეწერა. ვნახე, შევისწავლე და აღარ დავწერე… ჰო, აღარ დავწერე… იმის მერე რედაქტორი გადამეკიდა. ხმა დამიყარეს, ქრთამი აიღო და ამიტომ აღარ დაწერა ის დაგეგმილი წერილი გაზეთისათვისო. კაი ხანია გასული და გულახდილად გეტყვი: უბრალოდ, შევიბრალე და არ დავწერე. დიახ, არ დავწერე, შენ არ იცნობ, ხალით, ბაგრატი უბრალო `შორი ნაოსნობის~ შოფერია, მეტი არაფერი, ზის ორვაგონია `კოლხიდაზე~ და დადის რუსეთში. ცხოვრება გზაში გაუტარებია კაცს. მთელი სიჭაბუკე კი _ ფრონტზე. რაც მე მაგისგან მოვისმინე იმ დღეს… ბუდაპეშტში ერთი პირველთაგანი შეიჭრა თურმე. მაშინ ქალაქი ჯერო ისევ ფაშისტებს ეკავათ. მხარში დაჭრეს, მალე მორჩა და ისევ წინა ხაზზე წავიდა. ბალატონის ტბის მიდამოებში, სადღაც, სოფელში მეორედ დაიჭრა. მეორე მხარში. ისევ მორჩა, მაგრამ ორივე მხარი ახლაც, დღესაც სტკივა. ხნიერობაში, ხომ იცი, ნაჭრილობევიც გაგახსენებს თურმე თავს. შოფრობა კი მერე ისწავლა, შინ დაბრუნებულმა.
ჰოდა, დავრჩი იმ ღამეს მასთან, ქედური ჩხავერი ჰქონდა, ისეთი, მისი გემო ახლაც პირში მაქვს. ერთი სიტყვით, კაცური კაცია, მომეწონა და დასაწერი აღარ დავწერე. ვუთხარი, შეგარგოს ღმერთმა, იცხოვრე, გაიხარე-მეთქი. არ გიმალავ, ხალით ჩემო, ასე იყო. აი, იმის ბიჭია ეს შენი თენგო ხაბაზი. ამიტომ ჩავფიქრდი ცოტა, კაი კაცის შვილია, არავის გადაეკიდოს ისეთს, რომ…
საღამოვდება, ქარი უფრო ცივდება.
შინ შესვლა ჯობს.

დღიურიდან: 198… დეკემბერი

გემის ფერდებზე შეხლილი ტალღების გაბმული თქრიალი ილუმინატორებიდან ისმის. მარხნით, მწუხრის ბინდბუნდში, თვალებს აფახურებს შორეული ლაზისტანის ფაცხებიდან გამომკრთალი კერიის შუქი. გემის ქიმზე რომ ზვირთები ეთქაშუნება, ის ხმა ძრავების გაბმულ ზუზუნს უერთდება, რაც ხომალდის მცირე რხევა-კორწიალს ერყმის და თავისი ხიბლით თანდათან გიპყრობს ეს მელოდია. იდუმალად მიხარია, რომ ზღვის ცხოვრებას ასე თუ ისე უკკვე ვეთვისები. ვუშინაურდები.
მაგრამ იმ ღამეს ხალითის ნაამბობმა, მგონი, გუნება ცოტათი წამიხდინა.
ეკიპაჟის ცხოვრებაში, იქიდან, ხმელეთის ცხოვრებიდან შემოპარულ და ფესვმოკიდებულ სიავეზე მითხრა რაღაც;
რაც მართალია, მართალია, ადამიანი ყველგან ადამიანიაო. თავისი ცოდვა-მადლი ყველგან ახლავს. მაგრამ, გემი და ზღვა, მგონი მაინც უფრო მეტად ვერ იტანს სიყალბეს, პირფერობასა და ბოროტებას, ვიდრე ხმელეთიო.
მერე მიყვება:
_ გლეხის გაჭირვებული ოჯახიდან წამომყვა ეს ოხერი მომჭირნეობა და სიძუნწე. ბევრმა ამის გამო შემიძულა კიდეც. ყველამ როდი იცის, ომის დროს პირდაპირ იმ ჩვენს აყვავებულ მთაგორიან თუ მანდარინებიან მიწაზე რომ გადიოდა ფრონტის ხაზი. მჭადი გათავდა, ლავაში აღარ ცხვებოდა, დედაჩემი მოხარშულ ხაპერაში გამოფხეკილ ფაფას დაფქვულ წიფლის ქერქს შეურევდა და ამნაირად გამოგვიცხობდა კვერს. ერთი ტომარა კარტოფილში მამაჩემმა ოდესღაც არტაანიდან ბაბუას ჩამოტანილი ნოხი მისცა.
ზღვაში თევზი და ხამსაც გამოილია და ადამიანები საწყალ დელფინებს შეესივნენ. ბათუმის სასადილოებში, მახსოვს, დელფინის ხარჩოს შეხვდებოდი იმ დროს. რაფერი კაცი ვიქნები დღეს მე, ხალითა? ბოცმანი კი ვარ, მარა გემის ქონება ჩემია, ჩემი დასაცველია, თუ არ მოვუარე და გავაპარტახე, შეიძლება შუა ზღვაში დავრჩეთ. ქურდს ვერ შაიწყალებ. ბაგირის ნაწყვეტია თუ ტროსის ნაგლეჯი, ხისა და რკინის ხელსაწყოები, ფარნები, ლამპები, შუშები, სათადარიგო ფიცრები, საღებავები, ყველაფერი ჩაკეტილში მაქვს. ზოგ სათავსოს შინიდან წამოღებული ბოქლომი დავადე.
ბოცმანი ვეღარ ჩერდება, სულმოუთქმელად აგრძელებს:
_ გემის სპორტდარბაზისათვის გადამალული ორი წყვილი ჩინური კეტები დააძრო ვიღაცამ თოფის პორტში დგომისას და ლიტრა ჭაჭაზე გაყიდა.
მატროსმა ოლიფიანი მთელი კასრი ჩააგორა ტრაპზე, დღისით, მწზისით. კარგი ლინოლეუმის ფიანდაზთა ნაჭრები, რაც კაიუტებში და შუა ტრაპებზე დასაგებადაა შენახული, უფროსმა თანაშემწემ სტუმრად მოსულ ახლომახლო კოლმეურნეობათა თავმჯდომარეებში გაასაჩუქრა. კაიუტის კარებში რომ ჩატანებულია მონიკელებული საკეტები, ერთი ცალი შენც მომთხოვე, ხომ გახსოვს? კაპიტანმაც დამიძახა და მითხრა, მიეცი, კაცო, ერთი საკეტი, რა მოხდაო, მაგრამ ვერ მოგეცი. რაც გინდა მიყავი და თქვი ჩემზე.
აქ რაღაც სხვა რამე ახსენდება, თავს ჩაღუნავს და ახლა უკვე გამოდარებული სახით, მაგრამ მაინც უკმაყოფილოდ, აგრძელებს: _ ფოთში ისე თხელია წყალი, რომ გემს კარგად ვერც დავტვირთავ, მეჩეჩზე დაჯდება.
ასეც მოხდა, ამის დატვირთვას რომ შევუდექით, მაშინ, _ გულო, თქვენ ჯერ არც იყავით მოსული!
ნავსაყუდელს როგორც კი მივაყენეთ ეს ჩვენი დალოცვილი გემი და თვრამეტმეტრიან ტრიუმებში მარგანეცი დავძარით, ექსკავატორები დღე და ღამ არ გაჩერებულან. მესამე ღამეს კაპიტანი, ჩვენი საწყალი შალვა, გააღვიძეს და მოახსენეს, გემი რიყეზე დაჯდა და გვერდზე გადაიახარაო. კაცი გადარეული წამოვარდა, დატვირთვა შეაჩერებინა, გემბანზე გაიჭრა, თვალით შეატყო _ საქმე წამხდარიყო.
გამოითხოვა პორტის უფროსი, დაუკავშირდა სანაოსნოს და ნახევარი მადანი უკანვე გადმოაყრევინა. გემი წამოიწია, გასწორდა, სული მოითქვა თითქოს და ჩვენც დავმშვიდდით.
რეიდზე გაგვიყვანეს. იქ მთელი ათი დღე ბარჟებით ეზიდებოდნენ და ისე გვტვირთავდნენ. არა, ძიავ, არა, არ გვივარგა ნავსადგურები. ოცდაათ წელზე მეტია დავეხეტები ამ შავ ზღვაზე, გემიისადგომები როგორიც იყო ისეთივე დარჩა. ერთხანს იყუჩებს ხალითი და სარკმლიდან შორს იცქირება. იქ ნისლებია, ცა, უსასრულობა. უფრო ქვემოთ _ დედამიწის ნაპირები. ყოველი ნაპირი კი ქვეყანას, ადამიანს, შენიანს, განვლილსა და გასავლელს გაგახსენებს.
ფიქრებიდან გამორკვეული ბოცმანი აგრძელებს:
_ უცნაური სევდა შემიპყრობს ხოლმე, ყოსფორსა და დარდანელს რომ გავდივარ. მე ერთი დაძანგული ბოცმანი ვარ, მაინც ბევრი რამ გამეგება.
ასე მგონია, ორი კონტინენტი ბაგეებით ერთმანეთ მიახლოვებია და ისე გაშეშებულა. მათი ამბორი მუდამ ყოვლისგადამბუგველი და დამანგრეველი იყო.
ბოსფორი, ვიწროდ რომ გაჩრილა ევროპასა და აზიას შუა, ჩვენი ძველი ნაცნობია. მას, ალბათ, ჩვენც საქართველოდან მოსულნი, კარგად ვახსოვართ. ე, მაშინ, ამ სრუტეში პირველად რომ შევდიოდი, მეგონა, ცისკრის ჩამოღვრილი წითელი შუქი ჩვენი წინაპრის სისხლია-მეთქი.
ისევ და ისევ გამახსენდებოდა ასჯერ გადატანილი ჩვენი უბედურება და გული სხვანაირად ამოძიგძიგდებოდა.
კი, _ წარსული საშინელი გვაქვს, საცოდავები ვიყავით ჩვენ, სამხრეთ-დასავლეთის ქართველნი. უცხო რელიგიაც მიგვაღებინეს, დედა-საქართველოსაც მოგვწყვიტეს, დამპყრობიც კერაზე დაგვიჯდა.
ჭოროხიდან რიონზე მისვლამდე და იქითაც, ყველაფერი გაიყვლიფა და გაჩანაგდა. კაი შესახედავ გოგო-ბიჭებს, ერთი-მეორეზე თოკით გადაბმულებს, ტყე-ტყე, ბილიკ-ბილიკ, ზღვის ბოღაზთა ლიმანებში მომლოდინე ოსმალო-ვაჭართა ფელუკებისაკენ მიერეკებოდნენ.
იმ ტყეს და იმ გზაბაზრებს გადამთიელი ვერც გაიგნებდა.
ალბათ, ჩვენებურებივე მიერეკებოდნენ ჩვენებურ გოგო-ბიჭებს გასაბიდად. ჩვენი უბედურებაც სწორედ ამაშია.
შემდეგ ამ სრუტეში გაატარებდნენ ტყვეებს.
ცოცხალ საქონელს სტამბულის ბაზარზე გაასაღებდნენ, მერე ეგვიპტელი ვაჭრები ქაიროში გაბიდდნენ.
გადამთიელებთან ნათრევ-ნამსახურნი, უკვე დავაჟკაცებულნი, სულგამწარებული მეომარ-მამელუკები, მერე ხმლებით მიაპობდნენ სივრცეებს, დაბერებულ, დაშინებულ, დაპყრობილ ეგვიპტეს ახალ პატრონად ევლინებოდნენ და მეზობლებს შიშის ზარს სცემდნენ.
ახლანდელი ეგვიპტელები? სულ სხვანი არიან, ვეღარ იცნობ.
ალექსანდრიის პორტში ვიდექით ერთხელ და ღამით გემის მისაბმელი ასი მეტრის სიგრძის ბაგირი მოგვაჭრეს. კაპრონისა იყო თოკი და, ალბათ, საქსოვ ძაფად შორიახლო მდგარ ბერძნის ტანკერს მიაყჭლეტდა. ასი მეტრი მკლავის სიმსხო თოკი მოჭრეს. ჭიბის დანით. დაახვიეს და ნავით გაათრიეს.
დილით განგაში ავტეხეთ.
მოვიდა პოლიციელი, ხელები გაშალა, რა ვქნათო. მოიბოდიშა. სამი ქილა ქლიავის მურაბაც მოგვთხოვა, აგვცანცლა და წავიდა. ამას პორტის აგენტი ახლდა, მაღალი, შავცხვირიანი, თავმოპარსული. სახელად მგონი მუჰამედი ერქვა.
იმანაც მოურიდებლად მოგვთხოვა მურაბა. მივუგდეთ. მერე რომ ვიჩივლეთ თოკის გამო, იცი, რა გვითხრა?
_ მამელუკმა რუსტამმ, წარმოშობით გურჯმა, ეგვიპტეს უღალატა და დამპყრობელ ნაპოლეონს გაჰყვა. სიკვდილამდე უერთგულა იმას, ვინაც ეგვიპტე წააქცია. რუსტამი ხომ ქართველი იყო? _ ისე მსჯედლობდა, ვითომდა ბაგირი ბონაპარტთან მამელუკ რუსტამის გახვეწის გამო მოგვპარეს.
_ მაგრამ, მე, _ თვალცრემლიანი ჰვება ხალითი, _ მუჰაჯირთა ჯავრი და სევდა უფრო მიჯიჯგნიდა გულს. ეს უფრო მწვავე და ახლობელი იყო ჩემთვის.
ასე შუაზე როგორ გაგლიჯა და დაფანტა ჩვენი ხალხი მტრობამ, პყრობამ, ღალატმა, თვით მაჰმადმა?!
დღევანდელი კაცი ძნელად წარმოიდგენს ამას.
მაგრამ ყველაფერი ეს ჩემი და შენი სიცოცხლეა, იმათი, ჩვენთა წინაპართა სიცოცხლეცაა ეს ყველაფერი. ჰო, ჩვენი სიკვდილიც სიცოცხლე იყო.
ჩემი და შენი…

დღიურიდან: 198… დეკემბერი

ლაბადაწამოსხმული თურქი ლოცმანი, ახალგაზრდა, ოდნავ ქერა ბიჭი, ფიცხლად ამოიჭრება გემბანზე და პირდაპირ კაპიტნის ხიდურისაკენ მიემართება. გვესალმება, საჭესთან დგება, რუსულად მოკლე განკარგულებებს იძლევა. ცდილობს, ცოდნა და საქმისკაცობა გვაჩვენოს, სისწრაფე, სერიოზულობა, ქცევის სიზუსტე… მგონი, ოდნავ ამერიკულ მანერებსაა აყოლილი.
ბოსფორზე ახალგადებულ ხიდქვეშ გავდივართ. გაღმა-გამოღმა სტამბოლის ყვითელ-წითელი ლამპიონები ნელა მიცურავენ უკან.
ბოცმანი გემის ცხვირზე, ბრამშპილთან დგას. ქარი ლაბადის კალთებს უფრიალებს.
ამ ქალაქში ყოფნა მახსენდება. მაშინ, პირველად…
ჰოტელის ჰოლში კედელზე ჩამოკიდებულ ტელეფონს ვუახლოვდები, ერთი იქაური ჩვენებურისთვის უნდა დამერეკა.
გოდორაძე იყო იგი, აბდი გოდორაძე, შარშან ეწვია `დედო~ _ საქართველოს. მოიარა ნათესავთა სოფლები, მოინახულა პაპისპაპათა ძველი ალაგები. ყოველი ღელე-ღურდანის სახელი ზეპირად იცოდა აკვნიდანვე, თუმცა არასოდეს არ ენახა.
მეც გავიცანი ბათუმში და მისამართი გადმომცა, _ ვინ იცისო, მთა მთას ვერ შეხვდება, თვარა კაცი კაცს მუდამ შეიძლება შეხვდესო.
ტელეფონის ნომერი ერთგვარი შიშით და ყოყმანით ავკრიფე. როგორ მივმართო, რა ვკითხო? ჩვენებურად ველაპარაკო თუ? მაგრამ ამასობაში იქ, მეორე ბოლოში, უკვე აიღეს ყურმილი.
_ ჰალლო?! _ იფეთქა ხმამ.
_ გამარჯობათ, გამარჯობათ! _ ვჩქარობდი.
_ გაგიმარჯოს! ვინ ხარ?.. _ ალერსიანი უცხო ხმა გაისმა.
როცა გაიგო, ვინ ელაპარაკებოდა, დაინტერესდა, სად გაჩერდით, შეიძლება თუ არა გნახოთო.
კი-მეთქი, ვუთხარი მეც.
გახშირებული სუნთქვა მესმოდა; სუნთქვა მათბობდა, ნაცნობი სუნთქვა, ყურმილი დადუმდა.
მერე კი აბდი ჩვენთან მოვიდა სასტუმროში.
მაღალი, მოღიმარი, მოუსვენარი თვალებით, ეტყობოდა, საქმიანი კაცი იყო. წუთის ტყუილა დაკარგვაც კი დაუშვებლად მიაჩნდა. შფოთავდა, ჩქარობდა, ერთ ალაგას ვერ ჩერდებოდა, იღიმებოდა წარამარა, უფრო ჩვენს გამო ღელავდა ალბათ.
რამდენიმე ბოთლი `კოკა-კოლა~ ჩამოდგა. იოხუნჯა, ღვინის სამშობლოდან მოსულებს ამ `ამერიკული დრე წყლით~ გიმასპინძლდებიო. მერე უცებ რაღაც გაიხსენა, ადგილიდან წამოიჭრა და კატეგორიულად განაცხადა: უნდა წამობრძანდე, ვახშამზე გპატიჟებო.
უარის თქმა შეუფერებელი იქნებოდა. თავი შინაურად ჩავთვალე. ჯგუფი გავიყოლიე.
გზად, სანაპიროზე, ათათურქის პროსპექტი რომ გავლიეთ, აბდიმ მომაღლო ბორცვზე შემდგარი სასახლე დაგვანახა.
_ ეს რუსის იმპერატორი ქალი რომ იყო, ეკატერინა, იმის აშენებულია.
ჯერ სულთანი რუსეთს არ აძლევდა თურმე საელჩოს შენობის დასადგმელ მიწას. მაგათ ოსმალეთის მიწაზე სახლს არ დავადგმევინებო. მაშინ იმპერატრიცას უბრძანებია, დატვირთეთ ხომალდები რუსული მიწით, ჩაიტანეთ კონსტანტინოპოლში,I სანაპიროზე დაყარეთ და ამ მიწაზე დადგით საელჩოს შენობაო.
ასეთ მოქცეულან…
ახლა ამ სახლში საბჭოთა საკონსულოა, _ დაასრულა ამბავი აბდიმ.
ბოსფორთან, თევზის რესტორნის წინ შევჩერდით, მხარბეჭდიანი მეპატრონე ხელგაშლილი შეეგება აბდის და შიგ შეგვიპატიჟა.
_ იაშარ ბეი, საქართველოდან მყავს სტუმრები და აბა თქვენ იცით, _ მიმართა აბდიმ.
ვიდრე აბდი დანარჩენებთან საუბრობდა, რესტორნის პატრონი სამზარეულოდან მანიშნებდა, აქ შემოდიო. შემიყვანა და იქ, მაცივარში მაჩვენა სხვადასხვა ჯიშის თევზი, რომელი უფრო მოეწონებათ თქვენებსო. მე ბარაბული და კამბალა ავირჩიე, კარგიო, თქვა იაშარმა.
მსხვილბეჭიანი, კისერდაძარღვული, მელოტი კაცი იყო იაშარი. თევზს რომ ვარჩევდი, თვალი გამექცა მაცივრის ზემოთ, კედელზე დაკიდებულ ფოტოსურათისაკენ და გავშტერდი, ფოტოზე ჰიტლერი იყო.
ფიურერი, ტრიბუნიდან ნახევრად გადმოწვდილი, ეტყობოდა, რომელიღაც სპორტსმენს მკერდზე მედალს უმაგრებდა.
_ ეს მე ვარ… _ მორიდებით თქვა იაშარმა. _ ათას ცხრას ოცდათექვსმეტი წლის მსოფლიო ოლიმპიადის ჩემპიონი ვარ კლასიკურ ჭიდაობაში. ასე იყო მაშინ, ის იყო მაშინ, _ რა ვქნა… _ ხელები გაშალა და მრავლისმთქმელად გაიღიმა.
რა უნდა მეპასუხა? გამოვედი და მაგიდას მივუჯექი. აბდი მიხვდა, შეწუხდა, ყველაფერი ადრე მოათავა და სტუმრები თავის სახლში მიიწვია, ყავა დავლიოთო.
ქუჩას ქუჩა შეენაცვლა… მერე, ცის მუქ ფონზე შევნიშნეთ ქურჯი ნეონის წარწერა `ჭოროხი~. ეს პაწა კინოთეატრიაო, ახსნა აბდიმ, _ ჩემი მშობლიური მდინარის სახელი დავარქვი. პირველი ფირი ქართული ფილმისა აქ დავატრიალეთ. `სალდათის ბაბაი~ იყო და ბარაქიანად აბიჯებდა ის დალოცვილი მახარაშვილი. ვუყურებდით ჩვენ, ბაბაი, ნენი, თლათშინავრები და სულ ვუტაშუნებდით და ვუტაშუნებდით. გვიან წამოვედით.
ეზოში უცებ ქალის შეკივლება და ტირილის ხმა ჩამესმა. აბდის შევატყვე, მუხლები მოეკვეთა, მანქანებამდე ვეღარ მიგვაცილა. გოგონამ მოირბინა ამასობაში. ბაბაი ძალიან გონჯად შეიქნაო, მიახალა და უკან გაბრუნდა. მოხუცი მუჰაჯირი მემლექეთიდან მოსულთა ნახვამ და უცაბედმა სიხარულმა გაათავა.
* * *
მეორე დღეს ბურსაში ჩაგვიყვანეს. ბურსა, ბურსა…
სასტუმროსთან იქაური ქართველები შეკორებილიყვნენ და თავისიანებით დასახლებულ ერთ სოფელში გვეპატიჟებოდნენ. უცნობ მამიდას ჯერ კიდევ სტამბულიდან მივწერე, მაგრამ როგორ ვიფიქრებდი, თუ ყველაფერი ამიხდებოდა. თურმე ბარათი ადრესატს მისვლია. რაღაცნაირ შიშს ავეტანე. თითქმის ვკანკალებდი, ნუთუ ჩვენებურთა სოფლის ნახვა მაღელვებს? მანქანაში, მძღოლის გვერდით რომ ვიჯექი, წინ, მოშორებით, ქუჩაზე გადამსვლელებს ვაკვირდებოდი. უცებ, იმდენ ხალხში გამოვარჩიე ლეჩაქიანი, მაღალი, ზეწელში მოხრილი ქალი, დიდი ყავარჯნით ხელში. რატომღაც მზერა მასზე შემიჩერდა, ქალის მიხრა-მოხრა, ნაბიჯი, თელი მოძრაობა მეცნაურა და ცხელმა ჟრუანტელმა დამიარა. მანქანის კარი გავაღე. ძირს ჩავედი, გაბრუებული და ენაჩავარდნილი. იმ ქალის შესახვედრად გავემართე.
_ მგონი მამიდაა, _ ძლივს ვთქვი ვიღაცის გასაგონად.
წელში მოხრილი, ფართხუშა კაბით, მხრებზე ლეჩაქგადაგდებული, დაღლილი დედაბერი, ყავარჯნის რაკუნით მომიახლოვდა.
გამოხედვა სევდიანი, ბინდებში ჩაძირული, შორეული, დაკარგული და თან ასე ნაცნობი, სხივიანი, ახლობელი, მშობლიური! ეს მოძრაობა, ნაბიჯის გადადგმა, ბველაფერი მეცნო, ყველაფერი. გვარს, სისხლს, შენს თავის ძაფები არ დაწყვეტია. პაპისეული, მამისეული, ბიძისეული ხმა, ღიმილი მეცნო, კი, მეცნო!
მოხუცი ქალი მძიმედ სუნთქავდა. ღელავდა, ყავარჯენზე ხელი მაღლა ჩევლო. წელში გაჭირვებით გამართულიყო. ახლოდან შემომცქეროდა გაოგნებული.
_ შენ ხარ, ჭოვ? _ კანკალით მკითხა.
_ ჰო, მე ვარ… _ ჩავეხვიეთ ერთმანეთს და ავქვითინდით.
ეს არ იყო მონატრებული ადამიანის შეხვედრა. ეს ორი დროის შეხვედრა იყო. წარსულისა და დღევანდელის, დაკარგულისა და ნახულის, იმედისა და უიმედობის, მორჩენილი და მოურჩენელი ტკივილების შეხვედრა!
მაღალფარდოვნებაა?!
ეს არაა სიტყვის ბრჭვიალი.
ეს ცრემლის ცქრიალია!
იმ წუთს წარმოუდგენლად მეზიზღებოდა ყოველგვარი მაღალფარდოვნება.
~დრო~ და `ადამიანი~ ჩემთვის ორი დამწუხრებული გულის თუ ორი გახარებული გულის ერთად ძგერად ისახებოდა.
ხომ ჩემიანების სიარულის მანერას მივამსგავსე იმწუთშივე მამიდას სიარული? ჩახუტებისას სუნიც კი მეცნაურა.
კისრიდან, თმებიდან, რაღაც ბავშვობისდროინდელი სითბოსა და ალერსის მომტანი მხურვალე ჰაერი ვიყნოსე.
ეს მამის, ყანიდან მოსული დაღლილი მამის, ალერსის სუნი იყო.
აი ეს ქალი _ ასიე, ჩემი მამიდა!
_ ჭოვ, _ მითხრა ხმის კანკალით ასიე მამიდამ, _ რაცხაფერ წამიყვაით და იქ, მემლექეთში, ნენე-ბაბაის გვერდით ჩამფალით მიწაში.
ჩვენს მიწაში ჩამფალით, აღარ შემიძლია. ხედავ? აღარ შემიძლია! გამიშრა სისხლი.
ამომძვრეს უნდა სული.
მიშველეთ! გეხვეწები!
იგი ტიროდა, მაგრამ თვალთაგან ცრემლი არ ჩამოდიოდა. ცრემლი გაშრობოდა. თავადაც გამშრალი, ხმელი, უფერული, უსიცოცხლო იყო თითქოს.
იგი ქვითინებდა. თან თუთუნს ახვევდა ქაღალდში. ცეცხლს უკიდებდა და ფერფლს პირდაპირ ხელისგულზე იბერტყავდა. ხელისგული ცეცხლს არ გრძნობდა. დანაოჭებული, გაუხეშებული გაშავებული იყო.
იგი ქვითინებდა, მხრები უთრთოდა, ძირს, სადღაც, დედამიწის თუ ბედისწერის სიღრმეებში იცქირებოდა.
არაფერს აღარ ამბობდა. ისე, უხმოდ ქვითინებდა.
მერე მე მომიბრუნდა:
_ მინდა მარტოს გითხრა… _ თვალი მოავლო ირგვლივ მყოფთ და, როცა დარწმუნდა, არავინ მისმენსო, თითქმის ჩურჩულით განაგრძო.
_ სიმართლის თქმა შეგიძლია, ჭოვ? აქ ამბობენ, იქ სიმართლის თქმა არავის შეუძლიაო. რა დაგემართენ, რა გჭირან, ერთი მითხარი. რაფრათ ხდება, გაჭირვებული ხარ და კარგათ ვარო ამბობთ? რა ვიცი, აქ ასე მითხრეს თქვენზე.
_ არაა ასე! _ დავამშვიდე მე.
_ ვიცი, ვიცი! არც აქ შეგიძლია მართალი თქვა. მარა ჩემთან ყველაზე დიდი მართალი ისაა, რომ შენ დაგინახე, ჭოვ. აქ ჩვენ, თქვენებურები, ძალვან ბევრი კარქათ ვართ, იცი? თურქი მორიდებით და პატივით უყურებს ჩვენებურს, თლათ გულგონჯი არ არის, თურქი გულღია, გულსევდიანი, გულნაკლულია. მარა… ჩემი და მისი გულნაკლულობა ერთნაირია? ჩვენ ცოტაი ვიყავით და თლათ დავცოტავდით. ამ ცალცალკეობით თლათ გავგარეულდით და დავეკარქეთ ერთმანეთს. ერთიმეორეს ვეღარ ვხედავთ, ვეღარ ვგრძნობთ. ბაშ-მემლექეთის მილეთი მაინც თქვენ ხართ.
თქვენ ხართ ბაში-ქართველები, თქვენ!
ვიხეტიალე, ვეთრიე, ვეძებე და აქ მუჰაჯირ ძმიშვილებს მივაკვლიე. ჰო, მთელი სიცოცხდე იმათ ვეძებდი, ხეობებით დახერგილ უჩრუმებში გაუკაფავთ ტყე და გაუშენებიათ სოფელი… სულ ზეგნის აჭარა გეგონება.
წაბლის, მუხის, იფნის, რცხილის, ცაცხვის, თელის, წიფლის, ფიჭვის ხეები. ტბეში მარქვალი სოკოები, მარწყვი, ღზმარტლი, დათვასხალა, მოცვი. სწორედ ის, რაც თქვენთანაა. ხის ყავრიანი სახლები. ტურაბეღელა, წისქვილები ღურნეებით, ღარებით, სიმინდით, ჭადით. ბოსტანში _ ლობიო, კეჟერა, ხაპი, ქინძი, მაკიდო, რეჰანი, პიტნა.
ბუხარზე _ აპოხტები, კერჩხი, ქვაბები, კარდლები, კაპჭნები, კეცები, საცრები, ტაფები, ტაბლები, გობები, ჯამები, ციცხვები, კოდები, ნაოთხალები, კაპიწები, რცხილები, ქოთნები, დოქები, რძის სარეკელები, ჯილღა, კევრი, უღელი და…
იცი, სოფელს რა ჰქვია? დიდაჭარა!
გამახსენდა რატომღაც: `ქართლის ცხოვრებიდან~… `და აღაშენეს ეკლესია ქვეყანასა დიდაჭარასა~… პირველი ეკლესია, პირველმა ქრისტიანებმა სწოროედ აჭარაში ააგეს, მეოთხე საუყუნე იყო ეს. ათას ორასი წლის მანძილზე იყვნენ პირველი ქრისტიანები, მერე _ ისლამი.
ახლა კი, აი, ნახეთ, ისლამმა დედულ-მამული გამოუცვალა ხალხს, გამოცვალა, კი?
მამიდას ბაგეები ლოცვასავით რაღაცას ჩურჩულებდნენ.
და ერთხელ კიდევ დადგა ჩვენი განშორების ჟამი. ის გვიცქეროდა, ის შემყურებდა მე. მე ვიყავი მისთვის სამშობლო. ის დარჩა, დაშორავდა, დაპატარავდა, დაილია.

მისთვის რა უნდა მეთქვა იმედად,
ხელსღა ვუქნევდი მარტო დარჩენილს…
ბურსას გადაღმა, ველზე ხე იდგა,
მოხრილი, როგორც მამიდაჩემი.

უძველესი ზეთისხილის ტყეები, ბორცვები, ხევები, გზები, სადაღ გადაუვლია მაკედონელს, რომის იმპერატორებს, ბიზანტიას. ზეითუნის ხეები კი ისევ ისხამენ, ისევ დგანან, ისევ არხევენ მრეშ რტოებს ნიავის შეხებისას.
არ მიტაცებს ეს სივრცეები, ეს სიძველენი. მე ჩემიანების დარდი მკლავს, იმათი სისხლი, ამ მიწაში რომ ჩაიქცა-ჩაითესა.
არც იმ ხეებს ვითვლი, არც იმათი ნაყოფი მინდა.
მაგრამ მოგონებაში ისევ ცოცხლდებიან სახეები მკვდრეთით აღმდგარი ნათესავებისა.
ისინი დამდევენ, არ მასვენებენ, სულ მეკითხებიან ერთსა და იმავეს. მეკითხებიან თვალში ცრემლმოწოლილნი:
_ ერთი მითხარი, როგორაა ახლა ჩემი მემლექეთი?

მითხარ, როგორაა მემლექეთი,
ჩემი სანატრელი საქართველო,
რამე იმნაირი გამაგონე –
გული დაკოდილი გავამრთელო.

ვჩურჩულებდი მეც ამ სიტყვებს ლოცვასავით და იმ შორეულ, დაკარგულ თვალებს ვხედავდი.
შენ კი, მემლექეთო, შეიძლება კარგად არც კი იცი, რამდენი ტკივილიანი და ფიქრიანი მამულიშვილი გნატრობს.
ვინ ხარ ასეთი, საქართველოვ?!
რა ენა გაქვს ასეთი, რომ ხუთასი წლის მანძილზე შენს ძუძუს მოწყვეტილიც ვერ ივიწყებს და დარდისა და სიხარულის ჟამს ისევ შენი სიტყვის მზით გაისინათლებს სულს, გულს, თვალებს, სახეს.
იქნებ მამიდა, შინ თუ მეჩეთში, იმიტომ ემუდარება ალაჰს, დამიფარეო, რომ სხვა პატრონი ქვეყნად არ ეგულება. ისევ ალაჰს ეხვეწება, მამყოფე, გამჩენო, ჩემ ხალხთან ერთადო. მაღირსე მემლექეთის მიწაში განსვენებაო.
ახლა ერთმანეთს დავეძებთ და ვითვლით რამდენი ვართ და შენს პატრონობაში ერთმანეთს ვეცილებით.
ამინ! ოღონდ შენ იყავი და ჩვენ, შენი მიმოფანტული შვილნი, როგორმე ისევ ერთად შევიყრებით და მოგივლით, დედა-სამშობლოვ!
ქვეყნებიც ადამიანებს გვანან. ზოგჯერ დიდი წყენა-ტკივილი, მეზობელმა რომ მოგაყენა, არ გავიწყდება.
თაობიდან თაობაში გადადის.
* * *

დღიურიდან: 198… დეკემბერი.

ცოფიანი ხმელთაშუა ზღვა ბორგავს. თავთეთრა ზვირთებით ეხეთქება გემის კედლებს. გემბანზე ვარ. მარჯვნით, ბნელ სივრცეში სინათლეები ჭინჭვალობენ.
იქ კუნძული სიცილიაა. მარცხნით, უფრო შორს, უფრო მეჩხერი სინათლეებით რომ კიაფობს, აფრიკის ნაპირია.
ვფიქრობ: იქ, სადღაც, ოდესღაც კართაგენი იქ, აქეთ კი _ რომი! რატომღაც სხვანაირად მიყვარს კართაგენი. მგონი მებრალება კიდეც. დაღუპული, განადგურებული, პირისაგან მიწისა აღგვილი, მაგრამ ადამის მოდგმათა მეხსიერებაში ისევ ისე მბჟუტავი. ჩემი დედა-სამშობლოს ბედიც მისას არ ჰგავს? მაგრამ როგორ გადარჩი შენ, ჩემო მშობელო მიწავ და ხალხო? ბედს ვუმადლოდე თუ შენს უკვდავ ძალას? შენ ჩემი იმედის ძლივსგადარჩენილი კართაგენი ხარ. აი, მინდა დაგიჩოქო და გემთხვიო მწვანე ბალახიან კალთაზე და შენი ხის დიდი, დაძარღვული ფოთოლი შუბლზე დავიფინო.

დღიურიდან: 198… დეკემბერი.

გემი ჰიბრალტარს უახლოვდება.
არის რაღაც უცნაურად ამამაღლებელი და იშვიათი იმ განწყობილებაში, რომელსაც დედამიწის ყველაზე ცნობილი ადგილის ნახვა იწვევს.
ბოცმანის კაიუტაში შევდივარ და კედელში ჩატანებული კამოდის ქვეშა უჯრიდან, სადაც გამოცდილებისას მაროს მიერ ფაქიზად ჩალაგებული თეთრეული ეწყო, ხალითი რამდენიმე რთეულს იღებს და გაუბედავად მაწვდის.
ტელევიზორს ვრთავ. ჩვენი აპარატები უცხოურ გადაცემების გამოსახულებებს იჭერს, ხმას კი არა.
ესპანური ტელევიზია ფეხბურთის რეპორტაჟს გადასცემს. ხასხასა ბალახს ვხედავ და ვგრძნობ, მინდა, ძალიან მინდა ხელი შევახო, ფოთოლი ბალახისა თითებში გავსრისო და დავყნოსო. ხმელეთის ჰაერიც მომეფინა ვითომ.
ხალითი გვერდით მომიჯდა. მეუბნება: ოთხი წლის წინათ აქ დავიჭირე ტელეგადაცემა. მადრიდის ერთი დიდი კათოლიკური ტაძარი. ესპანეთის მოკლული პრემიერ-მინისტრის ნეშტი ასვენია. სამგლოვიარო ცერემონიალს გადასცემენ, ცხედრის წინაშე დგას ფრანკო. თავდახრილი დგას, შავ კოსტუმში გამოწყობილი. თვალებს აფახურებს. რას ფიქრობს ბებერი კაუდილიო ამ წუთში? ვინ იცის.
მკვლელობა თურმე ბასკებს დააბრალეს.
ბასკებზე დიდი ხანია გაჯავრებულია `ცისფერი გენერალი~. აჰ, ყოდიში, _ გენერალისიმუსი!
საკუთარ ხალხს მოუგო ომი და ამისათვის უმაღლესი სამხედრო წოდება მიიღო. საკუთარ ხალხთან ომების მოგებით ბევრმა `უკვდავჰყო~ სახელი ჩვენს მაღალგანათლებულ დროში. ამის მაგალითები, იცოცხლეთ, ბლომადა გვაქვს, _ ასკვნის ხალითი.
* * *
კაპიტანი შალვა შემოდის, უმალვე სავარძელში ეშვება.
უკმაყოფილოა და დაღლილი.
მის სახეზე ნაღველი შევნიშნე და არ მომეწონა.
ხალითი შეუმჩნევლად გავიდა.
_ კაი ამბებია. _ მამშვიდებს კაპიტანი _ ლას-პალმასში შევალთ. აი, სანაოსნოდან რადიოდეპეშა მოვიდა, როგორც იქნა, გაიმეტეს ჩვენთვის ლას-პალმასი. საწვავი და სურსათი სინგაპურამდე არ გვეყოფა, ამიტომ ორი დღეა პირდაპირ დეპეშებით დავბომბე სანაოსნო, ნება დაგვრთეთ, ლას-პალმასში მივიღოთ საჭირო პროდუქტები და საწვავი-მეთქი, თანაც ლას-პალმასი, ხომ იცი, რაა? ბიჭები ცოტა რამეებს შეიძენენ. ჯინსებით შეიმოსებიან. იაპონური მაგნიტოფონებიც ბლომადაა, თანაც შედარებით იაფი.
თავიდანვე, სუეცის გადაკეტვის გამო, ისრაელის ომებმა რომ გამოიწვია, იძულებული ვიყავით ჰიბრალტარით აფრიკის მთელი კონტინენტი შემოგვევლო. ეს ამბავი, ნაწილობრივ, ახლაც გრძელდება. იქ, კეიპტაუნში, ვერ შევალთ, არა გვაქვს არავითარი ურთიერთობა სამხრეთ აფრიკის კავშირთან. ამიტომ კანარის კუნძულებზე უნდა ჩავუშვათ ღუზა. აქ ერთი ესპანური სავაჭრო ფირმა წლის ყოველ დროში ახალი მწვანილით ვაჭრობს. ბოსტნეული და ხილიც ბლომადაა, მაგრამ შენ გგონია ეს ყველაფერი აქ, ამ სამხრეთულ კუნძულებზე მოდის? არა.
ახალი ბოსტნეული ისლანდიიდან ჩამოაქვთ. დიახ-დიახ, ისლანდიაში, ცხელი გეოზერების ქვეყანაში, მთელი წლის მანძილზე მოჰყავთ კიტრი, პამიდორი, სხვა ბოსტნეული, რაც ძალიან იაფი ჯდება. ამიტომ ესპანელი ვაჭარი თვითმფრინავებით გადმოზიდულ ბოსტნეულს აქ, კანარებზე, ორმაგად ბიდის. თუმცა ეს ფასი, საშუალო ევროპულ ფასებთან შედარებით, მაინც ხელსაყრელია ჩვენი სანაოსნოსათვის.
შალვამ, ჰიბრალტარიდან რომ გავიდა, რადიოდეპეშით ლასპალმასელ ვაჭრებს ძალიან ბევრი მწვანილი შეუკვეთა. სინგაპურამდე მიწაზე ვერ გავალთ, სიმწვანე მოგვენატრებაო.

დღიურიდან: 198… დეკემბერი

ლას-პალმასის რეიდზე პროდუქტებით დატვირთული კატერი გვიახლოვდება. ბიჭებმა ტრაპი ჩაუშვეს. ბანზე ახალგაზრდა შიმპანდლერი ამორბის. ნეტავი რად იცინის? თანმხლებთ ეძახის, ყუთები ამოზიდეთო. პირველი, რასაც კითხულობს, სადაურები ხართო, ქართველებიო, ჩასძახებს შალვა. ამაზე შიპშანდლერი, რატომღაც უფრო ხმამაღლა ხარხარებს.
მიკვირს, რა ხდება. რას დაგვცინის, რას ხვიხვინებს, ხომ არავინ იცნო? მერე, წამით, სადღაც მეხსიერებაში გაიელვებს ხალითის რვეულში წაკითხული ამბავი ბასკებზე. ესეც ბასკი ხომ არაა?
უცნაური რაღაცები ხდება. რა იცი, იქნებ თავისიანებად ან, უბრალოდ, შეჩვეულებად გვთვლის, ან აქ მუშაობისას, სხვა გემებზე, გაიცნო ჩვენებური კაცის ხასიათი და გაგვიშინაურდა. არა, კაი ბიჭია ეს ოხერი. ისე იქცევა, გეგონება, ბავშვობიდან ერთად ვიზრდებოდით.
_ მივხვდი, ქართველები იქნებოდით. აბა ამდენ მწვანილს სხვა ვინ ჭამს. ჩვენც გვიყვარს მწვანილი. დავყრით ხოლმე სუფრაზე და ვბალახობთ, მე ბასკი ვარ… _ და კვლავ ხითხითებს. დიდრონი თეთრი კბილები მერცხლის ფრთასავით გადაქნეული შავი ულვაშის ქვეშიდან გამოანათებს ხოლმე, ხოშორი შავი წარბები გიზგიზა თვალებს გადავლებია. ბიჭი ღონიერია და ხალისიანი. ყუთებს გემბანზე თავად აწყობს. კაპიტანს მალულად რაღაცას ეკითხება.
კითხულობს, რანაირი საჩუქრები მოგართვათ, რა უფრო გირჩევნიათ, საქონელი თუ ფულიო.
შალვა გვერდზე მიხმობს.
_ ჰო, ფირმა კარგ მუშტარს, პროდუქტი თუ ბლომად შეისბიდა, დამატებით ასაჩუქრებს სუვენირებით და რაღაცებით, ხანდახან ფულითაღ. ჩვენ წესით, ეს საჩუქრად მიღებული რამეები სანაოსნოს უნდა ჩავაბაროთ, _ ასკვნის კაპიტანი.
_ რატომ? _ ვკითხე მე, _ ეს ხომ შეძენილი საქონლის ღირებულებაში არ შედის? ეს ხომ ეკიპაჟის კუთვნილებაა? მე, როგორც პირველი თანაშემწე, მოვითხოვ, საჩუქრები მეზღვაურებს გავუნაწილოთ. ხანგრძლივ რეისში მივდივართ, გვეკუთვნის.
მალე საღეჭი რეზინები, ფანქრები, რაღაც ჭრელ-ჭრულები, სიგარეტები და მომავალი წლის მშვენიერი კალენდრები, ლამაზი, ნახევრადშიშველი ქალების სურათებით, დალაგდა კაიუტებში. მერე, მთის ძირას გასროლილ ქათქათა ქუჩებს ავედევნეთ. მყუდრო, სუფთა, ეშხიანი ქალაქია.
პატარა-პატარა სავაჭრო დუქნებში სამხრეთ აფრიკიდან გამოქცეული ინდოელები ჩალიჩობენ.
აგერ ერთი მაღაზია რატომღაც შავი შუშებითაა გაწბობილი. გარეთ სიცხე, შიგნით სიგრილე. პატრონი დახლზე ზის. ჩიჩვირჩაშავებული სამხრეთაფრიკელი ინდოელი. ჩვენს ქართულს მოჰკრა ყური. უცებ წამოხტა, მოგვიბრუნდა.
_ რა კინდა? მოკიტან, ფული არა? ნისია, ნისია.
_ ნისია სხვისია, _ ვუთხარი მე.
_ ა? ა? _ ვეღარ გაიგო.
_ სუეცი თუ გაიხსნა, ესენი წითელი ზღვის სანაპიროზე გადაბარგდებიან, _ მეუბნება შალვა კაპიტანი, გემზე რომ ავდივართ.
აქედან ისევ გავცქერი თეთრი ქალაქის ირგვლივ შემომსხდარ ტიტველ მთა-გორებს. ერთ გორაკზე `სანტა-მარია~ ამოვიკითხე. სისხლისოდენა ასოები დაუყენებიათ კოდის წვეროებზე. ქვემოთ, ფერდობებზე სხვა სარეკლამო წარწერები ელვარებენ, სადღაც გვიწვევენ, რაღაცებს გვთავაზობენ, გვეკეკლუცებიან, გვაცდუნებენ, მაგრამ ჩვენი გემი სუნთქვას უმატებს.
ლიმანს ადუღებს ვეებერთელა ხრახნი.
მზე გადახრილა დასავლეთისკენ. გემი ზანზარებს, ბორგავს, _ ოკეანეში გასვლა ეჩქარება თითქოს. ასეთ წუთებში ბოცმანი ყველაზე მეტადაა დაკავებული. ხალითი ყველაფერს თავის დროზე მშვიდად, ლაღად ახერხებს. თავისას მოითავებს, ჩემთან შემოვლის.
_ ახალ წელს ალბათ ეკვატორზე შევხვდებით. გინახავს ნეპტუნის ზეიმი? ერთად მოვაწბობთ, ერთად. შენ, როგორც ახალგაზრდას, მეტი წვალებ მოგიწევს, _ ულვაშებიდან ზღვის წვეთებს ხელით იბერიყავს, _ აღარ ჯდება, რადგან ხედავს, საწერ მაგიდას ვუზივარ. ხალითი ხომ მიდის, სახომალოდო ჟურნალს ვიღებ და კაიუტკამპანიისაკენ მივდივარ. საჭიროა შევამოწმო ხომ ყველა დაბრუნდა ქალაქიდან?
კაპიტანი ხიდურზეა, ძიგძიგებს სამანქანო განყოფილება. მარიან გლასი, უფროსი მექანიკოსი, ჩვეული გულგრილობით და რაღაცნაირი, დუნე, გამაღიზიანებელი სიდინჯით შედის სამანქანოში. სამანქანოს კარი ღიაა, ამიტომ ხმაური უფრო მძაფრად მოისმის.
გლასი ოდესელია, გამოცდილი მექანიკოსი. თითქოს უწყინარი კაცია, მაგრამ კაპიტანს ხშირად ეკამათება, ედავება, თავისას იჩემებს ყველაფერში. მანქანაზე პასუხს ვერ ვაგებო, მაცალეთ, ვიმუშაო ჩემებურადო… კაპიტანს უნდა გემის სიჩქარე ოდნავ გაზარდოს, უფროსი მექანიკოსი კი წინააღმდეგია. `მხატვარი~ ახალია, მანქანების გადატვირთვა ამსიგრძე გზაზე საშიშია. მერე, შუა ოკეანეში, სადღაც რომ გაგიფუჭდეს? უნდა გავაჩეროთ. თავიდანვე სიფრთხილე ჯობიაო. ვერ გაამტყუნებ, თუმცა პოლონელი გარანტიის ინჟინერიტ სხვანაირად მსჯელობს. იგი ფიქრობს, გემი ყველა ვითარებაში უნდა გამოიცადოს, რომ მისი მანევრირების შესაძლებლობანი დავადგინოთო.
გარე ტრაპი ჯერ არ ამოუწევიათ, დაგვიანებული ბიჭებიც აი, ბრუნდებიან. ზოგს რაღაც შეხვეული იღლიაში ამუჩრია, ზოგს ჭრელი ცელოფნის ჩანთები უჭირავთ ხელში და ამორბიან, ამორბიან.
დღეს ჩემი პირველი გამოცდა იყო, საზღვარგარეთის სანავსადგურო ქალაქში ჩვენი მეზღვაურების გაშვებისა. ამ პროცედურის სწორად ჩატარება მე მაკისრია.
ქალაქში გასვლის წინ მესამე თანაშემწე, რომელსაც ფინანსური საქმეც აქვს მინდობილი, ხელფასებს ურიგებს ბიჭებს.
და, აი, ბიჭები პატარ-პატარა ნავაჭრი რამერუმეებით ბრუნდებიან.
თითქმის ყველა პასპორტი ხელფა მაქვს. აი, გემმაც ხარივით დაიზმუვლა. გემბანზე გავდივარ, ვხედავ, დიდი ტრაპიც თავისით, ნელა მაღლა ამოდის. ესპანელთა კატერი, რომელმაც ჩვენი ბიჭები მოიყვანა. ჯერ კიდევ არ წასულა, დაბლა ტორტმანებს.
ნავსადგურის მომსახურენი კეთილი ღიმილით, ხელისქნევით გვემშვიდობებიან. კატერმა ააფუხფუხა თავისი პატარა ძრავა, წელი მოიქნია და ნაპირისაკენ გასრიალდა ზვირთებში.
~მხატვარი~ დაიძრა, პირი სამხრეთისაკენ იბრუნა და, შებინდებულზე, კანარის კუნძულები რომ თავის სანათურებს უკვე შორს ყვითლად აკაშკაშებენ, ჩვენი კურსით, მთელი ძალით ატლანტიკას მივარღვევთ.
არ ვიცი, ვთქვი თუ არა, გემზე კაპიტნის დუბლიორი გვყავს, ესაა არკადიფ ერაძე. იგი წინათ ტანკერზე კაპიტნობდა. დაცურავდა აფრიკისა და ხმელთაშუა ზღვის აუზის ნავსადგურებში. ბათუმიდან ნავთობპროდუქტებს ეზიდებოდა.
ამ გასულ ზაფხულს, შვებულებაში მყოფი რატომღაც გადააყენეს და, სანაოსნოში რომ დაბრუნდა, დამოუკიდებელი სამუშაო აღარ მისცეს. აქ, `მხატვარზე~ გაამწესეს. როხროხა, ხმაურიანი და მოუსვენარი კაცია. დუბლიორი უსაქმურობამ სულ გაალაღა და მასხარად აქცია. არკადი ოდნავ ჩაგვისუქდა. უცნაური რამაა, _ პირველად რომ ვნახე, ქოჩრიანი დავიმახსოვრე, ახლა თითქმის გამელოტებულია. წვერს აღარ იპარსავს, _ ვისთვის, რისთვისო. ესეც მოიშორა. კაპიტანის საქმეში როყიო ჩარევა იცის, შალვა ჯავრობს, ნერვიულობს.
საბუთებს თავთავის ალაგას ვაწყობ და, ჩემდა საუბედუროდ, ვამჩნევ, _ ერთი პასპორტი არ ჩანს.
შევწუხდი, და შევშინდი, მაგრამ გულს ვიმშვიდებ: ყოვლად წარმოუდგენელია, გაუგებრობა მოხდეს, ალბათ ვიღაცას უბრალოდ დაავიწყდა პასპორტის დაბრუნება. ახლავე მოიტანს. ახლავე. მოიცა, ჯერ ვნახოთ, ვინაა ასეთი ბიჭი. ჩავცქერი ჟურნალში და ვეძებ, ვამოწმებ ხელმოწერებს. აჰა, აგერ, მართლაც ხელმოუწერელია ერთი ადგილი მარჯვნით, კუთხეში. საჩქაროდ ხაზს თვალი მარცხნით გავაყოლე, ვკითხულობ გვარს: ვენგიზ ბაგრატის ძე ხაბაზი.
ელდანაცემი ვეძებ, ვინ იყო იმ ჯგუფის ხელმძღვანელი. არკადი ფერაძე?! მწარე წინათგრძნობა ცეცხლივით მედება. გავრბივარ არკადის კაიუტისაკენ. არა, არა! ყოვლად შეუძლებელია, ბაგრატის ბიჭი… აჰ, ღმერმა ნუ ჰქნას! არა მგონია, ასეთი სისულელე ჩაიდინოს თენგო ხაბაზმა.
არკადის კაიუტის კარს ისე ვაღებ, არღ ვაკაკუნებ. ოკეანის საღამურ შტილში გემი ისე ირყევა, თავს ვეღარ ვიკავებ, კედელში ჩატანებულ თაროს მსუბუქად ვეჯახები. არკადი ჯერ შინ არც კი შესულა. სწრაფად ისევ უკან გამოვრბივარ და ლიფტით ბოლო სართულისკენ მივისწრაფვი. აქ კაპიტნის ხიდურია. ორივე კაპიტანი და მორიგე შტურმანი, აგრეთვე, მავახტე მეზღვაური, აქ არიან.
ჩემი მოსვლა არავის გაუგია. უკან არც კი მოუხედავთ. მევახტე ბიჭი საჭესთან დგას. უფრო ფორმალურად დგას, რადგანაც მართვა მგონი ავტომატურზეა გადაყვანილი.
კაპიტანი ჩემსკენ არც შემობრუნებულა, ისე, თავისთვის კითხულობს:
_ ეს გულოა? აბა, პირველო თანაშემწევ, მოგვახსენეთ, პირველ საზღვარგარეთული ნავსადგურიდან რა განწყობილებით გავდივართ.
~ვაი და უი ასეთ განწყობილებას!~ _ ვამბობ გულში.
თანაც ცუდად მენიშნა კაპიტნის ასეთი შეკითხვა. ალბათ იცის ყველაფერი.
_ რავა გაჩუმებულხართ, რა დაგემართათ, კაცო? _ მობრუნებულს კეთილი უწყინარი ღიმილი შევნიშნე. გულზე მომეშვა. კაპიტანი კაი ხასიათზეა!
_ რა მოხდა მართლა, ა? _ მაინც ჩამეძია.
_ არა, არაფერი… _ წამომცდა პირველი ტყუილი `მხატვარზე~.
არკადი ამ დროს მევახტესთან მიდის და რაღაც მითითებებს აძლევს, ამას ქვეშ-ქვეშ უჭვრეტს შალვა და, ვგრძნობ, არ მოსწონს. აქ კაპიტანი თავადაა, ვერავინ ჩაერევა. ვახტიორიც გრძნობს შალვას მრისხანე მზერას და ხელის აქნევით იცილებს დუბლიორს.
ბოლოს, არკადი რომ აქეთ შემოტრიალდა, თვალით ვანიშნე, ქვემოთ ჩავიდეთ-მეთქი. ვიცი, იფიქრებს, ჭადრაკის სათამაშოდ მეძახისო. ეს რამდენიმე დღეა ასეა, გემს კურსზე დააყენებენ, მევახტეებს გაამწესებენ, მართვას ავტომატზე ჩართავენ და ყველანი ერთგვარად მოეშვებიან. იწყება სეირნობა, კაიუტებში ურთიერთსტუმრობა, კაიუტკამპანიაში თავმოყრა.
შიგა ტრაპზე ვეშვები. ამასობაში არკადი დამეწია.
_ კაცო, არკადი, სადაა ხაბაზის პასპორტი? ხომ შენს ჯგუფში იყო… მგონი თავადაც არ ჩანს, თუ კაცი ხარ, გავარკვიოთ რაშია საქმე. რაღაცა არ მომწონს მე ეს ამბავი., ძალიან არ მომწონს.
არკადისკენ არ ვიყურები, ისე კი ვგრძნობ, დუბლიორის შანთივით მხურვალე სახელ როგორ მომეცხუნა და ეს მუდამ გაუყუჩარი, ენად გაკრეფილი `ზღვის მგელი~ ერთობ როგორ დაძაბულ-ხმაგაკმედილი მისმენს.
არკადისთანა კაცისაგან რაიმე კითხვაზე პასუხის დაყოვნება ყოვლად წარმოუდგენელია. ახლა კი პასუხი გვიანდება. არეული დაბლა ჩავრბივარ. ჩემი და მისი კაიუტები ერთ სართულზეა. პატარა დერეფანში ვჩერდები.
_ როგორ თუ არ მოსულა, არ გადამრიო, კაცო, _ შემომშტერებია არკადი, თანა მამშვიდებს: _ არა, კაცო, სად წავა, აქაა ალბათ, გემზეა. აი ვნახოთ.
თენგო ხაბაზი არც თავის კაიუტაშია. ბოცმანი? აი, ვის ეცოდინება. ვიძახებ ხალითს და ვეკითხები. არც იმან იცის არაფერი. სამანქანოში თენგო არ არის. გემბანზეც არ უნახავთ.
_ რა გვჭირს, არკადი?! კაცო, ნუთუ გაიპარა ეს ოხერი, ა? _ შეწუხებული და დაბნეული ვეკითხები ფერაძეს. ვხედავ, არც არკადიმ იცის სიმართლე.
კი, წუხს, მაგრამ მისი წუხილი რას მიზამს?!
მახსენდება ზინა. იქნებ თენგო ზინასთანაა, ა? გავრბივარ სასადილოსკენ, ვიცი, სავახშმო სამზადისია და ყველანი ალბათ იქ არიან. ზინა ჭურჭელს ამშრალებს, _ გრძელი სახოცი მხარზე გადაუგდია და ისე ტრიალებს. კოხტად, მსუბუქად, ეშხიანად ტრიალებს. მუშაობა ისე უხდება, ვერ აგიზერ. ამ მუშაობაში უფრო ლამაზია და სხვანაირი, თვალს იტაცებს, მოსვენებას გიკარგავს.
~მაცდურია, ძიავ, ქალი, მაცდური~, _ ასე ჩაიხვიხვინებდა არკადი, კაი ხასიათზე რომ იყოს. ახლა კი…
ცერემონიების თავი აღარაა. პირდაპირ, მგონი, საკმაოდ უხეშადაც, ვეკითხები ზინას:
_ სადაა შენი ხაბაზი, თუ იცი? ნაპირიდან დაბრუნებული თუ ნახე?
_ არა, არ მინახავს… _ და უცებ ხმა ეყინება, თავს ჰკიდებს. ვხედავ, შიშით, მხრები უთრთის. _ ვაი! _ ამოიკვნესებს და სკამზე ეშვება უღონოდ.
არკადი იქვე, მეზღვაურთა კაიუტების გასწვრივ, წინ-უკან ნერვიულად დააბიჯებს.
უცებ ჩერდება ერთ ალაგას, ძირს აშტერდება, ფიქრობს. სწრაფად ჩემკენ მობრუნებული მეძახის:
_ იცი რა გითხრა, ამხანგო გულო? _ რას ვიხეთქავთ გულებს, კაცო, ვინაა ეგ შმიტიანი ბღუშტი. ჯანაბაში წათრეულა. აბა, ბიჭო, მაგ ვიღაცა თენგოს გამო სამშობლო დაინგრევა, თუ რაი? წავიდეს მერე! მე რა, წელზე გამოვიბამდი ძაღლივით თუ რაი.
მეც გულს მეშვება, წელში ვიმართები.
_ ავიდეთ და მდგომარეობა კაპიტანს მოვახსენოთ, _ მხნედ ვაცხადებ.
_ რად გინდა, ჯერ მოიცა. ბიჭი აქ იქნება სადღაც! სად უნდა დარჩენილიყო ეგ ბითური ბაღანა, ნუთუ არ იცის, რომ… _ შეწუხებული მსჯელობს არკადი და კეფას იჩიჩქნის.
_ მერე, კაპიტანმა არ უნდა იცოდეს?!
_ ატეხს ახლა მაგი განგაშს სანაოსნოში. თუ მართალია, რა გამოვა მერე ამ ხმაურით?
_ არა, ძმაო, უთქმელობა ხომ დანაშაულია, _ ვამბობ და შიდა ტრაპით კაპიტნის ჯიხურს ვუახლოვდები. შალვა იქ აღარაა, ალბათ თავის კაიუტაში ისვენებს და მეც იქით მივემართები. აღარაფერს ვუმალავ. ვატყობ, შალვა როგორ იცვლება და იძაბება. მაგრამ მალე თითქოს ძალას იკრებს და ტელეფონით ვიღაცას იძახებს.
წამოვდექი, უნდა წავიდე. თითქოს ამით შალვას ვუშველი რამეს.
_ მოიცათ, _ მუდარაშერეული ხმით მიყრძანებს კაპიტანი. _ ლას-პალმასში საზღვაო ნავსადგურის ადმინისტრაციას, აგრეთვე ჩვენს სანაოსნოს სათანადო რადიოდეპეშები გაუგზავნეთ.
უსიტყვოდ ვშორდებით ერთმანეთს.
~დასწყევლოს გამჩენმა, _ ვიძახი გულში, რას ვშფოთავ ნეტა. მართალია არკადი, _ ჯანაბაშიც წასულა ეგ ბრიყვი~. ტკივილი მოვირჩინე თითქოს. _ წუთისოფლის უფორიაქო სისადავეს დავუბრუნდი წუთით და სული დამიმშვიდდა. კაიუტაში ფართო საწოლზე გულაღმა გავდივარ და მოზუზუნე ვენტილატორს შევცქერი ჭერში. რყევა თანდათან მატულობს. მაგრამ ამით თითქოს მეტი სიმყუდროვე მკვიდრდება. მომწონს.
გემი კი, ასე იგუდგუდებს და ივლის მთელი ორი თვე, ვიდრე კეთილი იმედის კონცხს შემოუვლის, ინდოეთის ოკეანეს გადაჭრის და სინგაპურს მიადგება.

დღიურიდან: 198… დეკემბერი

ილუმინატრში აფრიკის გავარვარებული ზეცა წითლად ღვივის, მეჩვენება, თითქოს ერთი ვეება ნაკვერცხალი გვეცხუნება იქიდან.

ახლა რომ მოჩანს საჰარის ცაა,
ღვივის, იღვრება, სივრცეებს ანდობს,
ო, დედამიწავ, ვიქნები საცა,
სიცოცხლისათვის, მზისათვის _ გმადლობთ!

სადღაც, ოკეანეში, ერთი ნამცეცა კუნძული გამოიკვეთა და მალე ჩაგვეზარდა თვალში. ქოჩორა ტყით დაფარული, უცნობი უსახელო კუნძული! სევდისმომგვრელია ასეთი მიზის ხილვა ოკეანეში. ერთხანს გგონია, წყლის უსაზღვრო უდაბნოში მარტო ვარო. გემი ეს ხომ მთელი პლანეტაა თავისი მზით, თავისი დღე-ღამით, მოძრაობით, თავისი შინაგანი და გარეგანი ამინდებით. თითქოს ეს უზარმაზარი სხეული თავისით მიდის, ადამიანები, უბრალოდ, ცხოვრობენ მასზე, როგორც დედამიწაზე. შესცქერი და არა გჯერა, რომ ეს შენი თანაქალაქელი, შენი თანასოფლელი ბიჭები, ზოგი მართვის პულტთან, ზოგი სამანქანოში სხვადასხვა ავტომატთან რომ დგანან თუ სხედან, სულმთლად, ყოველ წერტილამდე ფლობენ ამ ვეება ხომალდს, მის გულისძგერას და მართლაც უზუსტესი გაანგარიშებით მართავენ მას.
და მაინც, გეგონება, მარტო ვარო ოკეანეში. ასე მაშინ ვფიქრობ, როცა კაიუტიდან ილუმინატორში სადღაც, შორს, ეულ კუნძულს ხედავ, ხოლო ირგვლივ ზვირთაქოჩრილი მძვინვარე ოკეანეა.
 

                                                       მესამე რვეული

ზია

ზღვა იმიტომაცაა კარგი, რომ ძველ, მივიწყებულ ამბებს, ბავშვობის მოგონებებს, მერმინდელ ტყუილ-მართალს, სიბვარულსა და სიძულვილს, ცრემლსა თუ სიხარულს, ერთი სიტყვით, მთელ შინაურობას, ხმელეთზე არსებობის ყოველ კუთხე-კუნჭულს ერთად მოგიტანს და აგერ, ცხვირწინ დაგიხვავებს.
პატარა ფაცხა გვედგა სოფლის განაპირას. ფიჭვის ტყესთან. ერთ საღამოს ზეგანში წასულმა უფროსმა ძმამ დაიგვიანა.
არ იქნა, აღარ ჩამოვიდა.
მამაჩემიც არ ჩანდა, მაგრამ იგი, ვიცოდი, წისქვილში იყო და ხვიმირის მთლიანად ჩაფქვამდე არ წამოვიდოდა.
დედაჩემი, ხმელი, ჩია ქალი, შავი სატინის დაკერებული კაბით და თეთრი ლეჩაქით თავპირახვეული, ეზოში აჩქარებულად დააბიჯებდა. ნერვულობდა, შვილი სად დამეკარგაო.
ზია კი არადა არ ჩანდა.
პატარა ვიყავი ძალია. გული ჩამწყდა. ავტირდი. დედის საცოდაობამ ამატირა. თან ზიაც მეცოდებოდა, ვიფიქრე, მგელმა შეჭამა, ან დათვმა, ან გადავარდა კლდეზე, ან ვინმემ მოკლა-მეთქი.
ცხადად წარმომიდგა თვალწინ გასისხლიანებული, დაფლეთილი ჩემი უფროსი ძმა.
წარმოვიდგინე, ჩემი ზია სადღაც დღეში გდია. ნადირი თავს ადგას და ხორცს აგლეჯს. შემაზრზენი იყო ჩემთვის ამის გაფიქრებაც კი.
~შვილო, შვილო!~ _ გაიძახოდა დატანჯული დედაჩემი და ხელიდან ერთი წამითაც აღარ მიშვებდა, თითქოს ჩემი დაკარგვისაც ეშინოდა. მე თავი შევრგე დედის იღლიისქვეშ და ავფლიკვინდი. ერთხანს ვმალავდი, მერე კი ტირილი ვეღარ შევიკავე, ხმა უფრო და უფრო ავიმაღლე. დედამ ითმინა, ითმინა და დავადაც შემომიერთდა. ახლა ორივე ხმამაღლა ვტიროდით.
საწყალმა ქალმა შიშველი ფეხები დაძველებულ ჩლარტებში ჩაჰყო, ნალიის ბოძზე მიყუდებული წალდი აიღო, მკლავში ხელი ჩამავლო და ჩაკუპრებულ გზას ქვითინით გავუდექით. არც არაფერი ვიცოდი, საიდ მივდიოდით.
ბნელი ღამე იყო.
გზა ხევი-ხევ და ბექობ-ბექობ პირდაპირ სოფლის ზემოთ, მთისაკენ მიძვრებოდა. დედა ტირილით მიიკვლევდა ბნელში სავალს და შვილს ეძახდა. მეც ვეძახდი, მაგრამ ჩემ ძახილს ას ნაბიჯზეც ვერ გაიგონებდა კაცი.
დროდადრო დედა შემაჩერებდა და მთებს ყურს მიუგდებდა, იქნებ ზიამ პასუხი გაგვცესო, მაგრამ ჩამიჩუმი არსაიდან გაგვიგონია.
_ ნენი, კაი ახლა, ნუ ტირი. ზიას აუცილებლად მოვნახავ. მე აგერ ვარ, შენი ბიჭი, ნუ გეშინია, ნევ! _ ახლა უკვე მომაგრებული ვეხვეწებოდი და ვამშვიდებდი მშობელს.
სოფლის სინათლეები თანდათან დაშორიშორდნენ. ქვემოთ, სადღაც, ღამის სიშავეში ჩაიძირნენ. შიში შემეპარა, შიში მომერია, ძალიან გამიჭირდა. ჰოდა, ახლა შიშით უხმოდ ვტიროდი. შიშით და არა ზიას დაკარგვის სიმწარით. მაგრამ ჩემ საყვარელ ნენეს არ ვუმხელდი. ცრემლს ბნელში ვერ ხედავდა. ვფიქრობდი _ მე ხომ მამაკაცი ვარ, როგორ შეიძლება შემეშინდეს ტყეში, მით უმეტეს, როცა გვერდით ქალი მახლავს, ისიც _ დედა.
დედებს კი, ვიცი, არაფრის ეშინიათ. ამას პოეტები კარგად ამბობენ ლექსებში. მე კი მიჭირს, ძალიან მიჭირს, რომ ის ღამე, ჩემი შიში და გამწარებული დედაჩემის თავგანწირულობა აგიწეროთ.
სოფელი რომ სულ ღამის ბინდში ჩაეფლო, ბუნების ჩქამი ვითომ უფრო გარკვეული და მეტყველი გახდა. ცისა და ნისლების ფონზე მახლობელი გორაკი წამოიმართა, ჯირკვები, ბუჩქები, და საპყარი ჯუჯა-ხეებიც ცალ-ცალკე გავარჩიე.
თანაც ათასი ფიქრი წამესია. ვთქვი, რა უბედურება იქნებოდა, სულ რომ ასე ღამე ყოფილიყო, ან სულ რომ დღე ყოფილიყო-მეთქი. გინდა ზაფხული აიღე, მაგალითად, სულ მეტეს. ერთი სიტყვით, ზაფხული ზაფხულად დავტოვე, ზამთარი _ ზამთრად, დღე _ დღედ და ღამე _ ღამედ.
ქარმა იმატა. მგონი სიბნელემაც იმატა. უცებ საშინელი სურათი ვიხილე: გორაკზე, ბუჩქებში ჩამდგარი ვიღაც ბერიკაცი წაიხრებოდა, წამოდგებოდა, მგონი ლოცულობდა, ზურგზე გოდორი ეკიდა, თავზე ყაბალახი წაეკრა, ხელები მკერჟზე დაეწყო და ნამაზს ლოცულობდა.
კი, აშკარად ვხედავდი, ზურგზე გოდორი ეკიდა.
წაიხრებოდა, ადგებოდა, ხელებს მაღლა აღმართავდა, ისევ წაიხრებოდა. უბედური რაღაცა იყო. ალბათ გაოცებული და რეტდასხმული ერთ ალაგას გავშეშდი.
ნენეი მეგულებოდა, თორემ…
კარგად მახსოვს, დედამ ერთი-ორჯერ მაგრად მომქაჩა, იარეო. მე კი, მგონი, ენა სულ ჩამივარდა.
უბედურება ის იყო, რომ ვეღარ ვტიროდი. ყელში სული დაგუბდა. ჩემი სხეული მე აღარ მეკუთვნოდა.
დედამ შემატყო, რაღაცა რომ მომეჩვენა. სუსტად შეიკივლა და მომქაჩა. იგრძნო, ალბათ, ბაღანა შეშინდა და არ გადამერიოსო. ბუჩქებისაკენ არ იყურებოდა, ეტყობა, თვითონაც დალანდა იქ გოდრიანი ბებერი, მაგრამ ჩემი ხათრით ძალა მოიკრიბა, გაბედა:
_ ნუ იყურები იქით, წამოდი! ვერ გეიგონე? _ ზია გვეძახის.
ვიმყუჩე და საიდანღაც თითქოს მართლაც მომესმა ხმა.
მალე, არ ვიცი რანაირად, უკვე ბუჩქებიან ბექობზე ავსულიყავით, აქედან ბილიკი ირიბად განზე მიდიოდა, ტყიან ბექობს გადავუარეთ და დუბეში წითლად მოკამკამე წერტილი შევნიშნეთ. ეს ქოხის სარკმლიდან გადმოღვრილი ცეცხლის შუქი იყო. მომეჩვენა, იგი თივომ კუპრ უკუნეთში წითელ ხელივით ჩვენკენ გამოწვდილიყო და თავისკენ გვეწეოდა.
ჩემი საწყალი დედილო ბარბაცით, გულის ბაგაბუგით შეჩერდა, ისევ ღამეს მოუგდო ყური. მართლაც შორი, გაურკვეველი ხმები მოდიოდა ჩვენამდე. ვინ უნდა იყოს ამ შუაღამეს ამ ზეგნის ყიშლაში?
დედამ იცოდა, იქ, საზაფხულო საძოვრებზე, დურგალ აბდულას ქოხია, მაგრამ მას ახლა. ამ გვიან შემოდგომაზე, ვინ გააღებდა, ვინ დაანთებდა ცეცხლს?
დედას მხარში ხელჩავლებული მივყავდი, ვგრძნობდი, ქალი ერთიანად კანკალებდა, უხმოდ ქვითინებდა. მისი შფოთიანი სულისთქმა მესმოდა. მესმოდა, რაღაც გაურკვეველ სიტყვებსაც რომ ჩურჩულებდა:
_ დიდო გამჩენო ღმერთო, შენი სახელის ჭირიმე, შენი ჭუჭული ვარ, გეხვეწები, გადამირჩინე ჩემი ზიაი, შენი მადლის ჭირიმე, მომეხმარე, ღმერთო, დამიბრუნე შვილი ცოცხალი…
წითლად გამოწვდილ სხივს მიჰბვა თითქოს. ბნელში, მიწაზე ვერაფერს ვარჩევდით. რამდენჯერ ბილიკს ავცდით და ხრამში გადავიჭერით. დედამ ზეპირად იცოდა ეს ალაგები და ამიტომ ხელის ცეცებით მაინც ჯიუტად და გაბედულად მიიკვლევდა გზას.
უკანში თანდათან გამოიკვეთა ქოხის სარკმელი, საიდანაც გვიკამკამებდა ცეცხლის წითელი ანარეკლი. სიტყვებს ვერ ვარჩევდით, მაგრამ გულს ის გვიხალისებდა, რომ შიგადაშიგ სიცილიც ისმოდა.
ქოხი, რომელსაც ჩვენი მწყემსები ყიშლას ეძახიან, ორ სართულად აეგოთ. ქვეშ ახორი, ე.ი. ბოსელი, იყო. ზემოთ ასასვლელად კიბის მაგიერ დიდი, გათლილი მორი გაედოთ, ზედ დაჭედებული ფეხის დასადგმელი მოკლე ლარტყებით.
შევატყვე, დედამ ესეც ზეპირად იცოდა. მონახა მიწაზე კიბის ძირი, მოიქნია წალდი და პირდაპირ შეუცდომლად მოკაუჭებული ღინკით ჩაასო. დაიჩოქა, ზურგზე ამიყვანა, მეც კისერზე მოვხვიე ხელები და აღმა ავუყევით კიბეს.
_ ნენი, _ ვეხვეწეყბოდი, _ ნუ მიხვალ. რა იცი, ვინ არის იქა.
_ ნუ გეშინია, ჭო, შენ ვაჟკაცი ხარ. ნუ გეშინია, ვინ იქნება? კაცი ხმა ხომაა? ჰოდა კაცები იქნებია, _ დამამშვიდა.
კიბეზე რომ ავდიოდით, მთელი ყიშლა ოდნავ იხრებოდა, შიგ მსხდომნი მიხვდნენ, ვიღაც ამოდისო, და ფეხზე წამოცვივდნენ.
სიცილი და ღიღინი შეწყდა. სარკმელში ვიღაცის თავი და სახეც შევნიშნე, მაგრამ ზიას ვერაღრით ვერ მივამგვანე.
კიბე რომ აათავა, დედამ ზურგიდან ძირს ჩამომსვა. ამ დროს ფარღალალა კარიც გაიღო და ფიჩხის კვამლი პირდაპირ ცხვირპირში მომხვდა.
_ შვილი, შვილი სადაა, მითხარით მალე! _ ზლუქუნებდა ჩემი ნენეი და ლეჩაქს პირისახეზე დაბლა იწევდა. უცხო მამაკაცებთან, მაშინ, ჯერ კიდევ, ჩვენებურ ქალს არ შეეძლო ღია სახით გამოჩენილიყო.
წარმოგიდგენია, იმ ყიამეთში ქალს ასეთი წვრილმანი გაახსენდეს? რა დროს სახეზე ჩამოფარება იყო მთაში, ყიშლაში, დაკარგული შვილის მაძებარ დედისათვის?
ნენეს ხმა რომ გაიგონა, თვითონ ზია გამოვარდა გარეთ. შვილის დანახვაზე დედაჩემი ჩაჯდა, ატირდა. შვილი რომ ნახა, უფრო გულამომჯდარი ატირდა, ვიდრე ქვემოთ, სოფელში, როცა არც კი იცოდა, შეხვდებოდა თუ არა ცოცხალს.
_ ადექი, ნევ, რა გატირებს, ნენი, მე აგერ ვარ, რა ვქნა, ცოტა დამაგვიანდა შინ ჩაომსვლა. შემოი შინ, ვინ განახვო, _ მოეფერა ცრემლიანი ზია და კვამლით გამოტენილ ოთახისკენ წაგვიძღვა.
ოთახში ისეთი მწარე ფუტი იდგა, თვალები ამეწვა.
_ ნენი, არ გეწყინოს, ქორწილი მაქვს აქა, ნენი, _ ეუყნებოდა ზია დედას.
გადაირია ნენეი, რისი ქორწილი, რა ქორწილი, ვერაფერს მიხვდა.
გუაღეღხლთან სამი ლანდი გავარჩიე. ერთი ქალი და ორი კაცი. წინ დაედოთ, როგორც მახსოვს, ყავრით მოჭედილი ჭიშკარი, რაც ტაბლის მაგივრობას ეწეოდა, ზედ ღადარში შემწვარი კარტოფილი და ხაპერას ნატეხები დაეწყოთ. იქვე, გვერდით მოდგმული დოქიც დავინახე, მაგრამ, ვინ იცოდა, შიგ წყალი ესხა თუ ღვინო.
ვიღაცამ ჩანაცრებულ ჯირკვს სული შეუბერა და კვამლიანი, გამოჭვარტლული ოთახი წითლად ალაპლაპდა. მაშინ კარგად გავარჩიე, პირზე ხელებაფარებული გოგო, შუაცეცხლზე ჩამოგშვებული დიდი, შავი ჯაჭვის პირდაპირ რომ იდგა და, მომეჩვენა, მხრებს თრთოლვით, თითებშორის უყვრეტდა დედაჩემს.
ნენეი ოდნავ დაიხარა და ახლა ქვემოდან შეავლო თვალი, ჩემი რძალი ვინააო, აინტერესებდა. მე კი ამასობაში უკვე ვიღანი. ჩვენი სოფლის მასწავლებელი იყო. პირველი კლასის მასწავლებლად მოიყვანეს საიდანღაც ზაფხულში: რამიზ ბიძიასთან მიუჩინეს ბინა. ისე კი, ვატყობდი, მერე ზიამ რამიზ ბიძიასთან სიარულს რომ მოუხშირა, მაგრამ რა ვიცოდი მაშინ, ამფერი საქმე თუ დატრიალდებოდა, თორემ ბაბას ვეტყოდი დროზე.
თუმცა ჩემი თქმა რაღას უშველიდა, თვითონ რამიზ ბიძაი, რომელიც ქალთა მოდგმაზე მეტი გულგამეტებით და გულახდილობით ლაპარაკობდა ხოლმე, ეტყოდა, სიყვარული იმნაირი რამეა, კაცი თუ შიგ გაბმული აღმოჩნდა, შვიდი უღელი ხარისას გაიტანსო.
კაი, ვთქვათ, შვიდი უღელი ნამეტანი, ერთი იყოს, მაინც მაგარია, არა?
ყოდა, რაღა მოაბრუნებდა უკან ზიას, თუ დასტურ უყვარდა ეს ნაწნავებ-დაკორწიალებული ფაცია?!
ზია ნენეს შეეშველა. ჩვენი ნენი კი რატომღაც კვნესოდა. როგორც იქნა, დედაჩემი თხის ტყავგადაფარებულ ძელზე ჩამოაჯინეს, მოასულიერეს, წყალი დაალევინეს.
_ სუ, ნენი, რა მოხდა, ნენი, _ ეხვეწებოდა ზია.
ის ორი ბიჭიც ვიცანი. ზემოუბნელები იყვნენ, შეშის მოსაჭრელად ხშირად ზიასთან ერთად ამოდიოდნენ აქა, ზეგნის ტყეში.
_ შვილო, ზიავ, _ ამოთქვა ნენემ, _ ეს რა დამართე ჩემ თავს. ასე რათ მინდოდა, შვილო. ეს გიაური რათ მინდოდა, შვილო. ახლა მამაშენი შინ შეგიშვებს? ეს რა არი დოქში, ღვინოა ხომ? ჰო, კაი, შვილო, თლათ ამოგვაგდე ქოქით ხომ? სულ წახოცე ჯენეთი-სამოთხე ხომ? ვაი, რა ვქნა ახლა?! ღმერთო ერთო, შენი მადლის ჭირიმე, შენი სახელისა, მოგვხედე. ამ ბიჭს პაწაი ჭკვა ჩაპეჭე თავში და ჩვენკენ გამოახედე. ამას გეხვეწები, გამჩენო! _ ხელაპყრობილი ემუდარებოდა ზეცას დედაჩემი.
_ კაი ახლა, ნენეი… უძახე გიაური, ჩვენი კია და, უძახე გიაური. მე ის მიყვარს, ნენი, მე რომ მიყვარს, იმასაც რომ ვუყვარვარ, ორივეს რომ გვიყვარს, ამაზე კაი რაღა იქნება, ნენი? ჰო, ჰო, ჩვენებური ყოლიფერი გვეყვარება, ამაზე კაი რაა, ნენი, ა?
ამოთქვა და ამოთქვა ზიამ, მერე იყუჩა, ჩაფიქრდა, ალბათ, ნენეს საყვედურებში ჩაიძირა და ამითი ახსნა დაიწყო.
მასწავლებელი გოგო, ნინიკო, იმერეთიდან ჩამოსულიყო, გასულ ზამთარს ზიამ გარეული ტახი მოკლა, ხორცი სოფელში, რაღა თქმა უნდა, არავინ მიიკარა პირზე. ტახი სკოლასთან მიათრია ზიამ და გაატყავა, ხორცი ნინიკოს აჩუქა. მე ვიცოდი, ხანდახან ზიაც მიიპარებოდა რამიზ ბიძიასთან და ნინიკოს შემწვარ ტახის მწვადს მირრთმევდა. ვიცოდი, მარა არავის ვეუბნებოდი. ნინიკო, ნინიკო…
სწორედ ამიტომ, ალბათ, ვერ გაებედა ზიას ქალის შინ მოყვანა, ამიტომ გამოუნახავს აქა ცარიელი ქოხი. წამოუყვანია საცოლე და ორი კაციც მაყრად. დოქი ღვინო კი არ ვიცი, სად იპოვნეს.
შინ ღვინოს ვინ შეატანინებდა.
ჯერ კიდევ ხოჯას კანონები მართავდა სოფელს. იმ ოცდაათიან წლებში ჯერ ისევ მედრესეებში დავდიოდით ბავშვები. ღვინოს სადაც დალევდნენ იმ ოჯახს ხოჯა ჯილაგიანად ამოწყევლიდა, ხოლო ღვინისმსმელ კაცს მთელი სოფელი გაკიცხავდა და თვალიდან ამოიგდებდა. გიაურს დაუძახებდა.
დღეს?..
გადაირევი კაცი, თუ დაუკვირდი.
ცოცხალი შვილის ნახვით სახეანთებული დედაჩემი, ნამტირალევი და მოქანცული, უცებ ზე წამოიჭრა, ნინიკოს მივარდა და შუბლზე აკოცა.
_ შვილი ხარ შენაც, შვილო! ჰაით, შინ წავიდეთ! ზიავ, შვილო, გამაგდოს თუნდა მამაშენმა. ექ დოქიც წამოიღეთ… არა, ალაჰ, არ მეშინია! აჰა, უნდებიან ამათ ერთიმეორე, გავგლიჯოთ შუაში? ხომ ცოდვა იქნება? აბა, მაცალე ახლა, დედა ვარ მე ხომ? ჰოდა, მაცალე! ზოგი რაცხა მეც დამიჯერე, შენ ღმერთი ხარ თუ ალაჰ! _ დედა ვარ, ყო, მე დედა ვარ, მე ადამიანი დავბადე, გავწარდე, მეც ღმერთი ვარ, ჰაით!
ამ წირეხივით წვრილმა ქალმა მოხვია ზიას და ნინიკოს ხელი და წინ მიბიძგა.
იმ გორას რომ მივუახლოვდით, სადაც ლოცვად მდგარი გოდრიანი ბერიკაცი მომეჩვენა, დედამ ის ჩემი შიშიც გაამხილა. ერთი ზემოუბნელი ბიჭი ბუჩქებს გადაევლო და იმ, ვითომ გოდრიან მოხუცს, თავზე წაადგა. სიცილით გამოგვიძახა, ქაცვის ბუჩქია, მეტი არაფერიო. ხელით ერთი მაგრად შეაჯანჯღარა კუზიანი ხე და უკან გადმოხტა.
პირველ ეზოში რომ ჩავედით, რა თქმა უნდა, სინათლე არსად კიაფობდა. თვალთან თითსაც ვერ მიიტანდი, ისე ბნელოდა, მაგრამ რაღაც ისე გამიხარდა, ისე ამენთო თვალები უცნაური, მოულოდნელი მნათობებით, რომ ირგვლივ სუყველაფერი ცხადად გავარჩიე.
აქ ნენეი შედგა, ირგვლივ თვალი მიმოავლო და თქვა:
_ აღდი მაინც საჭიროა, შვილო, უაღდო რძალი არ შეიყვანება შინ (ქორწილის წინ ხოჯას ან მოლას, დანიშნული გოგო-ბიჭის ორივე მხარის წარმომადგენელთა და მოწმეთა თანდასწრებით, უნდა ჩაეტარებინა ისლამური ლოცვა-კურთხევა მომავალი ცოლ-ქმრისა. ამ ორში თუ რომელიმე ოდესმე აქ შეკრულ ფიცს და ერთობას დაარღვევდა. ალაყი იქნებოდა მისი მსაჯული და განმკიცხველი. ასეთი იყო აღდი).
ხოჯას სახლი სწორედ სოფლისთავს იდგა.
მთელი ჩვენი მაყრით შევედით ეზოში.
_ ეფენდი, ეფენდი! _ შეუძახა დედაჩემმა. უცოლო და უშვილო შაბანხოჯა კარის ღრჭიალში გამობნელდა აივანზე. ხელში ჭრაქი ეჭირა და დაბლა იყურებოდა.
ნენემ ხელი მკლავში ჩაავლო ნინიკოს და კიბეზე ამაღლდა, პირზე ლეჩაქაფარებული.
_ აღდია საჭირო, ეფენდი, რაც გერგება, მიიღებ… აღდინა ქნა ახლავე, რძალი შინ მიმყავს. ამფრითაა საქმე… _ დინჯად და საქმის ცოდნის აუხსნა დედაჩემმა.
ხოჯა წამოიწია, ჭრაქი მიანათა მოსულთ, მეორე ხელი აბურძგვნილ წვერებზე ჩამოისვა და უსიტყვოდ პირი იბრუნა.
მერე გავიგონე _ გიაურის აღდებს მე არ ვირჯებიო, რომ თქვა, და შინ შევიდა.
ცოტა კი დაიბნა დედაჩემი. ვერ მიმხვდარიყო, რაღა ექნა, რაღა ეღონა, მაგრამ იმ ღამეს რაღა იმნაირი ცეცხლი დატრიალდა მის ძარღვებში, რომ არაფრის წინაშე თავს აღარ იხრიდა.
რამიზ ბიძიას სახლთან მიგვიყვანა და შუა ეზოში ჯოხი ჩაასო, საიდანაც ქალი მიყავთ, იქ უნდა ეწყობოდეს აღდიო, თქვა და კიბეზე აღმა აგვიძღვა.
შეშინებული რამიზ ბიძია სიხარულით ადგილზევე აცეკვდა, როცა საღსალამათი ზია და ნინიკო შინ მისულები დაინახა.
_ რამი, ბატონო, _ უთხრა ნენემ, ეს ფაციაი ჩემი რძალია. აღდი შენ უნდა ქნა, აჰა, ახლავე!
შეყოვნების დრო აღარ იყო.
რამიზ ბიძია კაიხანს ტრიალებდა ფერწასული და დაბნეული. ვატყობდი, ამ კაი საქმეს აღარ დაანგრევინებდა არავის.
ბიცოლაჩემი გააღვიძა, ბუხარში ცეცხლი გააჩაღა, ჯორკოებზე დაგვსვა. მოგვეფერა, მოგვეალერსა და, მგონი, კაი სიტყვით დედაჩემს ცრემლი შეუმშრალა.
მერე, რამიზ ბიძიამ ძველი ყამა-ხანჯალი შემოიტანა, ამოაძრო ვერცხლის ქარქაშიდან და ხანჯალი პირდაპირ იატაკის შუაგულზე დაასო წვერით. კაი, მატყლიანი თხის ტყავები ძირს ჩააგო. გარდა ქალებისა ყველანი დასვა ძირს, მერე ცას შეხედა, ტუჩები აასავსავა, რომელიღაც ლოცვის თავები ჩაიჩურჩულა, ზიასა და ნინიკოს გადახედა და სული გადაუბერა. მოწმეებად ის ორი ზემოუბნელი ბიჭი დაუსახელა ალაჰს. დალოცა. კვლავ სული გადაუბერა.
ძელში წვერჩასობილ ხანჯალს ტარზე ზიას მიწოდებული ხელმანდილი გადაფარა, რაღაცა წაიზუზუნა არაბულად და ყველასთან ერთად წამოძახებულმა `ამინმა~ თითქოს ჭერი შეარხია. მერე რამიზ ბიძიამ ყამა ამოგლიჯა ძელიდან, მანდილი ნენეს ხელით ნინიკოს გადასცა და თავისუფალი, ვალმოხდილი ხანჯალი ხალიჩაზე დადებულ ქარქაშის გვერდით ფაქიზად დააწვინა.
წაკითხული წიგნების მიბაძვით არ ვამბობ ამას.
რაღაც წარმტაცი და გოროზი იდუმალება მეცხუნებოდა იმ ჰაიჰარად გამრათულ საკულტო თუ საწესო აქტიდან. თუმცა უცხოდ ნათქვამი ლოცვები არავის გაეგებოდა, მაინც ლოცვად რჩებოდა, რადგან ბიძაჩემი ჩვენებურად უმატებდა: `ხარე, ღმერთო ერთო, ეს ბაღნები, ახარე, აყოლე ბევრი შვილები, უმაგრე ოჯახი, უმართე ხელი… `ამინ~ _ აღმოხდებოდა ყველას.
მართალი გითხრა, ბავშვებისა და ქალების თანყოლა ასეთ დროს არაა მიღებული, მაგრამ იმ ფაციფუცში და აღდის მხოლოდ ფორმალურად მოწბობის ცდაში, ამეებზე აღარავინ დაფიქრებულა.
მაგრამ მთავარი ამბავი შინ გველოდა.
მამა წისქვილიდან რომ მოსულიყო, მაშინვე გაიგო ზიას დაკარგვისა და ტყეში ჩვენი წასვლის ამბავი. თავადაც თურმე ყაბალახმოგლეჯილი ჩვენ საძებრად გაჭრილიყო, ბავშვები კი მარტო მიეტოვებინა კერიასთან. მე უმალვე ჩამეძინა.
მამაჩემი გამთენიას ძლივს ჩამოსულა ტყიდან. ძიგვას ჩაქურა სულ დაფხრეწოდა. მშობლის ყვირილმა მეც გამომაღვიძა.
უცნობი ქალი რომ დაინახა, მერე ზია და ნენეიც რომ შეამჩნია, ერთი ხანი იყუჩა. მაგრამ მალე გაიგო, რაც მოხდა და ბინძურად მიაგინა ზიას. გაცვეთილიყავი სადმე, მერჩიაო, თქვა და კერიასთან მუგუზალს დაუწყო მაშინ ჯიჯგნა.
ეს იყო და ეს. ზია და ნინიკო იმ წელიწადს წავიდნენ სოფლიდან, როგორც მაშინ ეძახოდნენ, ხაშმიან ბარში, და ზღვასთან დასახლდნენ.
მერე, გვიან, ბაბასაც მოუბრუნდა გული. შეურიდგა უფროს შვილს. გადაწყვიტა, ახლო მომავალში თავადაც ზღვისპირის სოფელში ეპოვნა მუდმივი საცხოვრებელი ალაგი. მაგრამ უფროს შვილან მაინც არ ეღირსა ცხოვრება. ზია ომში დაიკარგა.

დღიურიდან: 198… დეკემბერი

ეს რა ხდება, მზე მარჯვნიდან ამოდის? როგორ? ჩემი გემი ხომ სამხრეთისაკენ მიდიოდა გუშინ? ჰოდა, მზე მარცხნიდან, ესე იგი, აღმოსავლეთიდან ხომ უნდა გამოჩენილიყო? არადა, მოჯადოებულივით გავცქერი სარკმელში. ცაზე ღრუბლის ორ დიდ ტოტს, როგორც ვეებერთელა მაშას, მზე ნაკვერცხალივით მაღლა ააქვს. ახლა, გემბანზე რომ გავდივარ და შევცქერი, მზე ლითონის გავარვარებულ ნაჭერს ემგვანება და მგონია, საცაა მჭედელი ქურაზე დადებს, რათა ვეება ურო დასცხოს და მისგან ცული ან თოხი გამოკვეროს.
მაინც რა ხდება? მხარი ხომ არ მეცვალა, შიგა კიბეზე მესამე თანაშემწე, ლოტოვი ჩამორბის.
_ რაშია საქმე, საით მივდივართ? _ ვეკითხები. იგი მეუბნება, პოლონელი გრანატიის ინჟინერი, ანტონ ხორომანსკი ავადაა, სასწრაფოდ შველა ჭირდება. უახლოესი პორტი კი დაკარია, სენეგალის დედაქალაქი. კურსი ვიცვალეთ, მალე დაკარის რეიდზე ჩავუშვებთ ღუზასო. წეღან რადიოთი ვეძებეთ ჩვენებური გემები, იქნებ ოკეანის ამ რაიონში ვინმე არის ახლომახლო, ექიმი ეყოლებათ და…
კი, აღმოჩნდა ერთი მეთევზე ტრაულერი, მაგრამ ზედ მხოლოდ გინეკოლოგი ჰყავდათ, რადგან იმ მცურავ ქარხანაში მომუშავეთა უმრავლესობა თურმე ქალები არიან.
სათანადო კოლოფებში მატროსები გაფაციცებით ეძებენ სენეგალის ალამს, რათა, წესის თანახმად, გემზე აღმართონ. მაგრამ ასეთი არ აღმოჩნდა. არ ვაპირებდით სენეგალის ნავსადგურში შესვლასო, იმართლებდნენ თავს შტურმანები, კაპიტანი კი ბრძანებს, მონახონ `სასწრაფო დახმარების~ ალმების განჯინაში. ალამი აღმოჩენილი და აღმართულია, წესითა და რიგით დავდგებით დაკარის რეიდზე.
აფრიკა აფრიკაა, ოდნავი შენელება სვლისა და გემის ლითონი საშინლად ხურდება. ხელს ვერაფერს ვკიდებთ, გვწვავს.
მოცლილი ვინცაა, ანკესებით კიჩოსაკენ მირბის. რამდენიმე წუთში ბანზე ლაწალუწი გააქვს უცნაურად მოვლივლივე სუქან თევზებს.
ნავსადგურის სანიტარულ-სამსახურს ჩვენი გემიდან რადიო-ტელეფონით ადრევე აცნობეს, ავადმყოფი მოგვყავსო. სთხოვეს დახმარება და მალე კიდეც მივიღეთ დაპირება, როგორც კი ღუზები ჩავუშვით, სანიტარული კატერი მოგვადგა. ტრაპი ხრიალით ეშგვება. ორი ახალგაზრდა ზანგი სწრაფად ამორბის გემბანზე, იქიდან ლიფტით პირდაპირ კაპიტნის ხიდურზე ამოდიან.
მხარბეჭიანი, ტანადი, დაკვართული სხეულები, საოცრად მაღალი ბიჭები! აქაურნი რაღაც გამორჩეულად მოხდენილნი არიან.
ზანგთა მოდგმაში ამნაირი თვალისმომჭრელი, უნაკლო სრულყოფა სხეულისა, დიდრონი, კოცონივით მოგიზგიზე თვალები, გრძელი წამწამები, მაღალი კისერი, არა, არ ვიცი!
ანტონ ხორომანსკი, ეტყობა, შეშინებულია. მისი ბარგი ჩვენს ბიჭებს ადრევე შეუკონავთ, ჩაულაგებიათ.
ავადმყოფი წამოაყენეს. ფეხი უკანკალებს, მუცელი ხელით უჭირავს, საცოდავად კვნესის, რაღაც საეჭვოა, ღრმა, გაუნელებელი ტკივილები აწუხებს კუჭისა და ნაწლავების არეში. ვჩურჩულებთ, რაღაცებს ვუმჟღავნებთ ერთმანეთს. ალბათ რაღაც ავი სიმსივნეა. ანტონიც ატყობს, რომ საქმე კარგად ვერაა. გული ეწვის. ამ შეჩვეულ ოჯახს რომ ტოვებს და სადღაც, დაკარში რჩება. უცებ უმწეო თვალებით კაპიტანს მონახავს და სუსტად გადასძახებს, კეიპტაუნში დაგეწევით, ალბათ, თვითმფრინავითო.
მალე კატერი, კაპიტნისა და ჩემი თანხლებით, ნაპირს მიადგება. ავადმყოფს სასწრაფო დახმარების მანქანაში ჩააწვენენ და მხურვალე, ქათქათა კედლებშუა გატყორცნილი ქუჩით ჩემთვის უცნობი ხეების მწვანე სამყაროლში ვიჭრებით. მაგრამ მოსახვევში, ერთგან, საბურავი სკდება. ირგვლივ სიმწვანე კია, მაგრამ მზე პირდაპირ კეფაზე გვაწვეთებს გამდნარ ლავას.
საშველი არ ჩანს. ბოლოს, საიდანაც გამოვარდნილი წითელი სახანძრო მანქანა ჩერდება გვერდით. ლითონის ლაპლაპა ჩაჩქნებიანი და რეზინის ჩექმებიანი მეხანძრეები ჩამოდიან. ავადმყოფი თავის მანქანაზე გადაჰყავთ. ჩვენ კი `სასწრაფოს~ შოფერს ფეხით მივყავართ ჰოსპიტალისაკენ. მანქანას ადგილზე ტოვებს. მბუგავი სიცხეა…
ჰოსპიტლის ეზოში უამრავი მუსლიმანი შუაღდის ნამაზს ლოცულობს. მღალ-მაღალი კაცები და ქალები, თეთრი გრძელი კაბებით! კაცებს თავზე კანაფის ქსოვილის თეთრი ჩაბალახები მოუკრავთ.
ძირს, მწვანე ბალახზე, ჭრელი, სალოცავი ფარდაგები დაუგიათ. იმუხლებიან, შუბლს მიწაზე დებენ, სწრაფად დგებიან, ხელებს აღაპყრობენ და ხმამაღლა წარმოთქვამენ ლოცვებს.
ლოცულობენ პირით აღმოსავლეთისაკენ. მექა ხომ აღმოსავლეთისკენაა. მე რაც სიცოცხლეში ნამაზის მლოცველნი მინახავს. მხოლოდ სამხრეთისაკენ დგებოდნენ პირით. ესენი კი?..
ზრდილი, ელეგანტური, სანდომიანი, თავაზიანი ახალგაზრდა ექიმი გვიწვევს პალატაში, სადაც ჩვენი პოლონელი მოათავსეს. ფერწასული ანტონი წყლიანი, უმწეო თვალებით გვიცქერის საწოლიდან. ვანუგეშებთ, ვპირდებით, რომ მუდმივი რადიო-კავშირი გვექნება დაკარის ნავსადგურთან, მის სანიტარულ სამსახურთან. ახლა კი საბჭოთა და პოლონეთის საელჩოებს ვინახულებთ. გადავცემთ ყოველივეს, რათა განკურნებისთანავე გამოგამზავრონო, _ ვეუბნებით. თავს მორჩილად გვიქნევს, გვემადლიერება, მაგრამ, ეტყობა, ჩვენი ნახვის და, საერთოდ, მგონი, არავის ნახვის იმედი აღარა აქვს.
~საწყალი ანტონი, საწყალი ანტონი!~ _ იმეორებს უნებურად ჩემი გული, როცა რკინის მაღალ კარიბჭეში გამოვდივართ.
კვირა დღეა, საელჩოში მარტო მორიგე ბიჭები ვეებერთელა, გრილ ვესტიბიულში ბილიარდს თამაშობენ. ზოგნი კიდევ კალათებით ბოთლებს ეზიდებიან. ალბათ, ახალწლის შესახვედრად ემზადებიან.
ერთი მათგანი საბჭოთა საკონსულოსაკენ წაგვყვა, მეორე კი პოლონეთის საელჩოს ურეკავს.
ორიოდე ფრაზის გაცვლის შემდეგ, მეგზურს უკვე შევეჩვიე _ მოსკოველი ბიჭია.
ქუჩის გადაღმა სახლზე ამერიკის ალამს ვხედავ. გამყოლს სხვათა შორის ვეკითხები:
_ სენეგალელები ჩვენთან უკეთესად არიან თუ იმათთან? _ და ამერიკის საელჩოს შენობაზე ვუთითებ.
_ იმათთან, _ მეუბნება.
_ რატომ?
_ ისინი ამათ ატყუებენ, ესენი _ იმათ, _ მპასუხობს მოკლედ.
კონსულს დიდფრთებიანი ვენტილატორი ჩაურთავს, ტრუსითა და მაისურით გაშხლართულა დივანზე. წამომჯდარი, ისე, ჩაუღმელი, ქაღალდზე ხელს გვიწერს და ისევ წვება.
საელჩოს `ვოლგას~ ნავსადგურში მივყავართ. მანქანაში მოსკოვის გაზეთებია, ამ სიცხეში, ფოტოებზე რუსეთის თოვლიანი ნაძვების დანახვამ თითქოს სიგრილე ოდნავ მოგვინიავა.
სულშემხუთველად ცხელა. გემი ნელა იწყებს მობრუნებას. ოდნავ შერხეული შედედებული ჰაერი ღია სარკმლებს ეფინება და სუნთქვა ადვილდება. თეთრი დაკარი ბოღზაში მოტივტივე ნავებიდან მეთევზეთა გაშავებულ ხელებს გვიქნევს.
მაგრამ დაკარი თითქოს თან მოგვყვება. ღამით კაპიტანი შალვა ჯინსის შარვალს იზომებს, მოეწონა, უხარია. მაგონდება, წამოსვლისას, დაკარში, როგორი თვალებით უცქეროდა მაღალკანჭებიან სენეგალელ გოგონებს.
გემბანზე დგები და, როგორც მავრი,
აფრიკით იწვი და იღიმები,
ოუკეანეში მიგყვება ჯავრი
სენეგალელი ქალიშვილების.
უფრო ბევრი სხვა ჯავრიც აწუხებს კაპიტანს, მაგრამ გემზე ერთპირად შევწყვიტეთ ცუდ რამეებზე ლაპარაკი. სტიქიას მინდობილი მეზღვაური, გინდა თუ არა, ცრუმორწმუნედ ოდნავ მაინც იქცევი. ცუდი რამის თქმა ისევე, როგორც ზღვის ფრინველის დაჭერა ან მოკვლა, ცუდად აგიხდება გემზეო, ამბობენ ზღვას შეზრდილები.
ყველაზე მეტად მაინც, ეტყობა, კაპიტანს შეეცვალა ხასიათი. ერვიანად მოიღუშა, მოიწყინა, რატომღაც უღიმილო და სიტყვაძუნწი გახდა. ეს, მერე, ნელ-ნელა ყველას გადაგვედო. თვით არკადიც კი, რომელიც იმდენ ანეკდოტს ყვებოდა, იმდენს ხმაურობდა და იცინოდა, ჩემი აღებული ჰქონდა, ახლა ნირწამხდარი, გაჩუმებული დააბიჯებს.
ხვალ კი წლის უკანასკნელი დღეა, ხვალ ახალწლის საღამო იქნება. ხვალ ახალწლის შეხვედრაა საჭიროლ. ერთადერთი ხალითია მთელ გემზე, ვინაც გეგმავს რაღაცებს და ზრუნავს, რომ საახალწლოდ პატარა თავშეყრა მაინც მოხერხდეს.
~მხატვარი~ კურსს ისევ სამხრეთისაკენ იღებს, გემბანიდან ვხედავ, ზღვის ზედაპირზე ბეღურების გუნდი ფრთების შხუილით წამოფრინდი, ცოტა ხანში გუნდი თითქოს ზღვამ შთანთქა, თვალთაგან გამიქრა.
თურმე მფრინავი თევზები არიან. ამოფრინდნენ ზღვიდან, გნადაიქროლეს ერთი გაყოლება მანძილი და კვლავ წყალში ჩაეშვნენ.
ცხელი, დახუთული ახალწლის ღამეა, მაგრამ დიდხანს ვრჩებით სუფრასთან. ჩვენებური, აჭარული ხაჭაპურები, საცივი, ლობიო შეემზადებინა მაჯინჯაურელ მზარეულ როსტომ ბერიძეს.
ვალერი სნეგოვს, ჩვენს რადისტს, ყოველ ათ წუთში შემოაქვს ახალმიღებული რადიოდეპეშები, შინაურთა საახალწლო მილოცვებით.
ამიტომ ვალერის ყოველ გამოჩენას ოვაციით ვხვდებით და წარმოვთქვამთ იმ ოჯახის სადღეგრძელოს, ვინაც ტროპიკების მდუღარებაში მოქცეულები გაგვიხსენა.
კაპიტანი თამადობს. სუფრა ჩვენებური, გემიერილი, ლაღი, უშუალო გამოდის. თამადას აქედან მე ვუზივარ, იქიდან _ მაქსიმოვი, მეორე თანაშემწე.
სნეგოვის ორი-სამი ბოლო შემოსვლა აღარ მომწონს. რადისტი რაღაც დაღონებული მეჩვენება. მგონი ყველამ მიიღო თითო მისალოცი დეპეშა. მაქსიმოვს არ მიუღია. გავაპარე მისკენ თვალი, ვერც მაქსიმოვია კაი ხასიათზე.
ამასობაში საათი თორმეტს რეკავს. ადგილობრივი, ესე იგი გემის დროით, თორმეტია, თორემ ჩვენს დედაქალაქში უკვე დიდი ხანია დადგა ახალი წელი.
ახლა კი მაღლა ვწევთ ნამდვილ საახალწლო სადღეგრძელოს.
სათქმელი ითქვა, დასაცლელაიც დაიცალა, სიმღერა ნამღერია.
ცოტა ხანში სიჩუმე დგება, სნეგოვი აცხადებს: ძმებო, ახლა დეპეშას გადავცემ მაქსიმოვს. მეტი გაჩერების უფლება აღარა მაქვს. იური ალექსეევიჩ, მონაწილე ვარ თქვენი მწუხარებისა, _ თქვენი ძმა გარდიცვალა.
რადისტმა თურმე მთელი ორი დღე მალა ეს დეპეშა, რომ ადამიანს, მეგობარს ახალ წელთან შეხვედრა შერგებოდა.

* * *
გეგონება შუქგამორთული კაიუტა მარტოდმარტოა მთელ ამ უსაზღვრო წყალთა სამყაროში. წევხარ ფართო საწოლზე, სანახევროდ ღია სარკმელ-ილუმინატრში იხედება აჩორჩხლილვარსკვლავიანი ტროპიკული ცა. უცნობი ვარსკვლავები გესაუბრებიან, თითო ღერი კამკამა სხივით ქსოვენ ოქროს ბადეებს, გესმის წყლის შხუილი, ზვირთთა ჩურჩული. იქ, ალბათ, მილიარდობით მოციმციმე ფოსფორული მიკრობი ალმასის ნაცარივით ეფინება აქეთ-იქით და იდუმალი, ცივი ნათებით ავსებს შუაღამის მარილიან სივრცეს.

ღია ილუმინატორის სამზერიდან ვხედავ,
ღის იისფერ კამარაზე ვარსკვლავები სხედან,
სხედან, როგორც ბეღურები, ნეკერჩხალის რტოზე,
გვიცქერიან და ფიქრობენ მანძილზე და დროზე,
ზოგიერთი ჩაქრა, ალბათ, მილიონ წლის წინათ,
მაგრამ შუქი სიშორეზე ისევ ცოცხლად ბრწყინავს,
ასე უნდა იყო შენაც, კაცის ყოფნის ბედო,
ერთი ღერი სხივით მაინც ჩჭვენს შემდეგაც ენთო.

დღიურიდან: 198… იანვარი

დღეს ოთხ საათზე ეკვატორს გადავკვეთთ.
ეკვატორის მრავალჯერ გადამკვეთელი ბოცმანი ხალითი ერთი კვირის წინ ერთხმად დაინიშნა `ნეპტუნის~ მოსამზადებელი საორგანიზაციო კომისიის თავმჯდომარედ. ახლა უკვე, რაც კარგი ჰქონდა, ყველაფერი გამოჩხრიკა, გამოფხიკა სათავსოებიდან.
რა არ გამოიგონეს, რა არ მოამზადეს ამ დღისათვის. ვიღაცამ სცენარიც დაწერა, მაგრამ ჩვენთვის როლები ჯერ არ გაუცვნიათ. მალე გაგვაცნობენ.
ამ ფაციფუცში ხალითი შიგა ტრაპზე მხვდება, წამით ჩერდება, მესალმება და მიდის.
ვეუბნები: _ ხალით, რვეულს ველოდები.
პირზე ბედნიერი ღიმილი გადაეღვარა, გაიხარა. კი, კიო, შემომძახა და ბიჭივით ცქვიტად აირბინა საფეხურები.
კაპიტნის კაიუტასთან რადისტი დამეწია, წინ აღარ მისწრებს, ეხათრება, არადა ვატყობ, კაპიტანთან შესვლა ეჩქარება.
_ რაშია, ვალერი, საქმე? _ ვეკითხები.
_ სასწრაფო დეპეშაა დაკარიდან, მგონი სერიოზულია…
კაპიტანთან ვიკეტებით და ვიწყებს დეპეშა-შიფრის ამოხსნას. `პოლონელ ხორომანსკის ხუთი დღის ყაბზობა აწუხებდა… წრტ.დაკარის ჰოსპიტალმა ოყნით უშველა… წრტ, ხვალ ვარშავაში გაფრინდება… წრტ… დაგხვდებით ვლადივოსტოკში~…
შალვა გაშტერდა. ვხარხარებთ.
დღის ოთხ ხუთი წუთი აკლია, გემი წყვილ სიგნალს იძლევა. ესე იგი, ზედ ეკვატორზე ვართ.
ოკეანე დღეს მაწონივით სქელია თითქოს და აბსოლუტურად წყნარი. გემი მიდის და უკან, წყლის ზედაპირზე ყორიზონტამდე დიდხანს რჩება ქაფმორეული თეთრი გრძელი ზოლი.
ნეპტუნელთა მთელი რაზმი გემის ცხვირზეა.
აქ არის ზღვის ღმერთი და მისი ამალა: კუდიანი ეშმაკები, ვარსკვლავთმრიცხველი, მეღვინეთუხუცესი, მკურნალი, მეწვერულვაშე, ალქაჯი და ყაჩაღთა ბანდა, ხუთი-ექვსი მუშტოსნით.
ნახევრად შიშველი ზღვის ბინადარნი, ჭრელჭრულებითა და ათასნაირი ტავეულის ნაგლეჯებით შემოსილნი, ჭყვილითა და დოლისკვრით ხომალდის გრძელ ბანზე ჩამწკრივებულნი, კაპიტნის ხიდურისაკენ დაიძრნენ.
სრულ ფორმაში გამოწყობილი კაპიტანი ზღვათა პატრონს პატივით ეგებება და გემზე იწვევს.
ცერემონია საბანაო აუზთან ეწყობა.
საღებავ-სათხუპნავებით სავსე კასრი, ჩვარდახვეული ჯოხები, მუსიკალური საკრავები, პურ-მარილი, ღვინოც იქვეა.
ნეპტუნს გადაეცა ეკვატორზე პირველად მოსულთა, ესე იგი, ნეპტუნის მიერ მოუნათლავთა სია. ასეთებს ზღვის მეფის წინაშე გვაჩოქებენ. გამოდის მათი მკურნალი და თვითოეულს გულდასმით გვსინჯავს, ხმელეთის რამე სენი ხომ არ მოუტანიაო. იქვე ჯოხის ფუნჯით სხეულზე საღებავებს გვისვამენ. თავად ნეპტუნი შიშველ საჯდომზე თავის ვეებერთელა ბეჭედს გვარტყამს, მერე ფსკერგავარდნილ კასრში, რომელსაც მუცელზე `ნეპტუნის განსაწმენდელი~ აწერია, გვაძვრენენ და, ბოლოს, ორი გადარეული ზღვის ყაჩაღი მორევში გვისვრის.
დასვრილ-დასველებულთ, ჩამოხეულთა და გამოსავათებულთ, მეორე ნაპირზე მეღვინეთუხუცესი გვხვდება. სავსე ყანწს გვაჩრის ხელში, როგორც ცოდვისაგან განბანილთ და ნეპტუნის მონათლულთ.
გამოცდა ჩაბარებულია, ნათლობა _ მიღებული, მაგრამ აამოსი დიპლომებს ვერ გვაძლევენ, რადგან შესაფერისი ბლანკები არ აღმოჩნდა. ასეთი ბლანკები სპეციალურად იხატება და მზადდება. გადაწყდა, ინდოეთის ოკეანეში დავთქვათ შეხვედრის კოორდინატი, გადავსვათ ვინმე აქეთ მიმავალ ტანკერ `კრემენჩუკზე~, ბლანკები დავესესხოთ და დიპლომებიც მაშინ დავარიგოთ.
ოფიციანტი ზინა არსად ჩანს. ისიც ხომ პირველადაა ეკვატორზე?! მაგრამ არ გამოდის. რაშია საქმე, ნუთუ ასე წუხს თენგოს გამო? ვაგზავნი ხალით, ნახე, მოიყვანე-მეთქი. ბრუნდება, მეუბნება _ კაიუტაშია, წევს, ნამტირალევი იყოო. თავად წავედი, შევიხედე, ჩამოვჯექი. შემომხედა ზინამ და ახლა უკვე ხმამაღლა ტირის.
_ მე აქ არ მინდოდა, მე აქ მაგისთვის წამოვედი. ახლა რაღა ვქნა, რა მეშველება?
_ ნუ გეშინია, ზინა, ჩვენ აქა ვართ. _ მაგრამ ვერაფრით ვამშვიდებ, გამოვდივარ.
ქალიშვილი წუხს. უნდა შეწუხდეს, აბა რა. ეტყობა, მიენდო ბიჭს და ბევრი რაღაც ნაადრევად ჩაიდინა. ჩემთვის გასაგებია მისი მდგომარეობა.
ღამით, კინოფილმ `მოკვეთილის~ ნახვის შემდეგ, კლუბში, ვმართავ საუბარს რადიოგაზეთით მიღებული ცნობების მიხედვით.
შინ ვბრუნდები, ჩემი კაიუტის კარებში გარჭობილი რვეული მხვდება. ეს ხალითისაა.
ვჯდები. შინიდან წამოღებულ ჩემოდანზე ჩერდება თვალი.
ჩემოდნიდან ნახევრად გადმოჩეჩებულ ქაღალდის ყდას ვხედავ. წამოსვლის დღეს მიღებული ფოსტაა შიგ.
ვშლი, გაზეთები და ორიც გაუხსნელი კონვერტი გამოვარდა, არც ვუყურებ საიდანაა, ვისგანაა. პირველს ვხსნი, ვკითხულობ, მერე მეორეს ვხსნი და იმასაც ვკითხულობ.
წაკითხვისთანავე მართლაც ავღშფოთდი, გონჯა შევიქენი.
მაგენს ჰგონიათ, ადგილზევე ვარ, არსად წავსულვარ. ჰგონიათ, შემოთავაზებულ თანამდებობაზე დავთანხმდი და, ეტყობა, ამის გამო, ერთი მაინც განსაკუთრებით, ახლავე მლიქვნელობას იწყებს ჩემთან. ერთგულებას, ძმობას მეფიცება. ჯანაბაშიც დაიკარგე, შე უსინდისო! როცა დახმარება მჭირდებოდა, როცა შეგეძლო, დამხმარებოდი, დაიმალე, დამცინე, დამივიწყე, არაფრად ჩამაგდე. უბადრუკს, ქალამნიან ზეგნელს მეძახოდი. ცოტა რომ ფეხზე დავდექი და ორი-სამი ნაცნობ-მეგობარი მეც გამიჩნდა, როცა გამოქვეყნებული პირველი ნარკვევის გამო შემაქეს, ქუჩაში წუთით შეჩერება და ხელის ჩამორთმევა იკადრე, ხოლო როცა დედაქალაქის ჟურნალმა ადგილი დამითმო, ხოლო ერთმა სახელგანთქმულმა, მაგრამ უნიჭო კრიტიკოსმა ის ნაწერი ცაში აიყვანა, მას შენ გვერდით აეტუზე და კმტკიცებდი, რომ პირველი რჩევა-დარიგება შენგან მივიღე, პირველმა შენ შეამჩნიე ჩემი `ტალანტი~ და დროზე `დააფასე~.
ახლა მწერ: `პირველ მდივანს მე ვუთხარი იმ დღეს, აღმასკომის თავმჯდომარედ შენ გამოდგებოდი მხოლოდ. შენ ცხოვრების გამოცდილებაც გაქვს, უნარიც, თავმდაბლობაც… მერე შენ ამხეობელი ხარ, გერგება, გერგება.
მე ყველაზე მეტად გავიხარებ. ვიცი ზოგიერთები… არ მინდა ახლა ამეებზე. იქ რომ დაჯდები, მაშინ გნახავ და გეტყვი. მე შენ ბევრ რამეს გეტყვი. იმ ამბების ცოდნის გარეშე გაგიჭირდება. მე დამიძახე, დამიძახე ისე, ვითომ საქმეზე. მე შენ მდივნად კაცს შეგირჩევ (მერე დაგისახელებ) ერთს, განათლებულს, სანდოს, შენი ნიჭისა და უნარის დიდ თაყვანისმცემელს!~
დამიძახეთ? კი, ბატონო, დაგიძახებ. აქ, ოკეანეში…
ჯანდაბას იქით შენი თავი!
მაგას ეგონა, მისი ხელსაჯოცი ვიქნებოდი, მის თოკზე გასული ჯამბაზი.
რა დროს გავუსხლტი ხელიდან სუყველას?
შემიძვრებოდა, შემომიჩოჩებდა თხოვნებს. ვიღაცას სადღაც მომაწყობინებდა და თავად ფულებს ჩაიჩხრიალებდა ჯობეში.
ფული!
ამბობენ, ხელმძღვანელ ორგანიზაციაში ფულით შეიძლება შესვლაო. არა, ნუ გააქნევ თავს. ხდება, მერე? კარგი ადგილი გექნება და ისევ ფულს მოხვეტავ. არსად არაფრის ცოდნა არაა საჭირო. მთავარია, იყო უფროსი და იცოდე, ვისგან რამდენი აიღო, ვის რამდენი ახვედრო. საქმისმცოდნეს ხელი არ შეუშალო. თუ სწორად გაანაწილე, არავინ გაანაწყენე _ წინ წახვალ, არადა, ვერ გაამართლაო იტყვიან და წუთში მოგინახავენ ცოდვას, რათა იქით, გვერდზე გადაგაჩოჩონ.
მთლად არ გაგაბითურებენ, რადგან რაღაცები იცი. გახრულ ძვალს მაინც გადმოგიგდებენ.
მეორე წერილი ქალის ხელითაა ნაწერი. ვიცანი, ჰო, ვინაა? აა, _ გაიანე!
~შენ სიმართლე გიყვარდა მუდამ (ხომ გაზსოვარ?)~. რაა ახლა ეს, რად გამახსენა თავი? ვიცი. ჰგონია, აღმასკომში მუშაობაზე დავთანხმდი.
~ისევ იქა ვცხოვრობ, იმ ოთახში… ჩემი გული ყოველთვის ჟრუანტელითაა სავსე, როგორც კი მომაგონდება. ჩემთან აღარავინ დადის. ოთახი, კი იცი, რავარია. თუ იქნება ახალი, შენი იქნება. ყველაფერი დაფასდება, იცოდე, სანდო ვარ. კი იცი შენ~.
აჰა, ბინას მთხოვს. ქვეყნის კუროები დაძვრებიან მასთან. გაფართოება სჭირდება, შუამავლობას მპირდება, `სანდრო ვარო~, ფულებს მოგიტანო. ვინ გაანებივრა? იმან _ ატეკას მმართველმა გიგიმ, თითო თვითმცლელის მძღოლისაგან ას მანეთს რომ იღებს თვეში, სამუშაოზე მოწყობაში კი _ სამასს.
გაიანე მომწონდა ოდესღაც. მინდოდა ოჯახი შემექმნა.
ხოლო როცა ყველაფერი კარგად გავიგე, განვდექი მისგან, შორს, შორს. კი, კი, დროზე ვუშველე თავს. ახლა კი რაღაც გაუგია და ხელად _ ზერილი, ხელად _ გულის მოჯადოება. ვერა, ვერ მოგართვი, ლამაზო!
ცოდვიან ბარათებს, როგორც ნაგავს, ოკეანეში ვყრი.
ამას მირჩევნია, ხალითის რვეულები ვიკითხო, იქ უფრო იქნება, ალბათ, ხალისი სინამდვილის ხიბლი.
 

 

                                             მეოთხე რვეული

                                                    ლამაზი მიცვალებული

ქალაქი იმიტომ არ მიყვარდა, რომ ყოველდღე სიკვდილს ვხედავდი.
გული ისევ სოფლისაკენ მიმიწევდა. მაგრამ, რაც მართალია, მართალია, მრცხვენოდა, იქიდან გამოპარული მხდალივით უკანვე გავბრუნებულიყავი.
იცი, გულო, რატომ ვფიქრობდი, ქალაქში ყოველდღე სიკვდილს ვხედავ-მეთქი?
აბა, დაუფიქრდი.
მართლაც ხომ ასეა. ადგები კვირა დღეს, გაივლი ქუჩებში, გინდა სითბოში, მზეში, ღიმილში, სიცოცხლეში გაიხალისო, გაინავარდო, გული გაიმხნევო, ჯავრი გაფანტო. შეუხვევ მეორე კვარტალთან და უცებ რომელიღაც ეზოში თავჩაქინდრული ხალხი ერთმანეთს ნაღვლიანად ეჩურჩულება, შედგები წუთით და გულს დაგიზარავს მოტირალთა შეკივლება.
ან ცოტაზე გაივლი და ხედავ, შუა ქუჩას მოჰყვება პროცესია, ვიღაცა მეორე სახლიდან გამოუსვენებიათ. ფეხი შეგეშლება, ადგილს ვეღარ პოულობ, იმფერ დღეში ვარდები, გინდა, სადღაც გაიქცე, დაიმალო, რომ შენი სიხარული გაიხანგრძლივო. ქალაქში ბევრი ხალხი ცხოვრობს და სიკვდილიც ხშირია. სოფელი სხვაა, სოფელში სიკვდილს იშვიათად ხედავ. ამიტომ, ალბათ, მეტხანსაც ცოცხლობ.
ეს სიკვდილი თითქოს შენ არ გეხება, შენ არაფერს გართმევს. შენ მისგან თავისუფალი ხარ, მაგრამ, თითქოს მაინც ბნელი ძალით შეგბორკავს, გაგაშეშებს, ფეხს ადგილიდნ ვეღარ მოიცვლი.
იმხანად უბინაო მაწანწალასავით დავეხეტებოდი, ჰოდა, ერთ კვირადღეს, ზღვის ქუჩიდან მშვიდობისაზე გავუხვიე. დავინახე, პირდაპირ მთელი ქუჩა სავსეა სამგლოვიარო პროცესიით. ყველა მე შემომცქეროდა თითქოს.
გავიყინე, ვეღარც უკან მივბრუნდი, ვეღარც წინ წავდგი ფეხი.
მაინც უკან მიბრუნება ვამჯობინე. მაგრამ მეც, მიმავალთ შორის, პროცესიაში აღმოვჩნდი და ახლა ცალკე, განზე გასვლა ან ჩამორჩენა მეუხერხულა.
ვიღაცამ ზურგზე მსუბუქად გამკრა ხელი, მერე მხარზე შემეხო და წინ მიბიძგა. შევხედე, თითქოს არაფერი. ის ვიღაცა წინ იყურება, მხოლოდ ხელით მიბიძგებს იქით, კუბოსაკენ, შეეშველეო.
რაღა უნდა მექნა? მივედი და კუბოს მზიდავ ოთხიდან ერთი კაცი შევცვალე. კუბოს მეოთხედი მხარზე დამაწვა. მკვდარი ცოცხალზე მძიმეა. მაშინ მაინც ისე მემძიმა, კინაღამ ჩავიჩოქე. უცნაურმა შიშმა დამცეცხლა, არ გამივარდეს ხელიდან-მეთქი, ცხელმა ქარმა დამქროლა ტანში და თანაც ჩემთვის, მალულად, გულში ჩამეცინა, ირგვლივ მყოფებს მეც ახლობელი და შინაური ვეგონე ალბათ.
ცალი ხელი მაგრად ჩავავლე კუბოს ყურს, მხარიც უფრო უკეთესად მივუსადაგე, თანდათან შევეჩვიე და წელში გამართული უფრო მშვიდად, მგონი მსუბუქადაც ავმოძრავდი.
ფეხი დანარჩენ სამს კარგად ავუწყვე.
მართალი გითხრა, ერთხანს მეგონა, სულ მარტო ვიყავი, სულ მარტოდმარტოს მიმქონდა კუბო თითქოს.
მგლოვიარეთაგან არავინ მიცნობდა, არც არავინ მიყურებდა და ამიტომაც ასე დამოუკიდებლად ვგრძნობდი თავს. ხანაც მეგონა, ადიდებულ მდინარეში ჩამაგდეს და ბობოქარ, დაუნდობელ ტალღებს დასაღუპავად მივყავდი და არავინ იყო ჩემი მშველელი.
დადუმებულნი, თავჩაქინდრულნი, ცალ-ცალკე, თანაც ერთად მიაბიჯებდნენ. იმათი ფეხის ხმა, რაეული, შნოწართმეული, მძიმე და ბლაგვი, თითქოს სხეულს მიტკეპნიდა, სულს მიხუთავდა.
წვიმასა და ღვარს ჩვენებური, უხეიროდ დასხმული ასფალტი ალაგ-ალაგ ჩაენგრია და ოღროჩოღრო გზაზე, ისიც, მხარზე შედგმული კუბოთი, რაც მართალია, სიარული ძალიან ჭირდა.
ჩემ გვერდით მიმავალი, კუბოს შემდგარი ერთი ვიღაცა მეორე ვიღაცამ შეცვალა, წინა ორიც შეცვალეს.
მე კი თითქოს ვეღარავინ მამჩნევდა. ამდენი კი ვიცოდი, რომ კუბოს ზიდვისას მალიმალ ეცვლებიან ერთმანეთს. თავიდან მეც ამის იმედი მქონდა, მაგრამ, უკაცრავად, ჩემკენ აღარც იყურებოდა არავინ.
რაღა უნდა მექნა?
ხომ არ ვიყვირებდი, ან ხომ არ გადავაგდებდი მხრიდან ტვირთს? შევურიგდი ბედს, გავმართე კისერი და კუბოს გრილ ფიცარს ლოყითაც კი შევეხე. მაგრამ ამ წუთას უკვე, რაც მართალია, რაიმე შიში ან ზიზღი აღარ განმიცდია.
სწორედ ამ დროს, იქვე, ჩემს თავს ზემოთ, სივრცეში, მიცვალებულის ღია, თოვლისფერმა სახემ იელვა.
მკვდარი ასე ცოცხალი და ლამაზი მე არასოდეს მინახავს. შავ ცისარტყელებად გადაქნეულ წარბებქვეშ დახუჭული თვალების ორი იისფერი ბორცვი მარაოსავით გაშლილი წამწამების წყვილი ბწკარით მთავრდებოდა. ოდესღაც სქელ-სქელი, ახლა ოდნავ შემჭკნარი და ჩაღამებული ბაგეები, სულაც რომ არ ეტყობოდათ გამოვლილი ტანჯვის კვალი, ბოლო სიტყვის სათქმელად მოკუმულიყვნენ თითქოს.
უეცრად ამონგრეული ასფალტის ღარდაში ჩავაბიჯე ფეხი და წავიბორძიკე. მიცვალებულის სახე ჩემკენ გადმოქანდა ოდნავ, მეგონა. რაღაცა ჩამჩურჩულა კიდეც და, მომეჩვენა, თავიც გაისწორა. ცივმა ჟრუანტელმა დამიარა.
მართლაც გლახად შევიქენი. ტკივილმა და საშინელებმა სხეული დამიჭინჭრა. მაგრამ იმ წუთას მე უკვე აღარ მინდოდა კუბოს ზიდვაში ვინმე შემშველებოდა. ის, მაღლა, სივრცეში რომ განისვენებდა, ჩემი ოცნების სილამაზე იყო და, თითქოს მსიამოვნებდა, მხარზე რომ მაწვა.
ახლა უკვე გაშლილი ნაბიჯიც მივდიოდი. პირდაპირ შორს, სივრცეში ვიმზირებოდი და ცალი თვალით იქვე, ჩემ გვერდით, მის მშვენიერ, მდუმარ და მოალერსე სახის ჩვენებას ვდარაჯობდი.
ახლაც მიკვირს, ჩემო გულო ხევაძევ, მიკვირს, როგორ ამიჭიკჭიკა ასე იმ სევდიანი და იშვიათი ამბის გახსენებამ. ამდენ ქარიშხალებსა და შტორმებს შეჩვეული ბოცმანი?!
იმ წუთებში ყველაზე ამაყი, მდიდარი და ბედნიერიც ვიყავი. მაგრამ ვერაფრით ვერ მოვნახე სიტყვა. იმ გრძნობისათვის რომ დამერქმია სახელად, რომელიც მაშინ დამეპატრონა, გულს დაეუფლა და მთელი სხეული ერთნაირი განგაშით შემიკოჭა.
ვიღაცამ მსუბუქად წამკრა იდაყვში ხელი. მოვიხედე, შავქოჩორა, აცრემლებული, მაღალი ბიჭი მომსდევდა გვერდით. ტანჯვა კი ეხატა სახეზე, ჩემ ზურგსუკან ცალი ხელი უკვე შეეშვირა კუბოსათვის. მანიშნებდა, ადგილი მისთვის დამეთმო.
შევეცადე, არ ეგრძნო, რომ შევნიშნე. არა, რატომღაც საშინლად არ მინდოდა სხვა მოსულიყო აქ, ამ მშვენიერების გვერდით და ამ ენით გამოუთქმელი სურათით დამტკბარიყო. არ მინდოდა ამ უღელში ვინმე შემშველებოდა, არ მინდოდა ამ მონობიდან ვინმეს გამოვეხსენი.
ის კი, ჩემს გვერდით მომავალი, თანდათან ჯიქურ მიჯიკავებდა, გამოდი ახლა, მე შევუდგები კუბოსო. მეც არანაკლებ ჯიქურ ვპასუხობდი და ჩემს გზას ჯიუტად ვაგრძელებდი.
ის კი, მსუბუქად მიძინებული ფერია, რომელიც უკვე ძველ ნაცნობად მიმაჩნდა, თითქოს გრძნობდა ჩემს ერთგულებას და უხაროდა. სწორედ იმ წუთს გამიელვა თავში _ იგი უსათუოდ ჩემთვის დაიბადა ქვეყანაზე, ჩემთვის არსებობდა, ჩემგან წავიდა და სამარადისოდ მარტო დამტოვა-მეთქი.
ამასობაში სასაფლაოს მივუახლოვდით.
ამ დავაში მესამე ახმახიც მოგვადგა, ხელი მოჰკიდა კუბოს ყურს ჩემს მხართან, მაღლა აიტაცა და მე ცარიელი დამტოვა. კუბო თავზე გადამევლო. კაცმა გვერდი თავისუფლად ამიარა და წინ გაემართა. ოდნავ შემრცხვა და წეღანდელ შავქოჩორა ბიჭს დამნაშავე თვალით გავხედე.
მაგრამ იგი გზის გასწვრივ ჩარიგებულ მეყვავილეებთან მისულიყო და სხვადასხვა ფერის ყვავილთა დიდ თაიგულს კრავდა.
შარვლის ჯიბეში რამდენიმე დაჯღურკული მანეთიანი მეგულებოდა. მეყვავილეებს მივადექი.
ჩვენი სასაფლაოს მიდამოებში რაც მოსახლეები ცხოვრობენ, მხოლოდ ყვავილების გაყიდვით ირჩენენ თავს. ისინი რომ არ ბავდეს ქალაქს, არ ვიცი, რა ეშველებოდა. ერთ ყვავილსაც ვერ იშოვიდი ვერსად.
ჯერ არ მინახავს, მაღაზიაში კარგი, ცოცხალი ყვავილი გაეყიდოთ.
გამწვანების ტრესტს უკეთესი მიწებიცა აქვს, ხალხიც ჰყავს, თესლიც, ნერგიც, სასუქიც, და მანქანებიც, მაგრამ ამ კერძო მეყვავილეთა მიერ, ეზოებში მიტოვებულ ციცქნა ნაკვეთებზე, ხელით დამუშავებულ მიწაზე, წყლის ყოველ დროს მოყვანილი ყვავილები გაცილებით უკეთესია, რა თქმა უნდა, საშინლად ძვირი, მაგრამ მაინც ხელმისაწყვდომი და ადვილად მისაგნები.
კოკორგაუშლელ ვარდებს ცეცხლმფრქვეველი მიხაკები, ქრიზანთემები, ყელმოღერილი ყაბაჩოები, ჰორტენზიები და სხვა მრავალი უცნობი ყვავილი მივაყოლე. ვეებერთელა კონა შემიგროვდა. ფეხს მოვუჩქარე და უკვე ახალგათხრილ საფლავის პირთან მისულთ წამოვეწიე.
ახალამოღებულ გოროხებს მსუბუქი ორთქლი ასდიოდა. მიწის ნედლი ბელტები, გაჭრილი ორმოს ორივე მხარეს ეყარა და მომეჩვენა, თითქოს დედამიწას თავისი თბილი და მძლავრი მკლავი გაეშალა უმშვენიერესი არსების სამარადისოდ გულში ჩასაკრავად.
კუბოსთვის სახურავი უკვე დადეხურათ და უსაზღვროდ დამწყდა გული, რომ ვეღარ ვიხილე ის უცნობი, მაგრამ უკვე ასე ნაცნობი, დაუვიწყარი სახე. მინდოდა ვინმეს შევხვეწებოდი, ერთხელ კიდევ აეხადათ კუბო და ქალის შავით დჟაფარულ მკერდზე ფაქიზად დამეწყო ეს ყვავილები.
მაგრამ, ამასობაში, რეზინისჩექმებიანმა ორმა მესაფლავემ კუბოს თავ-ბოლოში ორი თითის სიგრძე ლურსმანი უხეშად ჩააჭედა, თოკი მოაკოჭა და თხრილში ჩაუშვა.
მალე იქიდან, სიღრმიდან, ფიცარზე დაცემული გოროხების ყრუ გრუხუნი მესმოდა.
თხრილს იქით, ძველ საფლავთან ის შავქოჩორა ბიჭი იდგა, წეღან ადგილი რომ არ დავუთმე და რაღაცნაირ ჯავრიან თუ შურისძიებით სავსე თვალებით მიმზერდა.
ახლა უკვე მომერიდა იმ ბიჭისა, მაგრამ, როცა ყველა ყველაფერს მორჩა, ყვავილების გვირგვინი ახალ საფლავთან მოვიტანე და დაბნეულმა მოკრძალებით დავდე. შავქოჩორა ბიჭმა დამინახა, ისედაც ფერმკრთალი სახე სულ გაუთეთრდა, თვალები კი ეჭვითა და შურისძიებით ჩაუღამდა.

დღიურიდან: 198… იანვარი

მრეში, უხეში, უცხო და უცნობი დილა ეფინა ზღვას.
მზე კაიუტის მრგვალ სარკმელზე ზის, ჩადრივით შემოუხვევია აფრიკიდან წამობერილი მტვრის მეწამული კორიანტელი და ნელა, ნამაზიდან მომავალ მუსლიმან ქალივით, დამალული სიდიადით შინ ბრუნდება.
გემი თავის ნებაზე მოძრაობს. ძაგძაგებენ მანქანები. თითქოს სუფთა, კარგი უნდა იყოს ჰაერი, მაგრამ, ალბათ, უმცენარეებოდ, უფოთლოდ, უმიწოდ ვერ იქნება ისეთი გემრიელი და სანდო, როგორსაც ვიცნობთ მთის შვილები. ჰაერი მლაშე და სქელია.
სამუშაოდ გემბანზე გადიან. ქარი უეცრად შენელდა. ქარი ალბათ სრულებითაც არ უბერავს. ეს ქარი მხოლოდ გემის მოძრაობითაა გამოწვეული. გავდივარ ზედა გემბანზე. ოკეანის უსაზღვროება ყველაფრის საზღვარია თითქოს. სტიქიონი მშვიდად ლივლივებს, რაღაცას გვემუსაიფება. გადარეულან დელფინები. მგონი, ადამიანების ნახვამ გადარია.
მარჯვნით გაიხედავ თუ მარცხნით გეგონება დელფინების აღლუმია. სამ-სამად დაწყობილნი, აბსოლუტურად სინქრონულად, აკრობატულად ამოხტებიან სიღრმიდან, ზუსტ წრეს მოხაზავენ მაღლა, ჰაერში და ისევ დაწყობილად, შხუილით ჩაეშვებიან ოკეანეში.
შხუილს ვამბობ, თუმცა, შესაძლოა, არავითარი ხმაც არ გამიგონია, მაგრამ თვით იმ სისწრაფით, ისე მწყობრად წყალში ჩაშვება მაინც წარმოშობს შხუილის ილუზიას.
მომინდა შვილს ბარათი მივწერო. სასაცილოა. რა თქმა უნდა, სადღაც შუა ატლანტიკიდან, ისიც სამხრეთისაკენ მიმავალი, როდესაც თვით სინგაპურამდეც კი, ესე იგი, მთელი თვე, მიწას ფეხით ვერ შეეხები, როგორ გაგზავნი შინ ბარათს?
გიზო ამ გაზაფხულზე საშუალოს ამთავრებს. მე თუ გვერდით არ ვეყოლე. გაუჭირდება უმაღლესში შესვლა. არა უშავს, კარგად დაამთავრებს ალბათ საშუალოს (ყველა მშობელი ასე მსჯელობს), მაგრამ უსინდისობა იმდენი ხდება, ბიჭს პატრონი მაინც დასჭირდება. ვინა ჰყავს ჩემს მეტი? ახლა როგორ ვუღალატო? არა, არ ივარგებს! თუ დაენახე ნაცნობს, მოგხედავს. არა და _ არაფერი.
უხეშ ხალხს გვეძახიან, მაგრამ საქართველო მაინც სხვაა. გაჭირვებაში შველა ასე ვინ იცის? მეზობლობა, მეგობრობა, ხელის გაწყობა? თუმცა შენ რა გაუკეთე სხვას ისეთი, რომ პატივს ელოდო?
რა ჯანაბად ავიტეხე ეს ზღვა? _ მერამდენეჯერ ვკითხულობ და თავს ვიტუქსავ.
რომანტიკა? რა დროს შენი რომანტიკაა!
ისევ კაიუტაში ვბრუნდები. ოდნავ ალეწილი ვარ სირცხვილით. ყველა რაღაცას აკეთებს. ზოგი მთავარ გემბანზე, ზოგი ქიმზე, ზოგი ბრამშტოპზე, ზოგი ტაკელაჟზე, ბაგირების ნახვევებთან. სამანქანოში ხომ გახურებული მუშაობაა.
მე კი გაკრიალებულ ოროთახიან კაიუტაში, მარტოდმარტო, საღამომდე, გათენებამდე ვარ სიმყუდროვეში, ვიქექები ქაღალდებში, რუკებში, მოგონებებში და ბევრ სხვა რაღაცაში, რომლის სახელს ახლა ვერც კი ვამბობ.
ერთი სიტყვით, უსაქმურად ვარ აბა რა ჰქვია ამას?
კაპიტნის პირველ თანაშემწეს კი მეძახიან.
ალბათ, არის საქმე, უსათუოდ ბევრია საქმე, მაგრამ მე ამ საქმეებში თითქოს საჩემოს ვერ ვპოულობ და ვერ ვაკეთებ ვერცერთს. აბა, იმ კედლის გაზეთს და ღამის საუბრებს საქმე ეწოდება?
გემბანზე ვეღარ გამოვდივარ. ბიჭებისა მერიდება. ამასობაში სამუშაო მაგიდასთან აღმოვჩნდი. ქაღალდები თითქოს სუნთქავენ, გემის მოძრაობაზე თრთიან.
ფურცელზე მიჯღაბნილად, დაუდევრად, ლობიოს მარცვლებივით რომ მომიბნევია სიტყვები, სულმოუთქმელად, ერთგვარი აღტაცებით და ბედნიერი კმაყოფილებით ვწერ:
რა ლამაზი არის მშვიდი ოკეანე,
ნისლებაკეცილი თეთრი ჰორიზონტი.
ხედავ, მოთმინებავ?..
მაგრამ კარგად ვხვდები, ამ ყიამეთში არც ესაა საქმე.
ადგილზე ვერც ლექსი მაბამს. მოუსვენრობა მჭირს. ისევ გარეთ გავდივარ და პირველ ბანზე ვეშვები, ვჩერდები კაიუტკომპანიის წინ. იქ, დიდ რუკასთან, ძელსკამზე, შალვა-კაპიტანი და პოლონელი გარანტიის მეორე ინჟინერი, ზდენეკი საუბრობენ.
_ თავის კერძ ტვირთს იაპონელი პირველ პორტში, მეოთხე ტრიუმიდან წაიღებს.
_ ოო, ეგ საშიშია, _ აცხადებს პოლონელი სპეციალისტი.
რატომაა `საშიში~? მიკვირს, მაგრამ ვერ ვეკითხები, უვიცობის გამხელისა მეშინია.
_ მცელი სიმძიმე წინა ნახევრისაკენ გადაიწევს და გემს შეიძლება გადატყდომის საშიშროება დაემუქროს. _ ახსნა ზდენეკმა და შევატყვე, ეს უფრო ჩემ გასაგონად განმარტა.
რუკაზე იაპონიის კურძულებს შევხედე. ოთხი წითელი წრეხაზი შემოვლებია საპორტო ქალაქებს _ საკატას, ქოკუიამას, ხოსოშიმას, ხაჩინოს, სადაც `მხატვარი~ ღუზას ჩაუშვებს და ნაწილ-ნაწილ დაიცლება.
მარცხნით, სადღაც სიღრმეში, ვერ ვხედავ, მაგრამ ვგრძნობ აფრიკას. მახსენდება რომელიღაც პლაკატი, სადაც ამ ცხელი და ყვითელი მატერიკის მოხაზულობა ზანგი კაცის სხეულისნაირად ხატია, იგი მკლავებით ჯაჭვებს იგლეჯთ, თავს ითავისუფლებს.
ავდივარ საშტურმანო ჯიხურში. მაგიდაზე დევს `სახომალდო წიგნი~, რომელშიც მორიგე შტურმანი დღიურს წერს დადგენილი წესითა და ფორმით.
ვფურცლავ და ვეძებ დღევანდელ დღეს. 08 საათი, 00 წუთი, განედი 14 , 247 სამხრეთისა, გრძედი _ 03, 40, 9 აღმოსავლეთისა, ხედვა _ 15-20 მილი. სიჩქარე _ 14,5 კვანძი, ტემპერატურა _ 29 , ქარი სამხრეთ აღმოსავლეთისა, 4 ბალი. ზღვისა 3 ბალი, წყლის ტემპერატურა 25 გრადუსი.
აი, ერთადერთი ზუსტი ამონაწერი გემის ადგილსამყოფელის დასადგენად.
კმაყოფილი ვარ, რომ ეს გრადუსთა ბადე ამოვიხატე, ამით ალბათ ოდესმე ვიღაცას დავარწმუნებ, მეც მეზღვაური ვიყავი-მეთქი. სათავგადასავლო წიგნებს დიდი გადაცებით ვკითხულობდი. უბეში ჩამალული წიგნი მიმქონდა, საძოვარზე რომ საქონელს გამატანდნენ. ჩავემხობოდი სადმე კორდზე, ვკითხულობდი, თხები კი ამ დროს, აბდულას ყანას შესეულნი, არხეინად წიწკნიდნენ ახალამობიბინებულ სიმინდს.
ვკუთხულობდი, მაგრამ არ მიყვარდა გრძედების, განედებისა და ათასნაირი გრადუსების აღმნიშვნელი ციფრების კითხვა. ახლა კი მომეცა შესაძლებლობა, შევიბრალო ვინმე მკითხველი მწყემსი. დიახ, ამ შემთხვევას ხელიდან არ გავუშვებ…
ჯიხურიდან კაიუტკომპანიაში ჩავდივარ. მაგიდაზე ვხედავ ლას-პალმასიდან წამოღებულ რძის ცარიელ ბოთლს. იგი თეთრი პლასტიკური მა სისაგან გაუკეთებიათ. ძალიან უხდება წითელი სახურავი და ამავე ფერის ქამარი შუაწელზე. გეგონება თოჯინა-მატადორია.
ბოთლი ზემო და ქვემო ნაწილში უცნაურადაა დაჭმუჭნილი. მითხრეს, ეს იმიტომ, ტროპიკულმა სიცხემ გაფართოებისას არ გახეთქოსო.
ამაღამ ინფორმაციის საღამოა. ვალდებული ვარ, ხალხს ახალი ამბები გავაცნო. რადიოკვანძში ავდივარ. ვიჭერ `მაიაკს~. დღეს ქვეყნის მეთაურის საახალწლო სიტყვას გადასცემენ. მოსკოვი შორიდანაც ახლოა და, ვგრძნობ, იგი გხედავს, არ გკარგავს, თან დაგყვება.
მენატრება ზამთარი, თოვლი, ყინვა, სიცივეში რომ სითბოა, ის სითბო, სიმყუდროვე, მეგობრები, შინაურების გარემოცვა, შინაურული შეჭამანდები, აჯიკისა და ტყემლის გემო, მჭადი, ფელამუში, ხაჭაპური, ჩურჩხელა.
ინფორმაცია კარგი გამოვიდა თითქოს. ისე კი, უნდა გამოვტყდე, ბნელში ხელების ფათურით მივიკვლევდი გზას. კარგად ხომ არც ვიცი, რა ხდება მსოფლიოში, მაგრამ მაინც ვილაპარაკე. ორიენტირად გუშინდელი რადიოგაზეთი მაქვს, ტელეტაიპით რომ ვიღებთ.
გემის კიჩოზე გავედი, გრძელი გემბანი ზუზუნებს, ჭრიჭინებს, ირხევა. ქვეშ ოკეანეა. დიდი მაძღარი, ცოცხალი, საშიში.
თბილი, თიმთიმა ტროპიკული ქარი შარვალზე გადაშვებულ პერანგს აფრიალებს, იღლიებში აფრიალებს, იღლიებში ფრთებს მიშლიგინებს, სხეულზე მეღვრება, კანზე მარილს მიტოვებს.
იქ, გემბანის უკაცრიელ სიმარტოვეში ბაგირის ნახვევ ვეება მორგზე მივისვენე. ისევ ვიმეორებ წეღანდელ საუბარს საერთაშორისო მდგომარეობაზე, ის ჩვენს ოფიციალურ ინფორმაციაზე დაყრდნობილი საუბარი იყო. მე კი ჩემთვის ვაკეთებ დასკვნებს, იმიტომ, რომ ვიცი ეს ყველაფერი, რაც ირგვლივ, მთელ დედამიწაზე ხდება, მეც მეხება, ჩემი ზიარიცაა. ჩემი აზრი ერთი კაცის აზრია, მაგრამ ერთი კაცი ხომ კაცობრიობაა?!
ეჰ, სასაცილოა ახლა ალბათ ასე მსჯელობა. მაგრამ ჩემთვის არაა სასაცილო. მაწუხებს ეს ყველაფერი. დიახ, მეც ამ სამყაროს ნაწილი ვარ, მისი ერთი შემადგენელი.
დიახ, ჩემია ის პალესტინაც, ისრაელიც, ირანიც, ავღანეთიც, ჩინეთიც. ჩემია დედამიწა, მე ადამიანი ვარ! ჩემი და შენი ინტერესები ადამიანური, კაცობრიული, დედამიწური სასიცოცხლო ინტერესებია, ყველაფერი ეს არაა უცხო, ყველაფერი, რაც მიწაზე ხდება, ჩემი ზიარიცაა, იგი მეც მეხება. ესე იგი, ამ ქვეყანაზე ყველაფერი ჩემია და შენი, ჩემო ხალით!
მთელი სიცოცხლე თავიდან ბოლომდე, ერთი ამოსუნთქვით კვლავ ამოვირბინე, ერთი თვალის გადავლებით, ერთი ჩაფიქრებით, კვლავ გადავიქროლე ყოველ განვლილზე, და, აი, ისევ აქა ვარ.
შორიდანვე ვხედავ ჩემი კაიუტის სახელურში გამოჩრილ ხვეულ რვეულს. ვიცანი. ხალითისაა.
 

                                                 მეხუთე რვეული

სოფლის სევდა

ჩემო გულო, ისევ ბავშვობა და სოფელი გავიხსენე. მომისმინე ცოტახანს. კარგი?
ღამე.
ჩვენი ფიცრული სახლი, კვარის შუქზე წითლად მოკიაფე კედლებით. სექვზე, ლოგინში, დედის ზურგს მიმხობილს მეძინა, მაგრამ ალბათ, სუნთქვის შეკავებამ გამომაღვიძა. ასთვიმს შეტევა იყო, მგონი; ავტირდი, უფრო შემიწუხდა სული, უფრო ავტირდი.
ისე ცხადად მახსოვს ყოველი, აი ახლა თითქოს ხელით შევეხები იმ ავადმყოფ, გაყვითლებულ ბიჭუნას.
დაღლილ მამას გაეღვიძა, ჟილი გაუტყდა, აშფოთდა, აყვირდა, დედა წამოდგა, მტიარლი ბიჭი ზურგზე მოიმხო, თავშალი გარედან წამოაფარა და შუაღამით სოფლისაკენ გზას გაუდგა.
ღამის სიწყნარის უცნაურობამ, შიშმა, დედის გამუდმებულმა ალერსმა გამაყუჩა, რაღაცის მოლოდინი თან მახლდა. წისქვილის კარი შეაღო, ხვიმირს თავი მიადო.
ბინდში, ქვაზე მბრუნავ ქვას ცეცხლი სცვიოდა. შევცქეროდი, მიკვირდა, მაგრამ სუნთქვა მიჭირდა. ვხიხინებდი, სული მეხუთებოდა, მიგუბდებოდა. დედა გრძნობდა ჩემს გაჭირვებას და წუხდა. ვეცოდებოდი, ტიროდა უხმოდ.
შუაღამე იყო, სოფელს ეძინა. მთვარე უფერულად ანათებდა მიდამოს. მეშინოდა, მაგრამ დედის ზურგს მიკრული, თავს ვიმაგრებდი.
წისქვილიდან ქვედაურებისაკენ დაეშვა. სარავიძეების სახლის კიბეს აუყვა ფრთხილად, გაუბედავად. კარგს მიუკაკუნა, მალე დედაბერმა გამოიხედა.
_ გო, ხენიფე, ბაღანა მიკვდება, მეხრჩობა, მემეხმარე რაცხა… ა, ღმერთის ხათრით, მემეხმარე რაცხა, _ ქლოშინობდა, ოფლს ლეჩაქის ყურით იწმენდდა შუბლზე.
_ ვაიმე, რა ჭირს, ამფერი! _ ფაშარი, მოკანკალე, გრილი ხელი შემეხო ლოყაზე.
_ არ ვიცი, აჰა და ასე, თვალწინ მეხრჩობა შვილი. გოვ, მემეხმარე რამე, ღმერთი თუ გყავს, მემეხმარე. შელოცვა იცოდი შენ, ან რაცხა შეუხრჩოლე. შენ იცი, ხენიფევ, მემეხმარე, შვილი მიდის… გოვ. _ ქვითინებდა დედა.
დედაბერმა ჯოხი, ღაზლის ძაფი, სანთლის ნატეხი, ფბვილი და კვეს-აბედი გამოიტანა.
საშინელი სუნი მეცა. კვამლმა თვალი ამიწვა, მაინც ძალით ჩამასუნთქეს, თან დედაბრის ჩიფჩიფი და თავზე სულის გადაბერვა მესმოდა. სუნთქვა უფრო მიჭირდა, ჩამახველა, მგონი, გულიც ამერია და მაღებინა კიდეც. ცოცხალ-მკვდარი, მიბნედილი, ზურგზე მოკიდებული წამიყვანა დედამ, ასე, ზურგზე ჩავიძინე. მიმიყვანა შინ, ლოგინში მძინარე ჩამაწვინა. დილით არა მიშავდა.
მახსოვს, მახსოვს, რაც მართალი მართალია, მახსოვს, იმ სარავიძის დედაბერმა რომ მომარჩინა.
თხილის ბუჯგებს რომ ვრეფდი რეჯების ბოსტანში, თხილი ჯერ უმწიფარი იყო, ნედლი, მწვანე, ჩვილი ფოჩები მფხაჭნიდნენ გვერდსა და მუღელს. მაინც ვიყრიდი უბეში.
მახსოვს, მამას სათოხარში წავყევი.
წინ ვთოხნიდი, უკან გამოშენებულ და ფესვებზე მიწამიყრილ სიმინდებს ფეხს ვაბიჯებდი და ვქელავდი.
_ ჭო, მიიხედე ხანდახან უკან. ცოდვაა ეს საწყალი სიმინდი! _ მარიგებდა მამა.
თანაც ეხათრებოდა ჩემი. მატყობდა, მასავით ფაქიზად გათოხნას ვცდილობდი, მაგრამ ჯერ არ გამომდიოდა.
როგორ ეპნეოდა ფხვიერად გრილი, შავი მიწა ფეხებზე და როგორ ნაწილდებოდა ყოველი მოსმა თოხისა გამარგლილ სიმინდებს შორის. მის განათხარში გამოშენებულ ლორთქო სიმინდები არხეინად და მშვიდად მოიქნევდნენ ხოლმე მორკალულ ფოთლებს, გეგონებოდა, ფრთებს ისწორებენო.
იმ წელიწადს სიმინდის კარგი მოსავალი მოიყვანა მამამ. გარე ყანაშიც კი, წინა გაზაფხულზე რომ გაკაფა, მოწვა და ნადით მოთხარა, დიდებული ტაროები დაისხა სიმინდმა. წელიწადი მართლაც ძალიან კარგი მოსავალი მოიყვანა მამამ. გარე ყანაშიც კი, წინა გაზაფხულზე გაკაფა, მოწვა და ნადით მოთხარა, დიდებული ტაროები დაისხა სიმინდმა. წელიწადი მართლაც ძალიან კარგი იყო, გაზაფხული _ წვიმიანი, თბილი. შემდგომა კი _ მშრალი.
იმ წლის სიმინდი გარეყანიდან აღარ გამოგვიზიდავს. კოლექტივი მოძლიერდა, საკარმიდამო მოგვიზომეს, სამ-სამი `ჩეთვერი~ იკმარეთო, და გარეყანების მოსავალი საერთო ნალიებში ჩაყარეს. ოჰ, რა ჯავრიანად აკრაჭუნებდა მამაჩემი კბილებს, თუმცა სიტვყვა არ დაცდენია.
მაგრამ გარეყანაშიტ, მიწაში საზამთროდ ჩადებული სამოცი ფუთი კარტოფილი რომ არ ამოგვაღებინეს, ვერც თავად წაიღეს დროზე და სულერთიანად მოალპეს ორმოში, ეს ვეღარ მოითმინა და პაწაი საყვედური შეჰბედა თავმჯდომარეს.
_ არაა მაგი შენი საქმე! _ უპასუხა სოფლისთავმა და რაიონიდან ახალმოტანილი პატეფონი აუშვა. დაფხაჭნილ ფირფიტაზე ფრთხილად დაადო ნემსი და რაღაც უცნაური, მჭახე ხმა სიმღერად გაისმა:
~ახ, ტრაქტორო,
მე შენს გამჩენს…~
არ ვიცი ამ შემოდგომაზე თუ მომავალ გაზაფხულზე, შეღამებულზე მოვიდნენ მეშისპალტოიანი კაცები. დაიძახეს. მამა ვახშმობდა, ბუხართან, მომცრო ტაყლაზე ჯამით ლობიოს და მჟავე კეჟერას მიირთმევდა.
უხალისოდ მიატოვა ვახშამი, წამოდგა და აივანზე გავიდა. მობრძანდითო, მოიპატიჟა.
არა, გვეჩქარებაო, ამოძახეს. ერთი ჩამოდით, ახორი გაგვიღეთ, ძროხები უნდა დავთვალოთო.
მიხვდა მისახვედრს, აღარაფერი უპასუხნია, დედაჩემს მიმართა უჩვეულო შებრალებით და მწუხარე ალერსით:
_ არ დაიწყო ახლა წუწუნი და ფლიკვინი, ჩადი და უჩუმრად გაუღე ახორის კარი… დათვალონ და აირჩიონ, გადენონ და, თუ უნდათ, რქები იკრან…
ადგა, აანთო დედამ ჭრაქი, უჩუმრად წამოიდო ფეხებზე ძველი ჩლარტები, უსიტყვოდ ჩაუარა მოსულებს და გააღო ბოსელი. პირნათია ძროხამ, ხანუმამ, იმწამსვე იცნო პატრონი და ნაღვლიანად მიაზმუვლა.
_ ჰო, ნენი, ჰო, _ მიეფერა დედაჩემი ნათია ძროხას და ბნელში ცეცებით თავზე თითები მოუთათუნა.
ბოსელში ორი კაცი შევიდა. დასაძინებლად გამწესებული საქონელი ულაზათოდ და უგემურად წამოდგა ფეხზე. ჭრაქის წითელ შუქზე, ბინდში, აქა-იქ აციმციმდნენ ძროხების შეშფოთებული თვალები.
არაფრით არ გამოდიოდნენ გარეთ, მაგრამ ერთმა ყურში ჩაავლო ხელი და ძალით წაათრია ხანუმა. დედა კუთხეში იდგა. ძროხამ ერთ-ორხელ შემოხედა, ალბათ გაუკვირდა, პატრონი რატომ არ მპატრონობს, რად არ მიმყვებაო.
ხანუმას ოთხი-ხუთი ბოხრიკიც მიაყოლეს და ფერმისკენ გარეკეს.
შინ რომ შევედი, რაც მართალია, შევშინდი, მამამ არ გამლახოს-მეთქი.
ჩაფშვნილი მჭადის მოზრდილი ლუკმა ჯამში ისე ჩაეტოვებინა, აღარ იღებდა. ხელში მაშა ეჭირა და წიფლის ჯირეკს გამწარებით უჯიჯგინებდა.
დროის შვილი, ახალი კაცი თავად მე ვიყავი და მეგონა, მამაჩემი ამიტომ სწორედ მე მიჯავრდებოდა. მე მაბრალებდა ყველაფერს გონჯს, რაც მეშისჩოხიანებმა ჩაიდინეს.
ძალიან მინდოდა შემძლებოდა მშობლის ტკივილი მომერჩინა. ისე, ვერ ვამბობდი, მაგრამ გულში ვიფიცებდი, გავიზრდები და უთუოდ გაგახარებ მამავ-მეთქი, აი, ნახავ, რა დრო დადგეს…
კი, კი, რაც მართალია, მთლიანად ჩემ თავზე ვიღებდი ცუდს, რაც მშობელს არ მოსწონდა. არ მინდოდა მას ახალი დრო დაეწყევლა. მეც ჩემებურად, ბალღურად ვატყობდი, რომ რაღაცები ეშლებოდათ იმ ახლის მშენებლებს, მაგრამ დარწმუნებული ვიყავი ჩემი ძროხის, ჩემი ხანუმას რძეს ისევ მე მომიტანდნენ. კი, ასე მეგონა.

დღიურიდან: 198… თებერვალი

მიხარია. ღმერთმა იცის, რა მიხარია, მაგრამ მიხარია კი უზომოდ. დღე, მზე, ზღვა, გემი და ხალითი. აი, გემბანზე გასულს რომ ვხედავ, თავისი მეზღვაური ბიჭებით გემბანზე რომ მუშაობს, მახარებს.
სიხარული მოჟონავს, მოცოცავს, მოაშუქებს ირგვლივ ყველაფრიდან.
ილუმინატორში ვხედავ, რაღაც ძაფია ჩამოშვებული ზემოდან, მისი ცარიელი წვერი ჰაერში კონწიალობს. ეს ალბათ რადიოსაანტენო ზონარია. ეტყობა, მაქსიმოვმა ჩამოუშვა გუშინ ჩემთვის. იცის იურიმ, ჩემი რადიომიმღები ცუდი ანტენის გამო ვერ იჭერს შორეულ სადგურებს. სარკმელს ვაღებ და მისი წვერი შიგ შემომაქვს. ეს თითქოს შინიდან ჩემკენ გამოწვდილი ცოცხალი ტოტია. ეს უბრალო ძაფი ამხელა, ქარებით, ნისლებით, ვარსკვლავებით და ავდრებით ამღვრეულ სივრცეში მოკრეფს ნაცნობ-მშობლიურ ხმებს და ჩემს კაიუტაში გადმოღვრის.
არა, ეს უსათუოდ მონატრების სიხარულია. აი, კიდევ მესმის შეჩვეული, ახლობელთა საყვარელი ხმები. უცნაური კია, ჯერ ხმა მესმის გამორჩევით, შემდეგ მის პატრონს ვხედავ.
ყველა მიყვარს, ყველასათვის მიპატიებია, თუ ვინმესაგან რამ ნამცეცი წყენა წამომყოლია. რა კარგად ვხედავ იმათ სახეებს შორიდან, როგორ მინდა თვითეული ცალ-ცალკე ჩავიხუტო.
გემის საქმეებში, ეტყობა, ისე შევიჭერი, მუქთად დრო ვეღარ მიპოვნია. რა ხანია, ვეღარაფერი ჩავიწერე. დღეს დილით იური მაქსიმოვი შემოვიდა. ანტენის ზონარი როგორც ვთქვთი, ღამით ჩამოუშვა ალბათ. მერე კაპიტნის მარაგიდან ამოღებული მთელი თაბახი საწერი ქაღალდი შემომიტანა.
არავისთვის მიკითხავს, ჩემით მოგიტანეო, მომახარა იურიმ. მგონი თავიდან უკვე ვთქვი, იგი, იური, ყველაზე ლამაზი ბიჭია ხომალდზე-მეთქი. თუმცა, ტროპიკების სარტყელში, გემზე, შეუჩვეველი პირობების ატანა რომ გამიჭირდა, მაშინ უცებ იურიც ჩემ თვალში ოდნავ გაუფერულდა, დაგონჯდა. ახლა კი, კვლავ რომ გამომიმჯობინდა ხასიათი, მაქსიმოვი ისევ მელამაზა. მამაკაცის სილამაზეს ვერ ვიტანდი, ეს რაღაც ბუნების საწინააღმდეგო რამე მგონია ახლაც. კაცი მუხასავით ხორკლიანი, მძლავრი და ურყევი უნდა იყოს. ასეთი უფრო ლამაზია.
არა, იური კი მაინც სხვანაირადაა ლამაზი. ნაზი და რაღაცნაირი, მიმოზასავით ყვავილოვანი კი არაა, ჩვენებურ, ტლანქ, უნაყოფო, მაგრამ ტანკენარ ნეკერჩხალს გავს, რომელიც ფერდობსაც უხდება, ქარსაც აკავებს და, თუ ვაზსაც მიურგავ, კაი ბორჯღალო ჩხავერის ლერწებს აიტოტებს მკლავებზე და კაი მტევნებსაც მოასხმევინებს.
ქაღალდი მაგიდაზე დადო. ჩამოოჯდომა შევთავაზე, _ ვატყობდი, მასაც უნდოდა ჩემთან ცოტახნით ყოფნა-საუბარი.
თაბახზე ერთი შეხვევა `ჟვაჩკა~ გააგორა. ეს ხომ ლას-პალმასიდან წამოღებული კევია. მეცა მაქვს ცოტა. ყველამ ვიყიდეთ. ჩვენი მონაგარი, საცოდავი გროშები ამნაირ ნაგავში ჩავყარეთ. ნაგავი უძახე შენ, შინ, ბავშვები, შენი თუ მეზობლისა, უცხოეთიდან დაბრუნებულს რომ შემოგესევიან, და უმალვე ხელებში ცქერას დაგიწყებენ, ეგება `ჟვაჩკები~ გვაჩუქოსო, რას იზამ მაშინ?
რა შეიქნა ეს `ჟვაჩკა~ თუ კევია, რაა ასეთი ბოლოს და ბოლოს? მართლაც, მგონი ეს გამთხლეული საღეჭი თუ რაღაც წიწიბო, ამ ბოლო ხანამდე, მთელი კაპიტალიზმის იდეოლოგიურ იარაღად არ ვაქციეთ? აბა რა მოხდა, რა დაგვემართა ასეთი.
იური მეუბნება ქართულად (დიახ, ეს რუსი, როგორც იტყვიან, ბათუმური ჩამოსხმაა. საოცარი გაზაფხული ჩაგენთება გულში, სხვა ერის კაცი რომ შენს მშობლიურ ენაზე ამეტყველდება. ეს, უბრალოდ, პატივისა და დაფასების, იქნებ, სიყვარულის დასტურიცაა. თითქოს უფრო მაღლდები, მაგრდები და თავისთავისაც უფრო გჯერა. ღმერთმა აგაშენა, ჩემო იური! შენ მართლაც ლამაზი ბიჭი ყოფილხარ).
ყოდა, მეუბნება, _ ამხანაგო გულო, მითხრეს, თქვენ თურმე წერთ. ამიტომაც მოგიტანე ეს ქაღალდი. კარგი ქაღალდია.
მერე ნელ-ნელა შემომაპარა და გამიმხილა, მეც ვწერო, და მინდა გაჩვენო ჩემი ნაწერებიო. ამ განცხადებამ ოდნავ დამაბნია და ცოტათი წარმოდგენაც წამიხდინა მასზე. რატომ ხდება ასე, ვერ გამიგია, მაგრამ ნირს არ ვიცვლი.
თავაზიანად მემშვიდობება მარტო ვრჩები.
ისევ ძველ გაზეთებში ვეძებ წაუკითხავს. ან ხელმეორედ ვკითხულობ. გემი ხომ ჩემი პლანეტაა, ახალი მოძრაობით, ახალი ხილვებით, ახალი მოულოდნელობებით, ახალი იმედებით და ფიქრებით აღსავსე. აი, ქართული ლიტერატურული გაზეთიც.
ეს რაა, _ ახალი, უცნობი ავტორის ლექსები ხომ არ აღმოავაჩინე?
ვკითხულობ. უზომოდ ვბედნიერდები. კი არ ვკითხულობ, სტრიქონებს ვისუნთქავ და წყაროსავით ვსვამ თითქოს. სხეული და სული ერთობ ჯეელდება. ის, წეღანდელი სიხარული უფრო ლამაზი და ხელშესახებია. თითქოს მიწის, სიცოცხლის და სიყვარულის ძახილი მესმის.

ფიქრში გულაღმა გავდივარ სერზე,
რა ცეცხლი მხანძრავს არავინ უწყის…
ან:
ო, როგორ მსურს დედამიწად გარდვიცვალო,
ან ავფეთქდე იებად და ენძელებად.
ან:
კახურ ვაზზე ანაგლეჯი მტევანი ვარ,
შენს ცხელ გულზე დასაწურად მოწეული.

მეჩვენება ცვარით გალუმპული, ბუნების ნექტრით დამთვრალი, თავგანწირული გოგო თითქოს თავგამეტებით გადაშვებულა ზვიგენებით ადუღებულ ოკეანეში, რომელსაც პოეზია ჰქვია.
დიახ, ამ წუთში მინდა მთლიანად მთელ ხელოვნებას პოეზია დავარქვა.
პოეზია, რომელიც, მე მგონია, აუცილებელ თავგანწირვას მოითხოვს. სხვანაირი გულით თუ მიხვალ მასთან, სიახლოვეს არ მიგიკარებს.
ხოლო, თუ მაინც ჩაავლებ ხელს და ძალით თან წაიყვან, გულს არ გაგიხსნის, არ გენდობა, საქმეში არ მოგეხმარება, ვერ დაიმორჩილებ, ვერ ამუშავებ შენთვის. რად გინდა, ტყუილა, ეჟვანივით აჟღარუნო, პოეზია საქმიანი მიყვარს. იგი ჩემთან ერთად უნდა მუშაობდეს და ყოველ უკუღმართობას ებრძოდეს. იგი გულში, სხეულში დაუკითხავად უნდა შედიოდეს, როგორც პური, რათა უკეთესად ვიცოცხლო. უნდა მეხმარებოდეს, რათა უკეთესი ვიყო თავისთვისაც და სხვისთვისაც. იგი ამბობს იმას, რაც ჩემშია, მაგრამ აგნებს და გამოაქვს ის, რასაც მე არც კი ვთვლიდი ღირებულ რამედ. სინამდვილეში პოეზიით მოტანილი წუთისოფლის უბრალოება, უმნიშვნელობა, შეუმჩნევლობა, ყოველი მისი წვრილმანიც კი დიდ მნიშვნელობას და დიდ ღირებულებას იძენს.
პოეზია წყაროსავითაა. რაც უნდა ნაგავი ყარონ შიგა, იგი ჭუჭყს არ მიიკარებს, დაწმენდილი, ცოცხალი, ანკარა გააგრძელებს დედამიწის გულზე დენას.
პოეზია დედაენის დედაა. მე ასე ვამბობ, ასე მჯერა და იმიტომ, რომ ჩემმა მშობელმა კუთხემ თავისი არსებობით, თავისი ბედით დაამტკიცა ეს. როცა ყოველდღიურობის ყველაფრიდან განიდევნა ენა მშობელი, ლექსმა, ზეპირად შეთხზულ-შენახულმა ლექსმა, მოუარა და აცოცხლა იგი. ლექსმა, რომელიც მშობელი ენის ღვიძლი შვილია, ახლა უკვე, განწირულ, დაჩაგრულ, დამშეულ ენას თვითონ აწოვა ძუძუ, დაანაყრა, სული მოათქმევინა, თვალი აუხილა და ისევ ამ მიწის პატრონი ადამიანების გულთა სამსახურში ჩააყენა.
ქართული ენა მოკლეს. არა, ეგონათ, რომ მოკლეს. მაგრამ იგი ლექსში გადარჩა. ანბანიც მოკლეს, გააქრეს. ლექსი კილაღად და უშუალოდ, ღრმად, ფაქიზი ფერების ხაზებით იწერებოდა მეხსიერების დაფებზე. მას მომავლის იმედი ჰქონდა. მას მომავალი ელოდა, ისე, როგორც აჭარა დაუბრუნდა დედა-საქართველოს, ლექსიც დაუბრუნდა დედაენის დედაანბანს.

დღიურიდან: 198… თებერვალი

ცოტახნით მეც ჩემს მოგონებაში შევდივარ:
ყავრით დახურული სახლი. ფიჭვის ძ ელებზე მზეს ფისი გაუდენია, დაუწითლებია., კარს ვაღებ, ოთახში ტყის სუნია. ჭერი მედაბლა ძალია,, ბუხარი ბერიკაცივით ნაღვლიანად, მძიმედ და ჩუმად მიმზერს ბინდბუნდიდან. აქ უკვე სხვა სუნი, ძალიან ძველი, ძალიან ნაცნობი, ძალიან მშობლიური სუნია. სხვისთვის შეიძლება ეს სუნი აუტანელიც იყოს. ჩემთვის კი საოცრად ბევრისმთქმელია, ბევრის მომგონებელი. აქ დედაჩემის ფეშტამლის სუნი მცემს. კალთაში თავს რომ ჩავუდებდი ზეთით, რძით, საკმაზით, ნაწურით გამუშაბმული ფეშტამლის სუნი მეცემოდა. საამაყო იყო და თავბრუდამხვევი ეს სუნი.
ძალიანაც რომ გაჯავრებული ყოფილიყო, დედაჩემი, როცა თავს ჩავუდებდი კალთაშიტ, ხელს მომითათუნებდა მხრებზე, თმებში თითებს შემიყოფდა და ხელს ასე გააჩერებდა. მაშინ თავზე და მთელ სხეულში ვიგრძნობდი დედის ხელის დიდ სითბოს, არა, ეს მარტო სითბო კი არა, ეს მარტო სითბო კი არ იყო, სხვა რაღაცა იყო, ენით გამოუთქმელი, ძლიერი ძალა, იმედის ძალა, სიცოცხლე იყო თავად.
ლანდები გაიწ-გამოიწივნენ. ყველაფერი თავის ადგილს იჭერს.
უცნაური ბალახები წამოზრდილან საჩეხებში, საწვეთურებში, ყორისძირებში, ნალიის ბოძთან, საქათმესთან, ახორს უკან; ლერწები კედლებზე აცოცებულან, ხელმოსაკიდი პწკალი თუ პიწკები უპოვიათ, გზა გაუგრძელებით და სახურავებზეც დაუდვიათ ადგილსამყოფელი.
ძველი ახორიდან გამოყრილი ძელები წვიმით დამბალა, შემხმარი ფუნა აფუებულა, გაუსუქებია ირგვლივ ნიადაგი და თართქალ-თართქალ-ლერწიანი მცენარეები გაულაღებია.
ოდის კუნჭულებში ძველმა ხმებმა გაუწუწუნეს. ნაღეჭი კევივით მიწებებულან და მიმხმარან ხმები კედლებზე, ახლა ხელს ვახებ მათ, იმ ძველ ხმებს ვაძრობ, ვაღვიძებ, ვიმეს.
* * *
აქ კი ინდოეთის ოკეანეა ირგვლივ. ბინდისფერი წყალი, საშიში და აუტანელი ალერსით, მოფერებით ეხვევა ხომალდს და ასე მეჩვენება, ვითომ ჩვენც გულში გვიკრავს. მაგრამ, არა, არ მინდა მისი მოხვევა და ალერსი. ისეთივე მოუსვენრობის მღელვარე გრძნობა მეუფლება, როგორც პატარაობისას. დედას რომ წისქვილშიწავყვებოდი. განსაკუთრებით სასაფლაოზე ავლისას. ღამით, მეშინოდა, მაშინ ხელს მაგრად ვუჭერდი დედის ხელს. ის, დედის ხელი, იყო ჩემი ხსნა. აქაც, ახლა, ჩემი ნუგეში გემია.
რამოდენა სიღრმე ექნება ნეტავ აქ წყალს? ვთქვათ ხუთი-ექვსი ათასი მეტრი? გამოდის, რომ ჩვენი მადანმზიდი, თავისი ოცდახუთმეტი ათასი ტონა ტვირთით, მიწის ზედაპირიდან ხუთი ათასი მეტრის სიმაღლეზე მიფრინავს თხუთმეტ-თექვსმეტი მილის სიჩქარით საათში. წყლი ახლა მე ჰაერის მაგივრად წარმოვიდგინე.
ვახშმობისას მეზღვაურთა სასადილოში გავდივარ. მსურს ზინა ვნახო, არა, უბრალოდ, _ დავინახო, მაგრამ ვიდრე სასადილოში შევიხედავ, მარცხნით ვუხვევ და ოცდამესამე კაიუტაში შევდივარ. აქ, ზემო საწოლი თენგოსია. ვნახავ, რამე დარჩა გემში, თუ ყველაფერი თან წაიღო? თუ წასაღები წაუღია, მაშინ ხომ გასაგებია ყველაფერი, გაქცევა ადრე გადაუწყვეტია, ყველაფერი თავიდან აუწონ-დაუწონია და განუსაზღვრავს.
ილია ჟილმანი, ჩვენი მაღალი, ქერაულვაშებიანი მეანკესე, როგორც შევარქვი მას, ჩემთან მოიჭრა. რამე საჭირო ხომ არაა, ამხანაგო პამპოლიტოო, მეკითხება გაჭიმული.
ვინ ცხოვრობს ამ კაიუტაში-მეთქი, ვეკითხები. აქ, ამხანაგო პამპოლიტო, ხაბაზი ცხოვრობდა.
_ მეორე ვინაა?! _ მკვახედ შევყვირე.
_ მოვნახავ ამ წუთში, გულო მა…-იჩ, _ კინაღამ გამეცინა, ჩემი მამის სახელი ვერ გაიხსენა უცებ და რაღაც გაუგებარი ბგერები ჩაიბუზღუნა, ბოლოში კი `იჩ~ გამორჩეულად წარმოთქვა.
სადღაც გაქრა და მალე უკანვე მოირბინა:
_ ხაბაზის თანამობინავე მეზღვაური, ზებურ ვარშანიძე, ვახტზეა, ამხანაგო პამპოლიტო, _ მომახსენებს ჟილმანი.
_ წადი, შენ თვითონ შეცვალე და ვარშანიძე აქ მოვიდეს! _ ვბრძანებ ერთგვარად ძალაუფლებამოკრებილი.
მე უკვე კაიუტაში ვიყავი, ზებურ ვარშანიძე რომ მოვიდა. მომაღლო, მორცხვი და ჩუმი ბიჭია; ვიცნობ გემზე რამდენიმე ხნის ყოფნით, უთქმელი, უპრეტენზიო, იმდენად ფრთხილი და მორიდებული, რომ ზოგჯერ მშიშარა მოგეჩვენება, მაგრამ, მაგონდება, ერთხელ მომახსენეს, სასადილოში რა უსაშველო დებოში აუტეხია, როცა ერთმა მეზღვაურმა ჩვეულებრივად, მეგობრულ საუბარში დედის გინებაც გაურია. ზებურ ვარშანიძე მიახტა თურმე და კინაღამ ყელი გამოგლიჯა იმ საწყალ ბიჭს. ის ბიჭი კი, მგონი, გვარად ფომინი იყო, სარატოველი. ისე გაკვირვებია იმ სარატოველ ფომინს ამ მუდამ ჩუმი ვარშანიძის ასე უცებ აბობოქრება, რომ გაოგნებულს ირგვლივმყოფთათვის მიუმართავს, რაშია საქმე, რა მოხდაო. დედის გინებამ გადარიაო, უპასუხე, მოუბრუნდა ზებურს და უთხრა, ბიჭო, ა, ძმაო, რომელ ენაზეც გინდა შემაგინე, არაფერს გეტყვიო. თანაც მისულა და გადახვევია ვარშანიძეს. ვარშანიძემ იდაყვი გაჰკრა, მოიცილა ფომინი და დამორცხვებული, თავჩაქინდრული გამოცურდა თურმე სასადილოდან.
ვარშანიძე ამხედ-დამხედავს და კარებთან გაშეშდება.
_ რა დარჩა აქა ხაბაზს, _ ვეკითხები მშვიდად.
_ არ ვიცი, უფროსო, მე არაფერი არ ვიცი. ე, იქ, ზეით იწვა, ხელიც არ მიხლია, რაცხაები აქვს შენახული იქა, ე, მაღლა, მაგრამ მე არაფერი არ ვიცი.
_ რა მოგივიდა, ბიჭო, რავა გეშინია, გამართულად, გაბედულად მელაპარაკე. შენ არავინ არაფერს გაბრალებს. კაცი დარჩა უცხოეთში. ჯანაბას მაგისი თავი, მაგის გარეშე დაგვენგრევა სახელმწიფო, ან ჩაიძირება გემი, თუ იცი?!
_ აბა, რა ვიცი, უფროსო… დარჩა, გეიპარა, სამშობლოს უღალატა. მე, მე არაფერი არ ვიცი…
_ კარგი, მოდი, ახლავე გახსენი მისი ყუთი, რაა შიგ ვნახოთ?!
_ მე, უფროსო, დაფიცული ვარ, არ წავაკარებ ხელს სხვის ქონებას, მე დაფიცული ვარ და, რა ვქნა, ნუ წამაკარებინებ ხელს სხვის ქონებაზე.
ვარშანიძე ხელებს მუცელზე გადაიჯვარედინებს და კუთხეში კედელს აეტუზება.
ვფიქრობ, არ ღირს ამასთან ჯილდავი-მეთქი და თავად ვათვალიერებ ზემო საწოლსა და კედლის თაროებს.
მუხლებგამოქლექილი ძველი ჯინსის შარვალი (ეს ქონებაა!), ღაზლის წინდები, მკერდმოხატული ორი მაისური, ტრუსები, მეზღვაურის ძველი შინელი, ერთი ნატეხი სარეცხი საპონი, ცარიელი მაგნიტოკასეტები და ორიც გაუგზავნელი წერილი კონვერტში დაწებილი, აი, მთელი ქონება, რაც ხაბაზს დარჩენია.
_ აბა, რაღა წაიღო თან, იცი ამის შესახებ რამე?!
ვარშანიძე იშმუშნება, ფიქრობს, ერთხანს ყუჩდება და მუდარით შემომხედავს.
_ მე, უფროსო, არაფერი არ ვიცი, ტიტველი არ წასულა, რაცხა ეცვა. მეტი მე არაფერი არ ვიცი უფროსო.
_ კარგი, დაბრუნდი ვახტზე! _ ვეუბნები და მეც კაპიტნის ჯიხურისაკენ მივემართები.
_ ვარშანიძე! მოიცა! _ ვაბრუნებ ზებურს, _ დღეს ოფიციანტი ზინა გემსახურებათ?
_ არა, უფროსო, ზინა ორი დღეა ავადაა.
კაიუტაში სიბნელეა. ილუმინატორზე ფარდაა ჩამოშვებული. კარი კი ჩაუკეტავია. შესვლისთანავე შუქს ვანთებ.
ზინა ლოგინში წევს. იგი სრულებითაც არ ინძრევა, ვაკვირდები, _ სუნთქავს. მგონი, ჩემი შემოსვლა არც გაუგია. ალბათ სძინავს, საბანში სხეული ამოზვინულა.
ლამაზი გოგო… ერთადერთი ქალი გემზე!.. ინდოეთის ოკეანის შუაგულში, უახლოეს ქალაქამდე მთელი თვის გზაა. ქალი არ ინძრევა. იქნებ არც კი სძინავს? იქნებ ელოდება, როგორ მოიქცევა ის, ვინც შემოვიდაო? ხოლო, ეს ხომ იცის, რომ ის, ვინც შემოვიდა, ნამდვილად მამაკაცია?
ვხედავ, ოდნავ შეირხა, წამწამები ააფახურა და ჩემკენ ნელა გადმობრუნდა.
_ ექიმს რად არ დაუძახე, ზინა? შენ, მე გატყობ, ავადა ხარ, _ ისე ბავშვია, რომ `ქთვენობით~ ლაპარაკი ჩემგან უხერხულიც მეჩვენება.
_ აქ აღარავინ მყავს მე, გულო ძიავ, პატივცემულო, არ გამიჯარვდეთ, გაგიმხელ… რა ვქნა აბა, ვის შევჩივლო.
_ ჰო, ჰო, მითხარი.
_ ფეხმძიმედა ვარ, გულო ძიავ, მე ახლა რა უნდა ვქნა, ა? მითხარით, რა უნდა ვქნა, არ ვიცი.
_ შენ არ იცოდი, რომ გაპარვას აპირებდა?
_ არავითარი, პატივცემულო, ეს რომ მცოდნოლდა, აქ წამოვყვებოდი?
_ ანდა, შენც დარჩებოდი, ალბათ, არა?
_ მასთან ერთად ყველგან ვიქნები, მაგრამ ახლა რაღაი, რა უნდა ვქნა ახლა, არ ვიცი…
_ როგორ თუ მასთან ერთად. შენ ამბობ, რომ საბჭოთა გემიდან, ესე იგი, ჩვენი სამშობლოდან სხვა, ისეც კაპიტალისტურ ქვეყანაში გადახვიდოდი სამუშაოდ?
_ ასე რატომ მელაპარაკებით, გულო ძიავ?! ჩემთვის სამშობლო საყვარელი ადამიანია.
_ საყვარელი ადამიანი! არ შეიძლება მოღალატე საყვარელი იყოს.
_ თუ რამე ღალატად ჩაეთვლება, ყველაზე დიდი ღალატი ჩემს მიმართ ჩაიდინა. მე… მე იმას მაინც ვენდობი, გულო ძიავ, ის მე არ მიღალატებს. რაღაც დეემართა ალბათ.
_ თაშესაფარი მოუთხოვია. გამოდის სამუდამოდ იქ დარჩენად გადაწყვიტა. აი, ხედავ? _ ვუმხელ სინამდვილეს, რათა მისგანაც სინამდვილე ბოლომდე გავიგო.
_ მე წყალში გადავვარდები, მირჩევნია.
_ თავს მიხედე. მოუარე თავს, გეუბნები. არ გაიტეხო გული, _ მინდა მივეფერო საწყალ გოგოს და იმედის ნატამალი გავუჩინო, _ არ შეიძლება ასე სასოწარკვეთილი იყო. მით უმეტეს, მაგნაირ მდგომარეობაში ხარ. უფლება არა გაქვს, გენაცვალე, არა გავქს უფლება შენს თავს სასტიკად მოექცე. მაშით მარტო თავს კი არა, სხვასაც ღუპავ, დამთავრდება ეს ყველაფერი, დავბრუნდებით შინ და…
მადლობელი ვარ… _ თვალებს ისევ ხუჭავს წინა და მეც კაიუტიდან გამოვდივარ.
* * *
ზემოთ, კაპიტნის ხიდურზე ავდივარ. ნისლი ჩამოდაბლდა, გემბანზე დგომა ძნელდება, _ პირდაპირ ცხვირში გესხმება მარილიანი, თქორიანი ნისლი, გწვავს და იკბინება თითქოს.
ისე ვარ გუოლდაშუშხული იმ გოგოს ნახვით, აღარაფერი მკსულგულება, არც ციცნხალი ბუნებისა და უცხოს, ჯერ უნახავის, საკვირველებებით ტკბობა და არც ვინმესთან ყოფნა. თენგოს ამბავს თითქმის აღარავინ ახსენებს, ყველამ თითქოს მიივიწყა…
მოგკითხავენ, მაგრამ რას იტყვი, როცა არაფერი არ იცი. არადა, რატომ არ უნდა იცოდე. ორმოცკაციან კოლექტივში შეიძლება ადამიანი ისე დაკარგო, არაფერი გაგეგებოდეს მისი?
ჰო, ჩაცუცქულა კაპიტანი თავის ჯიხურში და გენერალურ რუკებს ჩაჰკირკიტებს. სამუშაო რუკას, რომელზეც გემის აწინდელ სვლას ხაზავს, ესე იგი, კონკრეტულ ვითარებაზე მორგებით, სამოძრაო ხაზს ავლებს რუკაზე. მაგონდება, _ ეს რუკებიც ლას-პალმასში ვიყიდეთ.
ერთი თქმა, თავს ვუთხარი: შედი, გაანდე ყველაფერი კაპიტანს ახლავე, ამ საცოდავი ქალის მდგომარეობა-მეთქი. ჯობს თავიდანვე იცოდეს, მერე ხომ გვიანი იქნება. სულერთია, ერთ მშვენიერ დღეს, მაინც უნდა შეიტყოს, რომ გემზე ფეხმძიმე ქალი ჰყავს. არ ვიცი, მომხდარა თუ არა როდესმე, ჩვენს რომელიმე ხომალდზე ამისთანა უცნაური და შეუთავსებელი რამე. ერთ-ორჯერ ხიდურზე ხმამაღლა ვახველებ, სარკმლიდან ვიცქირები იქით, ჯიხურისაკენ, რომელიც აქედან მშვენივრად ჩანს. მაგრამ რა, კაპიტანს თავი არც კი წამოუწევია, გვერდის აივანზე გავდივარ. ლოტოვიც აქ ჩნდება საიდანღაც, რომ დავისი `ყოვლისმომცველი~ ცოდნა, ზღვისა და ნაოსნობისა მომაშველოს.
ზღვას მღელვარე არ ეთქმება, მაგრამ წვრილი, თეთრქოჩრიანი ზოლებით კია დახაზული, გეგონება, ჯავრით შუბლი შეიკრა და მრისხანების ნაოჭები დაიყარაო.
უფრო მესაოცრა ისა, რომ წინ მოშორებულზე, ოკეანეს თეთრშავი ზვირთებით სწრაფად მიმდინარე ზოლი ჰკვეთს. აი, პირდაპირ მდინარის წყალივით მიედინება თითქოს, წყალი _ წყალში, მიკვირს და მინდა ლოტოვს ახსნა ვკითხო. მაგრამ მე, კაპიტნის პირველ თანაშემწეს, პამპილოტს, ბოლოსდაბოლოს, არ მეპატიება ამდენი შეკითხვა, რაღაცას ხომ თავადაც უნდა მიხვდე? მეც ავიღე და ჩემთვის გადავწყვიტე. შუა ოკეანეში, გეოგრაფიულ სარტყელთა კვეთაზე, ან ორი ოკეანის პიროლბით საზღვარზე, ან სხვა წყალქვეშ მიმდინარე პროცესების შედეგად, წყლის უსაზღვრო უდაბნოებში, უდიტდესი სისწრაფის მდინარეებიც შეგხვდება. ასე იყო, ხომ ვნახე, აფრიკის ქვემოთ წერტილში, კეთილი იმედის კონცხის აქეთ, იქ, სადაც ატლანტიკა და ინდოეთის ოკეანე ერთმანეთს ხვდებიან და იყოფიან.
* * *
რა უცნაურია მაინც კაცის ბუნება. ახლა აგერა ხარ, ხოლო შენი ფიქრი სულ შორს, ან სულ სხვა დროში ამოყოფს თავს. აქ, ამ ცივ ნისლთან, მლაშე სიცივეში მდგომს, კაპიტნის ხიდურს რომ გვერდის აივანი აქვს, იქ მდგომს, ისევ და ისევ მთელი თავგადადენილი ხელმეორედ დამიტრიალდა თავში. ჰო, სულ ერთ წუთში მოხდა! წარმოიდგინე, ამდენი სახელმწიფო, ამდენი საზღვარი, ამდენი ეროვნული, პოლიტიკური, პარტიული, იდეოლოგიური ინტერესი, ამ ინტერესთა შეჯახებანი და სხვა. სადაც ძველიც ბევრია და ახალიც, მაგრამ უბრალო შედავებაც დიდ უთანხმოებებისაკენ მიცოცავს. აბა, ასეა, ძმაო, შეიძლება ჩემს მამულს ნახევრამდე თავისი მიწა-წყალი სხვასთან დარჩა, სხვამ წაართვა და იმ სხვამ კარგადაც შეირგო. მაგრამ აღარაფერს ვამბობთ. რას იტყვი? ჩვენი სახელმწიფო დიდია. ახლა, იმას მეტი საზრუნავი და საფიქრალი გაუჩნდა. არაა ახლა ძველი ამბების გახსენების დრო, ძველი ამბების გახსენების დრო, ძველი კონფლიქტების აღძვრისა, აბა, მაშინ კონსტანტინოპოლიც უნდა უნდა მოითხოვოს საბერძნეთმა. თუმცა ჩვენი ამბავი მაინც განსხვავებულია. აქ, უბრალოდ, მიწაზე კი არაა ლაპარაკი, იმ ჩვენს მიწაზე ჩვენი ხალხია. ნუთუ არ დადგება ისეთი დრო, _ ერთ ენაზე მოლაპარაკე ხალხი სულ ერთად შეიყაროს, ერთ ქვეყანაში, თავის ისტორიულ მამულში და ერთად აშენოს თავისი ეროვნული ოჯახი?! ეს ხომ უფრო წინ წასწევს, საერთოდ, კაცობრიობის საქმეს?!
მახსოვს, ბათუმში თურქი ლიტერატორი ჩამოვიდა ცოლით, გამაყოლეს, ქალაქი აჩვენე, სოფელშიც გაიყვანე, სადმე პურმარილიც მოუწყეთო. ამ პურმარილზე ნაცნობ თავმჯდომარეს შევუთვალე ერგეში. ვიღოდი, რა მადლიანად, გემრიელად და დაუყვედრებლად მოაწყობდა ყველაფერს.
პარკში ვიარეთ ერთხანს, პლაჟზეც გავიყვანე, მერე, დელფინები ვაჩვენე. იქიდან თეატრთან მივედით.
გზაზე ქალი სულ რაღაცებს ეჩურჩულებოდა ქმარს. ქმარიც თავს უკრავდა, მაგრამ ხმას მაინცდამაინც, რატომღაც, არ იღებდა. გაუმხელი ინტერესით ათვალიერეს ყოველი სახლი, უბანი, ქუჩა. თავად უხსნიდნენ ერთმანეთს ყველაფერს. მე იშვიათად მეკითხებოდნენ. ჰო, ბოლოს რაღაცა იკითხეს, მაგრამ პასუხი, მგონი, არ მოეწონათ. კაცმა თავი გააქნია და ქალს თავისებურად აუხსნა უკვე ჩემს მიერ ახსნილი და განმარტებული. ცოტათი გავჯავრდი, მაგრამ არ მივახვედრე იმათ ჩემი გულისწყრომა: ვიღიმებოდი, მივყვებოდი და ვფიქრობდი: როცა სტუმარი ასე იქცევა, იმას უნდა უთხრა საქთმელი.
ერთგან ყური მოვკარი, კაცმა უთხრა ქალს: ეს `ბუ ბიზინდი~ (ეს ჩვენი იყოო). აი, ეს მოხვდა გულს საშინელი სიმწვავის. ვიწყინე. კარგი კაცი იყო, სხვათა შორის, ზრდილი, კეთილი. მანამდე ძალიან გულიანად და პატივით ვეპყრობოდი. მეც მაინტერესებდა ბევრი რამ, საუბარიც წრფელი და მეგობრული გამოგვდიოდა, მაგრამ, აი როგორც კი ჩაუჩურჩულა ცოლს ბათუმზე, ეს ჩვენი იყოო, გავშეშდი, დავმუნჯდი, არა, უფრო მომეშალა ნერვები.
მერე, ერგეში, სუფრაზე, ვერც ვჭამე, ვერც ვსვი, ვერც ვისაუბრე. გამინაწყენდა მეგობარი თავმჯდომარე. იფიქრა, რაღაცა, ალბათ, დავაკელი სუფრას, რაღაც, ალბათ, ისე ვერააო.
მან ხომ სუფრა უფრო ჩემთვის გააკეთა, აბა იმ თურქს სულაც არ იცნობდა, ან რაში სჭირდებოდა.
* * *
ამასობაში, ზღვის მდინარეს თუ გრანდიოზულ დინებას ვუახლოვდებით. მფრინავ ვეთზებს აქაც ვხედავ, მაგრამ, თითქოს, უფრო დიდრონი, უფრო ზანტები არიან და, თანაც, გუნდებად არ დაფრინავენ, როგორც ატლანტიკაზე. აქ უფრო დაბალზე ფრენენ. ამოხტებიან, ფრთებს აახმიანებენ და იქვე, მოშორებულზე, წყალზე ჩაყვინთავენ.
ეტყობა, ამოდენა გემზე ზემოდან გადაფრენას ვერ ახერხებენ. უბრალოდ, ცაში აიჭრებიან, რამდენსაც შესძლებენ, აღმა-დაღმა აიწევენ და მერე, ოდნავ გვერდით გადახრილნი, ძირისაკენ ეშვებიან. კინოში მინახავს, წყალქვეშიდან რომ რაკეტა ამოიჭრება. აი, ისე ამოიჭრება აქაური მფრინავი თევზი, მაგრამ ძალა აღარ ყოფნის და მალე უკან ვარდება.
სულ არ მიუქცევიათ დინებისათვის ყურადღება ჩვენს შტურმანებს. ისე კი მომეჩვენა და აშკარადაც ვიგრძენი, რომ ხომალდი დინებაში შესვლისას ერთგვარად შეირხა, შეტორტმანდა, თითქოს ცალ მხარეს გადაიწია, თითქოს გვერდიდან ქარი აწვებოდა.
სამანქანოდან უფროსი მექანიკოსი კაპიტანს იწვევს საგანგაშო ბურმილთან, რომელიც, რა ხანია, დევს ხიდურის ერთ კუთხეში დადგმულ ტელეფონის დიდ, წითელ, უცნაურ აპარატზე, მირიან გლასი დინჯად გადმოსცემს რაღაცას. სამანქანოში მცირე ავარია მოხდაო. მოახსენეს კაპიტანს. ეუბნება;, გემი უნდა გაჩერდეს რამდენიმე საათით, სხვანაირად შეკეთება შეუძლებელიაო. კაპიტანი სახეზე წითლდება, როგორ შეიძლება ახლა გემის შეჩერება? როგნორმე უნდა სცადოთ სვლაში, შეუჩერებლად აღადგინოთ დაზიანებული მანქანაო, უთხრა. მაგრამ ამ სიტყვებში უფრო ვედრები იგრძნობოდა, ვიდრე განკარგულება, მტკიცე მითითება. შფოთავს და ქვეშქვეშ მე შემომხედავს ხოლმე შალვა. თვალებით მეუბნება, აი, ხომ ხედავ, რას მიშვება უფროსი მექანიკოსი, როგორ უბრალო მიზეზით აფერხებს გემის სიჩქარეს, ხელს მიშლის, რომ მანძილი დროზე დავფაროთო.
კაპიტანი ვიდრე გადაწყვეტით რაიმეს იტყვის, ვატყობ, ხომალდი სვლას უნელებს. რაღაც შორეული, სიღრმისეული გუგუნი კიდევ უფრო ნელდება.
ხიდურზე მდგომს, ვგრძნობ, ქარი ისეთი ძალით აღარ მიბერავს სახეში, როგორც წეღან, ნუთუ მართლა, აქ ამ შუა ოკეანეში, უნდა გაჩერდეს გემი?
თანაც, საღამოვდება, ცაც იღუშება, სადღაც სივრცეში ღრუბლები საგრიგალოდ გროვდებიან.
აქედან ვხედავ, ხალითი და მისი ბიჭები გრძელ გემბანზე გამოფენილან და ზღვას გადასცქერიან. იმათ სეირის ნახვა უნდათ, აქ ისეთი რაიონია, ზვიგენები მრავლად არიან და ჩვენს ბიჭებს აინტერესებთ, ახლოდან დაინახონ ეს ზღვის ფირალები. ზოგიერთი კარგა მოხოოშრო ბაწარსაც შლის და წვერზე მავთულის ანკესებს უკეთებს. ხალითი ჩუმად მანიშნებს, აქ ჩამოდი, სეირს გაჩვენებო. მართლაც, რამდენსაც სვლას უკლებს გემი, ან მთლად თუ გაჩერდება, ირგვლივ ზვიგენები გაშმაგებით იწყბებენ ხეტიალს, მეც გემბანისკენ ვეშვები.
ხალხი გემის კიჩოზე და გემბანის კიდეებზე გავიდა, ყველა წყალს ჩასცქერის. ბიჭიკო მორბის ბაწრითა და მოღუნული მავთულისაგან ნაუცბათევად გაკეთებული ანკესით.
ინდოეთის ოკეანის წყალი ძალიან მუქია. ამას, ალბათ, აქ, შუაგულში, სიღრმეც იწვევს. ბიჭიკო უცებ მიჯიკავებს. აი ნახეთ, წვიგენიო, ერთი კი არა, ორი ერთად გამოჩნდა. გაიელვეს და გაქრნენ. მერე, ბიჭიკოს გადაგდებულ ნაკესთან, ერთი ისევ მოცურდა და ჩაკიდული ანკესის ირგვლივ დაიწყო სეირნობა.
იქნებ ხორცის სუნმა მიიზიდა? საშინლად უნდა, ჩასანსლოს ხორცი, მაგრამ ატყობს, სახიფათოა. მიუახლოვდება, მაგრამ უმალ შიშით თუ ეჭვით ხიფათს გვერდს უვლის და ისევ სიღრმისაკენ გაქანდება.
აგერ ჩვენი საახალწლო ნაძვის ხეც. რა საცოდავად გამოიყურება. ტროპიკების ცხელ ქარებს სულმთლად გაუტრუსავს. წიწვები ცეცხლზე შემწვარივით დაწითლებია და ხელის ოდნავ შეხებაზე ცვივა. მართლა, ძალიან მეცოდება ნაძვი, ჩვენებურ მიწას მოგლეჯილი და ტროპიკებში იძულებით გადმოხვეწილი.
არკადი მეუბნება, აი, რას ნიშნავს სამშობლოს მიწას მოშლეჯაო. ამაზე ლექსი შეიძლება დაიწეროს, თუ როგორ ვერ შეეთვისა უცხო ჰავას ჩვენებური, ჩვენს ნიადაგში ფესვგადგმული ხე. ასე ემართება ადამიანსაც, თუ, იგი მშობლიურს მოწყდებაო.
უცებ ნისლი ისე ჩამოდაბლდა, რომ გემის ნახევარი აღარ ჩანს. მიწას მომნატრებია, საახალწლოდ ნაძვის მიწიან ყუთში თითებით ვთხრი გადამწვარ, ფხვიერ მიწას. მსიამოვნებს მაინც. ამასობაში, უცებ, ნამდვილი ტროპიკული წვიმა ეშვება. ხალითს და მის მეზღვაურებს უხარიათ, წვიმა გემის დამარილებულ კედლებს გადარეცხავს, ლითონი იმდენად აღარ დაიჟანგებაო.
მე, ზღვისპირელ კაცს, წვიმაში ნაცხოვრებს, დღე-ღამე თავსხმაში ნარბენს, კაი ძველ ნაცნობივით მომნატრებია წვიმა. არა_ უფრო ახლობელივით მომნატრებია ამ შუა აკეანეში! განა ეს რაიმე მოგონებებს აღმიძრავს? ჯიხურიდან რკინის ვიწრო ჯიბით ჩავდივარ მთავარ ბანზე, თავს ვუშვერ წვიმას, წვიმის დიდრონი, თბილი წვეთები თქაფათქუფით მეცემა თავზე, მხრებზე, თქაფათქუფით გადარბის ვეება გემის ლითონის მინდვრებზე. სველი თმებიდან პაწაწინა ნაკადულები ეშვებიან ყურისძირებში, შუბლზე, ლოყებზე, წარბებიდან ბრტყელი თქეშები მეცემა ქვედა ტუჩსა და ნიკაპზე, უნებურად ვყლაპავ ნაჟურს, მტკნარია, კტბილი, გრილი.
მაინცდამაინც მორწყულ ყანაში გაუწვიმდებოდა მამაჩემს. ასეთია გლეხკაცის იღბალიო, იტყოდა _ მთელი თვე წვიმას ველოდი, ვერ მოვხანი მიწა, მოვრწყე, როგორც იქნა, მოვრწყე და მაინცდაიმანც ახლა გაწვიმდაო. ახლა ეს წვიმა ხომ უბედურებად იქცა, რა ვქნა ახლა. ღმერთო, რა დაგიშავე, რად დამსაჯე ასე? მორწყული სახნავი კიდევ არაფერი, მორწყული მოხნული დამეღვრება, წავა ხელიდან მიწა, გაჩნდება ღარდები, ჰანა კოხზე დავა. უღლიდან ხარებს გამოუშვებდა, ჯილღას ღრმად მოსობილს ჩატოვებდა. ყაბალახს გადაიძრობდა. თავს წვიმას შეუშვერდა და ასე მიყვებოდა, ნელა, ზლაზვნით მიმარვალ ხარებს. ხარებმა კი იცოდნენ, საით წასულიყვნენ. ნალიისაკენ. იქ თივა ეყარა. დიახ, მახსოვს. მამა იტყოდა, უღელში შებმულ ხარს ნედლი ბალახი არ ეჭმევა, _ მოეშვება, დამძიმდება, უღელს ვერ გაიტანსო. ხარს ხმელი თივა უნდა აჭამო, თუ გინდა ტანაკრეფილად და ღონიერად იმუშაოსო.
შემოვდივარ კაიუტკომპანიის წინა ბანზე. ვდგები რუკასთან. თითქმის არავინაა ჯერ აქ. ირგვლივ _ ოკეანე, რუკაზე _ ოკეანე. შევცქერი ზემოთ, მარცხნით _ ინდოეთი, მარჯვნით, იქით _ ჩინეთი, კაიუტაში დაბრუნებული ვიგონებ, ჩინეთს რომ ჩვენიანს ვეძახოდით. ის დრო მენანება. სხვანი ვიყავით თითქმის მაშინ. რომელი მტერი გაბედავდა თვალში ჩაეზედა ჩვენთვის? `მოსკოვი-პეკინი~ ქუხდა სიმღერა. ჩვენთან რომ ჩამოდიოდნენ, ჩინელები რატომღაც თავჩაღუნულნი, ჩაფიქრებულნი, დასევდიანებულნი მეჩვენებოდნენ. პრესაში მუშაობისას შევხვედრივარ მათ, მისაუბრია. ეგ, არაფერი! ათას ცხრაას სამოცდაოთხი წლის ოქტომბერს _ პეკინში, კანტონში, უხანში ყოფნა მაგონდება. მერე ვიეტნამს უნდა გამგზავრებულიყო ჩვენი ხუთკაციანი დელეგაცია.
პეკინი ცივი, ქარიანი და მტვრიანი დაგვიხვდა. რაც ჩინეთის პირველი ნახვით ვიგრძენი, ეს იყო, რაღაცნაირი, უზომო, დიდი სიჩუმე. მაგრამ სიჩუმე ზოგჯერ უფრო საშიშია.
და, მაინც საოცარი იყო აეროპორტში შეხვედრის პირველი წუთები. დაძაბული, უცნაური, სიმბოლური. აეროვაგზლის მოსაცდელში მცირე ხნით ძელსკამზე ჩამოვჯექით. კუთხეში ბუფეტიდან გამოიჭრა ფეშტამლიანი კაცი ბოთლით ხელში და `ტავარიშ, დრუჟბა, დრუჟბას~ ძახილით ჩვენთან მოვარდა. ხმელ-ხმელი იყო, მაღალი, თავმოპარსული, თვალები წვრილი, ცეცხლოვანი, ცქვიტი. ერთხანს მიუკარებელიც მეჩვენა, მაგრამ ახლოს მოსულთა კეთილად რომ გაიღიმა, სულ ერთიანად განათდა იქაურობა. თუმცა მაინც ვერაფერს მივხვდით, რას ნიშნავდა ეს. რამე პროვოკაციას ხომ არ გვიწყობენ? _ ვიფიქრე ჩემთვის. ეს იყო შიშის, ეჭვის თუ აღტაცების გრძნობათა შერწყმა, ერთად მოზღვავება გაგებისა და გაუგებრობისა, მოლოდინისა, დაბნეულობისა და რაღაც გამოუცნობი, უნდო იმედისა. სასმელი სათითურისოდენა სასმურებში ჩაგვეწვეთა და გვითხრა _ აი, მე ჩვენს მეგობრობას ვლოცავო.
ამასობაში გამოჩნდა ჩვენი, საბჭოთა საელჩოს წარმომადგენელი, გვარად ზაროვი. მებუფეტე რომ მწვანე ჩაის მოსატანად წავიდა, წაროვმა გაგვიმხილა მებუფეტის დღევანდელი აღტაცების საიდუმლო.
გუშინ მოსკოვში ჩვენს სამომავლო მეგობრობაზე კარგი სიტყვა ითქვა. აქ, ჩინეთში, თქვენ კარგი შეხვედრები გელითო…
მებუფეტემ ისევ მოირბინა და თითო ფინჯანი მწვანე ჩაი მოგვართვა, მოგვეფერა, მოგვიალერსა. როცა იღიმებოდა, მახსოვს, თვალები სულ ეხუჭებოდა და, როცა თვალებს ხუჭავდა, მთელ მის სახეზე იკითხებოდა კაცისა და ქვეყნის უკიდეგანო სიჩუმე. თვალს რომ გაახელდა, იქ, სიღრმეში, თითქოს შორეული სინათლის იმედიანი სხივი აკიაფდებოდა.
აეროვაგზლიდან გზა ბაღ-ბოსტნებში მიდიოდა. გზა _ ვიწრო და მტვრიანი, მაგრამ სწორი და მანქანით გადაუტვირთავი, გარდიგარდმო ბაღთებში მოხრილი გლეხები მუშაობდნენ. არღერთს, აი, არცერთს, გზაზე მიმავალი ჩვენი ერთადერთი ავტობუსისთვის არ შემოუხედავს. გინდა შემოეხედათ, რა იქნებოდა, არაფერი, მაგრამ, რაღაცა არ მ ესიამოვნა მათი გულგრილობა.
გზები, ქუჩები მოწბენილი, დაცარიელებული მეჩვენა. სადაა ეს მილიარდი ხალხი? სულ რომ არავინ ჩანს. რა ხდება?
აქა-იქ, ხანდახან ჩაიხრიგინებდა ძველი საბარგო მანქანა.
ჩვენებური, ომამდელი დრო დამეხატა თვალწინ.
რუხ-ყვითელი ფერის უძველეს სასახლეთა გოროზი მხრები აღიმართებოდა ხოლმე უძრავი მტვრის ბლონდებში. ახალი სახლი ჯერ კიდევ არსად ჩანდა.
მაგრამ, მერე, ქალაქი თანდათან გასქელდა, გაიშალა, შენობანი გახშირდა, ქუჩები ამოძრავდა, სასტუმრო `პეკინის~ ფანჯრიდან ჩანდა ქუჩა, რომლის გასვწრივ გლეხებს ბაზარი გაემართათ. იბიდებოდა მწვანე ფხალი, მერე ახლოდან ვნახე ის ფხალი. ნაზფოთლება ფხალი. აი, ეს მთავარი პროდუქტია, იმთხრა ვიღაცამ. ასე, საღამომდე ვაჭრობს გლეხი, მონარჩენს დილამდე იქვე ტოვებს. მიუხედავად გაჭირვებისა, ხელს არავინ ახლებს.
დილით პატრონი მოვა და თავის მორჩენილ ფხალს მიუჯდება, რომ ესეც გაბიდოს. ჩინელი ყადრიანია, მომთმენი, იმედიანი. იცის, _ შრომა სიკეთეს მოიტანს. იცის, მალე სიუხვეც ექნება.
მთავარი სურვილი იყო, ცენტრალური დიდი სააღლუმო ტიანანმინის მოედნის ნახვა. ახლოს ის ძველი სიამპერატორო სასახლეც იდგა, მაო რომ ცხოვრობდა.
ოქტომბრის ქარი საღამოთი უფრო გაცივდა, თანაც, რაღაცნაირი, უცნობი, შეუჩვეველი სუნიც მოიტანა. ვერ მივხვდი, ეს ქალაქის სუნი იყო თუ გარედან, შემოდგომის გამომშრალი ტრამალებისა და სივრცეების სუნთქვა.
ოდნავ, თხლად, თეთრი ნისლიც ჩამოდაბლდა და ამოდენა ქალაქი თითქოს დააპატარავა. ხალხი ადრე გაიკრიფა ქუჩებიდან და ქვეყნიერებას ისევ მძიმე და ცივი სიჩუმე დეპატრონა.
მაოს სასახლეს გარს უვლიდა წითლად შეღებილი კედელი. დიდი ჩინური კედლის პატარა განმეორება იყო მგონი, ერთადერთ შესასვლელთან ორი ჯარისკაცი იდგა.
მერე ერთ ძველ ნაციონალურ რესტორანში წავედით და მიწისიატაკიან, ჩაშავებულკედლებიან. თუნუქისღუმელიან ოთახში შემოვუსხედით მაგიდას. ციცქნა-ციცქნა კერძები მოჰქონდათ ზედიზედ. თითოეულმა თვრამეტ-თვრამეტი სხვადასხვა კერძი გასინ ჯა, ზოგ კერძს ღვინოც ერგო, თეთრი ან წითელი. ეს რესტორანი კერძოაო, გვითხრა ზაროვმა. ჩინელი გო, რომელიც გვიან, მაოს სასახლესთან შემოგვიერთდა, ახლა ისევ გაგვიქრა. მგონი სამზარეულოში შევიდა, რაიმე კარგი, გემრიელი რომ გამოეგზავნა ჩვენთვის. ვითომ? _ ვეკითხებოდი თავს. ნუთუ ასე, ჩვენებურად, ირჯებიან სტუმრისათვის?
გო მოვიდა. ცელოფანებში შეხვეული ჩხირები მოიტანა და საჩუქრად ჩამოგვირიგა. ის, რაც ჩხირებით უნდა გვეჭამა, ჩანგლებით უკვვე შევსანსლეთ. ჩხირები კი იყო იქ, მაგრამ ვერ მოვიხმარეთ, წყვილი ჩხირის დაჭერა ცალ ხელში ისე, როგორც ამას ჩინელები ახერხებენ, ჩვენ არ გამოგვივიდა.
კანტონის აეროპორტში ვიეტნამის კონსული დაგვხვდა. მას კიდევ ვიღაც ჩინელები ახლდნენ, მოგვხვია ხელი მხრებზე და მანქანაში ჩასასხდომად მიგვიწვია.
აქ უკვე მზე და სიმწვანე, ერთად ჩახუტებულნი ქმნიდნენ, თუ უკვე შეექმნათ, რაღაც მარადიული, თანაც ახალი და მხოლოდ სიცოცხლისათვის გაჩენილი სამყარო. ნაცნობი, შეჩვეული, მაგრამ სრულიად უცნობი ფერებით მოქსოვილი მინდვრები, გორაკები, ტბები, ხეები, ჰაერი, ცა სხეულის დამამშვიდებელ ელექსირს აფრქვევდა და გვიხაროდა ყველას სინათლე და სირბილე იყო ყველაფრის საწყისი და შინაარსი.
კანტონთან, გორაკზე, დიდებულად აღმართულიყო გარეული თხების ვეება სკულპტურული მონუმენტი. ეს ჩინეთის გაჩენის, მისი სიცოცხლის, მისი ხალხის დაბადების სიმბოლოდაა ჩაფიქრებული თურმე, ერთ თხას ბირში ბრინჯის რამდენიმე თავთავი გამოურჩია.
გარეულმა თხამ ჭაობში ველური ბრინჯი იპოვა. მისი თავთავი აქაურ ტყის კაცს მიუტანა. კაცმა გამოიფშვნა ბრინჯის მარცვლები, მერე დათესა. მიიღო მოსავალი. ადამიანმა გაიჩინა მარადი საკვები, დაიმკვიდრა სამყოფი, ბინა, დაეპატრონა მიწას. გამრავლდა, გაძლიერდა, ამაღლდა, შექმნა ცივილიზაცია და არის დღეს ჩინეთი. გვითხრეს, ასეთია ლეგენდა. მე იმ თხების ქანდაკების ფოტოსურათი გადავიღე (რამდენიმე წლის მერე ხუნვეიბინებმა რქები მოახერხეს იმ თხებს).
მაგონდება: თხის ქანდაკების გვერდით, პატარა ქოხი იდგა, ბილიკთან. შიგ არავინ ჩანდა, მაგრამ მაინც შევიხედე.
შიგ კაცი იჯდა, მოხრილი, ხელსაქმეს ჩაჰკირკიტებდა.
ტკეჩისაგან რაღაცნაირ კალათებს ქსოვდა. ჩუმად იჯდა. შემომხედა, თავი დამიქნია, თითქოს რაღაცაზე თანხმობა გამომიცხადა, მაგრამ ხმა არ გაუღია. მაინც მომინდა მასთან საუბარი.
მეორე დღეს, დილით, კანტონის აეროპორტში წითელყელსახვევიანი პიონერები დავინახე ყვავილებით, გავიფიქრე, იქნებ ჩვენს შესახვედრად არიან მოსული-მეთქი.
და, აი, გემზე რომ ვარ, დღეს ვფიქრობ: იცვლება ყველაფერი, ქვეყნები ადამიანებსა გვანან _ გულმოსვლაში, წყენაში, მტრობა-მეგობრობაში. ადამიანებს კეთილი ადამიანი შეარიგებს, ქვეყნებს ვინ შეარიგებს თუ ისევ პატრონმა ჭკვიანმა ადამიანებმა არ გამოძებნეს შესარიგებელი?
თვითმფრინავიდან მიწა აკვარელით შესრულებულ ძველჩინურ ნახატს ჰგავდა. მზე ამოდიოდა დიდი, ხანძარივით აგიზგიზებული და რაღაც შავი ფერებით შეყურული.
მეგონა, მნათობი, ჩინურ დროშასავით, გრიგალებისა და ბრძოლების კვამლ-მტვერიდან გაჭირვებით ამოწეულიყო, მაგრამ თავდაჯერებული, ჩუმი, დიადი, იგი ნელა მიიზლაზნებოდა უცნობი, უსასრულო სიღრმე-სიმაღლეთა დასაპყრობად.
ქვემოთ კი, პლანტაციებში, კაცთა ულამაზესი ნამოქმედარი ჩანდა. იკითხებოდა მიწაზე დაწერილი მარადისობის ლურჯი ისტორია.
კანტონი ჩემს მოგონებაში მაინც ჩარჩა იმ დიდი გამოფენით, რომელსაც `ყველა დროის ჩინური სანათურები~ ეწოდებოდ. მრავალ ათას სანათურში არც ერთი ერთმანეთს არ იმეორებდა. ზოგის შექმნაზე არა დღეების შრომა, არამედ ადამიანის მთელი სიცოცხლე იყო დახარჯული. სპილოს ძვლის ერთი ნაჭრიდან ოსტატს გამოეხვეწა საოცრად რთული, მინიატურული, ათასობით ერთმანეთისაგან განსხვავებული, მხატვრული დეტალებით დამშვენებული სანათური, რომელზეც სამოცდაათ წელიწადს განუწყველად ემუშავა (კარგად მახსოვს, ექსკურსიამძღოლმა გვითხრა, ოთხმოც წელიწადს იმუშავა ამ სანათურზე ოსტატმაო, მაგრამ მე ათ წელიწადს ვაკლებ, იქნებ უფრო დამიჯერონ).
ახლა საკუთარ თავსაც კი არ მოვუყვები ვიეტნამის დღეებზე.
ორიოდე ეპიზოდს კი მაინც ვერ ვიცილებ თავიდან.
ჰანოიში, გამომგზავრების წინა საღამოს, გვაცნობეს, ხვალ პრეზიდენტ ხო ში მინს უნდა თქვენი მიღებაო. ეს ამბავი პროგრამაში არ იყო თავიდან გათვალისწინებული. პრეზიდენტ ხო ში მინთან, ჩვენ ძველ მეგობართან, ხელცარიელები ვერ მივიდოდით. სუვენირები კი მთლიანად გაგვითავდა.
გვიანი იყო. ვიწექი. მაკაროვი ჩემთან შემოვიდა.
_ ამხანაგო ხევაძე, იქნება რამე სუვენირი დაგრჩათ, ხვალ დილის ექვსზე ხო ში მინს უნდა შევხვდეთ და თქვენ თავად გადასცემდით.
ავდექი, ვეძებე და ჩემოდანში აღმოვაჩინე ორი ცალი უბრალო ყანზი და ერთიც სვანური ქუდი, ავიღე და დელეგაციის ხელმძღვანელს გავუწოდე.
_ ნამეტანი ჩვენებურია და, რა ვიცი… თუ გამოდგება, ინებეთ.
_ არა, _ თვალგაცისკროვნებულმა მითხრა მან, _ თავად თქვენ გადასცემთ…
და ოთახიდან გავიდა. საჩუქრები მოწიწებით შევახვიე ქაღალდში, რომ დილით თან წამეღო ფრანგი გუბერნატორის ყოფილ სასახლეში, სადაც პრეზიდენტის რეზიდენცია იყო, მაგრამ მარტო ჩემი ქალაქის სახელი ამ საჩუქრისათვის მეპატარავა, რადგან იგი სახელმწიფოს მეთაურისათვის უნდა მიმეცა.
პრეზიდენტი სასახლის კიბეზე შეგვხვდა გახუნებული ტილოს შარვალ-კიტელში გამოწყობილი. ფეხზე ღაზლის წინდები და ხისძირიანი სანდლები ეცვა. ჩია, კაფანდარა ბერიკაცს სულ ღიმილი ეღვრებოდა პირსახეზე, დილის ნიავი თეთრ თმაწვერს ცალ მხარეზე უფენდა.
მისაღებში რომ დავსხედით, პირველმა მე დავარღვიე მყუდროება.
პატივცემულო პრეზიდენტო, ეს სახსოვარი ქართველმა გლეხმა გამოგიგზავნათ. დამაბარა, საბჭოთა ხალხის სახელით გადაეციო.
ხო ში მინი თვალანთებული ზეწამოიჭრა. ჯერ სვანური ქუდი გამომართვა და უმალვე თავზე დაიხურა. ყველას საზეიმოდ გადმოგვხედა, როგორაა, მომიხდა თუ არაო, მერე, ყანწები მიუწაწკუნა ერთმანეთს და წინ, პატარა მაგიდაზე დააწყო. დაჯდა, მალე ერთი ყანწი ისევ ხელში დაიჭირა, თვალები მოწკურა და თქვა:
ათას ცხრაას ორმოცდაცხრაში, მოსკოვიდან რომ თბილის-ბორჯომში რამდენიმე დღით მივდიოდი, სტალინმა გამაფრთხილა, საქართველოში, სუფრაზე სავსე ყანწი თუ გამოგიწოდონ, არ გამოართვა, თორემ ბოლომდე ვერ დაცლი და ვერც ძირს დადგამო. ჰოდა, იქ რომ ჩავედი, სულ ყანწის მეშინოდა, ხელებს ვმალავდი. შინ ვარ, აღარ მეშინია. აი, ყანწი ხელში მიჭირავს, შიგ ვასხამ ჩვენებურ სასმელს და მინდა ვადღეგრძელო ის გლეხი, აი, ეს დიდებული საჩუქარი რომ გამომიგზავნა, მისი სამშობლო _ საქართველო, ჩვენი მშრომელი ხალხების მეგობრობა დავლოცოთ, ამხანაგებო! _ თქვა პრეზიდენტმა და გადაჰკრა, მგონი ორიოდე წვეთი რაღაც სასმელი მართლაც იყო ყანწში.
ხო ში მინი სრულად ფლობდა ჩინურს, ფრანგულს, ინგლისურს, გერმანულს და რუსულსაც. მშვენიერი რუსულით გვესაუბრებოდა. სულ იცინოდა და ძალიანაც შვენოდა მოხუცს სიცილი. მეჩხერი, თეთრი წვერი, გეგონებოდა, ნამდვილი არ იყო. ხშირად ჩამოისვამდა ხელს წვერზე და ღია სახეზე ისევ ყოვლისმომცველი, ლაღი ღიმილი აუბიბინდებოდა. უცებ, თითქოს შენიშნა, რომ სწორედ მის წვერს ვაკვირდებოდი, შემომხედა და მარტო მე მითხრა:
_ იცით, ჩვენს კომუისტ ბელადთა შორის დღეს მარტო მე და ფიდელ კასტრო დავრჩით წვერიანები. _ და კვლავ ჩაიკისკისა. ხმამაღლა გაიცინა მთელმა დელეგაციამ.
მერე, მახსოვს, ხო ში მინი უცებ მოიღრუბლა, მუხლები ერთმანეთს მიადო, ზედ ხელები დაიწყო, თავიც ჩაქინდრა და კიდევ უფრო დაპატარავდა. შევატყვე, მეხსიერების შორეულ შრეებში რაღაცებს ეძებდა. მერე, ოდნავ წამოსწია თავი, ყველას თვალი მოგვავლო და წარმოთქვა:
_ ლენინის დაკრძალვაზე რომ წავედი მოსკოვს, კარგად მახსოვს. ჩინეთში, კანტონის კომუნისტთა უჯრედში ვიყავი მაშინ… ირკუტსკიდან ტრანსციმბირის მატარებელზე მოგვაწყვეს. საშინელი ყინვები იდგა იმხანად. ნელა მიჩანჩალებდა ჩვენი მოუწყობელი, დაძველებული მატარებელი. ვაგონში ნახშირის ღუმელი იყო. გაჭირვებით გვათბობდა.
ერთიც ვნახოთ, სახურავზე საკვამლე მილი ქარმა მოგლიჯა და გადააგდო. მთელი კვამლი ვაონში ჩამობრუნდა, თვალები აგვეწვა, სული გვეხუთებოდა. სწრაფად მიმავალი მატარებლის სახურავზე ასვლა იყო საჭირო და იმ საშინელ აქრში, ორმოც გრადუს ყინვაში, მეორე, ძველი თუნუქის მილის ჩამოცმა, თანაც მავთულით დაბმა-დამაგრება. იმ ვიწრო კიბეზე სქელი კაცი ვერ ავიდოდა. ყველაზე თხელი და მსუბუქი მე გახლდით. რა თქმა უნდა, სახურავზე ასვლაც მე ვიკისრე. შემიხვიეს თავი შალის საბნით, გამომაბეს წელზე ბაზარი და ამიშვეს დაჭვარტლულ კიბეზე. თუნუქის მილიც კინაღამ გრიგალმა წამართვა, მაგრამ, როგორც იქნა, შევძელი და თავის ადგილას დავამაგრე. უკან დაბრუნებულს ოვაცია გამიმართეს, როგორც გმირს.
მგლოვიარე, ცივი და მშიერი მოსკოვიც გაიხსენა ხო ში მინმა.
დილით სასტუმროს ოთახები ისე გაცივებული იყო, უცხოეთის კომუნისტთა წარმომადგენლებს, ლოგინში მწოლარეთ, ჩამოგვირიგებდნენ შავი პურის ნამცეცა ნაჭერსა და პატარა ძეხვს, ჩვენს დღიურ ნორმას.
პრეზიდენტს თანხმლებმა რაღაც წასჩურჩულა. ამბის მოყოლა შეწყვიტა. წამოდგა და ფოტოსურათი გადავიღოთო, მიგვიპატიჟა. გარეთ გავედით და კიბეზე გავმწკრივდით.
* * *
ინდოეთის ოკეანის ღამე. თვითონ ღამეც ოკეანეს ჰგავს. მრგვალი სარკმელი, ილუმინატორს რომ ვეძახით, ღიაა.
ვწევარ გულაღმა ფართო, თავის ალაგას მკვიდრად მდგარ საწოლზე და ვიწრო სარკმელში გარბენილ ვარსკვლავებს თითო-თითოდ ვითვლი. დიახ, უცებ გადაუდარებია და ცაც მოწმენდილა. გარდა ჩუმი შორეული ვარსკვლავების შემოციმციმებისა, სარკმელში უხვად, სულ ახლოდან ისმის გემის კედლებზე მხოხავი ოკეანის გაბმული გვნეშა და ოხვრა.
შუქგამორთულ ოთახშგი თავისთავთან უფრო უსაზღვრო დამოუკიდებლობასა და თავისუფლებას განიცდი, რაც დასვენებაზე გაცილებით ძვირფასია. იცი, რომ მალე ძილი წაგვიტყუებს და თანაც გენანება სიფხიზლე გაცვალო ძილში. უეცრად ხალითი მახსენდება, მინდა ახლოს იყოს,, მაგრამ არა, არა, ახლა ამ ძვირფას მარტოობას არაფერი ჯობია.

                                          მეექვსე რვეული

ხატიჯე

უნდა მაპატიოთ, გულო, რომ ეს რვეული ისევ ჩემ სოფელში წაგიყვანთ.
ის ავტობუსი, პირველა რომ ჩავჯექი და ქალაქიდან სოფლისაკენ გავბევი, პრეზენტით იყო გადაბურული. ძელის სკამები ჰქონდა.
ნაწვიმარი ქუჩით მოვედი. დილა, დედის ნამტირალევ ლეჩაქივით, სველი და რბილი იყო.
ფეხის თითებზე სისველეს და სიცივეს ვებრძოდი.
ჩქარა ავედი ავტობუბსში _ მგრალ ალაგას დავჯდები-მეთქი, იქიდან კი მყუდროდ შევათვალიერებ ქუჩას, თანაც დავჯდები, რომ ადგილი დავიკავო, წასვლა გავინაღდო.
ძელსკამის კიდეში დავიკავე ადგილი. აქეთ-იქით ვიყურებოდი გაფაციცებით და შიშით. ვამოწმებდი, შეიძებოდა თუ არა დაჯდომა იმ ადგილზე. ცივ მუხლებზე ცხელი ხელები დავიწყე და მუხლის თავები შევათბე. ძალიან მესიამოვნა ამოშავებული მანქანის სუნი. აბა, ბენზინის სუნი მიყვარდა, მომწონდა. იგი ქალაქთან, კაცობრიობასთან, ცივილიზაციასთან მაახლოებდა ვითომ.
გავიხედე, ჩითისკაბიანი გოგო ამოცოცდა, მოვიდა, მაინცდამაინც ჩემს გვერდით შეთვალიერა ადგილი, მკითხა, შეიძლებაო?
რაც მართალი მართალია, გამიხარდა, გამიკვირდა, შემრცხვა, დავიბენი, შემეშინდა, შევწუხდი. მეგონა, სუყველანი, ვინც ირგვლივ იყვნენ, მე მიცქეროდნენ.
_ შენ სა მიხვალ, ჭო? _ მკითხა იმ ციცამ გაბედულად, ძველი ნაცნობივით, თანაც ერთგვარი აგდებით. ეტყობოდა, ის ქალაქში ჩემზე მეტჯერ იყო ნამყოფი და კარგად ემარჯვებოდა სხაპასხუპით ლაპარაკი და ეშმაკობა.
_ რა გინდა მემრე შენ? _ დაბნეულად შევეხმიანე, თანაც ვეცადე, გაბედულება და სიამაყე მეგრძნობინებინა ამ გვირილისკაბიან ციცასთვის.
_ ააფეი, რანდა მინდოდეს, ბლაყვი ხომ არ ხარ… მოგიჯექი და ვილაპარაკოთ პაწაი.
იქით, გვერდით რომ დასხდნენ, გოგო უფრო მომიახლოვდა, თითქმის მუხლით მომედო.
მანქანაც დაიძრა, ზღვის თქაშათქუში დაშორავდა, მიქრა, ბაზრის ყაყანიც მიილია, სახლები უფრო და უფრო აჩქარებულად მირბოდნენ უკან.
გოგო იჯდა, ვატყობდი, თვალით მე მიყურებდა, მაკვირდებოდა, სათქმელს არჩევდა.
_ რა გქვია შენ? _ ვკითხე უცაბედად, რათა მას არ დაესწრო რაიმეს თქმა. ამით ინიციატივა ვიგდე ხელთ.
_ ხატიჯეი მქვია.
_ სზავლობ?
_ ჰო, აბა, მეშვიდეში ვარ. სოფელში ვარ. კორომხეთს. ჰამა, ნენეი აქ მყავს, ქალაქში და მერვეში გადავალ და აქ გადმოვალ, ნენესთან.
_ ნერვი _ აქ, შენ _ იქი, რატომ?
_ ნენემ ბაბაი გააშვა. მიხტი, გააშვა და სხვა კაცს გაყვა. აქავრს.
_ შენ?
_ მე რაი, ვარ იქა და მერვეში რომ გადავალ, აქ გადმოვალ. ნენეი ვნახე და მითხრა, ჩემთან იქნებიო… მე კაბა ცოტა მოკლე უფრო მიხდება, იცი?
ჩაიხედა წვივებზე, ჩითის დაჭმუჭნული კალთა ოდნავ ზევით ამოაჩოჩა და ტილოს სველი ფოთინები შევნიშნე ფეხებზე. დაბალ ქუსლებზე იყო, მაგრამ ხატიჯე ქუსლებს ისე წევდა ზეზე, უნდოდა ჩემთვის მოეჩვენებია, მაღალქუსლიანი მაცვიაო.
~რა უნდა ამ ციცას ჩემგან?~ _ ვეკითხებოდი თავს.
_ შენ სიყვარულზე წიგნი წაგიკითხია, ჭოვ? _ არა ჩურჩულით, არამედ საკმაოდ ხმიერად მკითხა, მგზავრებს გადავხედე, როგორც დავრწმუნდი, არავის გაეგონა. ჩუმად ვუპასუხე:
_ ელგუჯა და მზაღო… იცი?
_ ეგ რაა. მე იცი, მანონზე წავიკითხე. სულ ვტიროდი. იმხელა სიყვარული, იმხელა სიყვარული, სულ ქვეყანაზე რომ არ დიეტევა.
_ მერე, შენ რაი?
_ იცი, ჭოვ, რა გითხრა? სიყვარულსაც სწავლა უნდა… გინდა, მოგწერო წერილი?
_ მომწერე, რა მენაღვლება.
_ ჰა, დამიწერე ამაზე მისამართი. _ გამომიწოდა დაბღურჭული ფურცელი. ჯიბეში ჯგუტი ფანქარი მედო, ამოვიღე და დავუწერე ჩემი და ჩემი სოფლის სახელი.
მუხლზე რომ დავიფინე ქაღალდი და წერა დავიწყე, მაშინ მუხლი თავისკენ მიაბრუნა ხატიჯემ. მერე, მისამართი რომ გადავეცი, ისევ შეეხო მუხლი მუხლს.
ამასობაში ავტობუსმა კახაბრის ველი ჩაათავა და კაპანდიბთან მოუხვია, ჭოლოხი, მღვრიე და დატოტვილი, ნელა მიედინებოდა. ხიდქვეშ ისევ მთლიანდებოდა, მერე ჩხრიალ-გუგუნით კვლავ იშლებოდა. რათა ზღვამდე დარჩენილ მანძილზე კიდევ ერთხელ ეჯირითა ლაღად.
_ შენც ჩამოდი ჩემთან ერთად, გინდა? _ მომიბრუნდა ისევ ხატიჯე, _ ჩემს სახლს გაჩვენებ, გინდა?
_ კი, მინდა, _ ვუთხარი მეც დაუფიქრებლად. მისთვის სახეზე არ შემიხედავს, მაგრამ ვატყობდი, როგორ გაოცდა ამის გაგონებაზე, რადგანაც ჩემგან ასეთ პასუხს არ ელოდა.
ავტობუსი კორომხეთის ჭოკთან გაჩერდა. ჩემი ჩამოსვლა დიდი სისულელე იქნებოდა, რადგანაც მერე შინ ვეღარაფერს გავყვებოდი. ანდა, რაზე უნდა ჩავსულიყავი? ვფიქრობდი, და რა მექნა ვერ გადამეწყვიტა. დრო კი ვეღარ ითმენდა. ხატიჯე ადგა, ხელი ხელზე წამატანა და, რაც მართალი მართალია, ძალით წამომაყენა.
_ ხომ თქვი, ჩამოვალო? აბა, ეს რაა, არ ექანები. გეშინია, ჭო?
მართლაც ვგრძნობდი, როგორ თანდათან ვწითლდებოდი სახეზე. ვგრძნობდი, ყველანი მე მიცქეროდნენ. მგზავრთა შორის ერთი-ორი ჩემი სოფლელიც ერია, რას იტყვიან, ვიღაცა კორომხეთელ ციცას წაყვაო. არ გადაირეოდნენ შინ ჩემები? მაგრამ მე უკვე ავტობუსის საფეხურიდან ძირს ჩავბავდი ხატიჯეს. ძირს რომ ჩავედით, მკლავში მაგრად წამატანა ხელი და ცოტაც წინ მიბიძგა.
ავტობუსი დაიძრა და ბენზინის გამონაბოლქვით შეზავებული მტვერი ცაში ავარდა. ჭოკი მავთულზე ეკიდა და ქანაობდა. მეგონა თავბოლოთი არც კი დამაგრებულ-დაბმული და ისე კორწიალობდა ამსიგრძე, ძელებ-მეჩხერი, მორბეულ-მოშლილი, ფიცარამოცვენილი კოჭი, რომ მასზე გავლას თოკზე გავლა ჯობდა. ამ ციცას კი, ეტყობოდა, სწორედ ჭოკით უნდა გავეყვანე გაღმა და მერე, ამის გარდა, გულში რა ედო, ვერ წარმომედგინა. შიში ვერ გავამჟღავნე და, ბაწარწაბმულ მოზვერს დასკლავად რომ წაათრევენ, მეც ისე, გოგომ ხელგამოდებული გამიყვანა ჭოკზე.
ახლა მე თვითონ ჩავავლე ხელი მკლავში, მან კი ჩემი მკლავი ფერდზე მიიდო და ჩემი თითები გაინაბნენ გოგოს მკერდის მომაღლო ბორცვზე და აშკარად იგრძნეს ჩითის კაბაზე შიგნიდან მოწოლილი ყმაწვილყალობის სითბო.
ჩვენ მმივაბიჯებდით და ჭოკი იქი-აქეთ ირხეოდა და ცალი ხელით ტლანქად გვერდებზე გაჭიმულ ხოშგორ, დაჟანგულ მავთულს ვეყრდნობოდი.
_ რანდა ქნა, ამფერია ცხოვრება, _ ფილოსოფიურად ახსნა ხატიჯემ ჩვენი უცნაური სვლა და შიშნარევი სიხარულით შემომღიმა. _ ჰო, ჰო, ამ ჭოკივით იკორწიალებს ჩვენი გზა, მუდამ, ამფრად ხელიხელჩაკიდებული თუ… _ ნერწყვი გაეჩხირა თუ ფეხი წამოკრა ამოშვერილ ძელს, არ ვიცი, გაჩერდა.
მე ოდნავ დავიხარე, თივომ ყური მის ბაგეებთან მინდოდა მიმეტანა, სინამდვილეში ერთი გაუბედავი კოცნა გამომივიდა. რადგან ჩემი ტუჩები მის ლოყას ჩამოევლო ზემოდან ქვემოთ, ისე მესიამოვნა და ისე დავიბენი, სიტყვებს ახლაც ვეღარ ვპოულობ იმის გამოსათქმელად.
სად მივყავდი, საით მივდიოდი? არც მეუბნებოდა, ვერც ვერაფერს ვხვდებოდი.
სოფლის შარაზე ცოტა რომ გავიარეთ, ხატიჯემ მანდარინის ბაღისკენ გადაუხვია და ხეთა შორის გაჭიმულ თიხისფერ ბილიკს გაყვა. მეც მორჩილად მივყვებოდი და, რაც მართალია, აღარ მეშინოდა, დარწმუნებით და გადაწყვეტით თანახმა ვიყავი ქალიშვილს ყოველ განზრახვაზე ბოლომდე დავმორჩილებულიყავი.
როგორც კი ბილიკი ავათავეთ, ეზოში აღმოვჩნდით. პატარა ფიცრული სახლი კოხტად გადმოგვცქეროდა. ჯერ დედაბერი შემოგვხვდა, მერე კიბესთან შუახელა ალი შემოგვეგება და გაკვირვებით შეგვათვალიერა. შევატყვე, ეს ქალი ამ ეზოკარში ძალაუფლების მთავარი მფლობელი იყო.
ა, უყურეთ ამას! დეიწყო ამანაც… მეიყვანა კურო. _ მაღლა აიხედა გაჯავრებით და რაღაცნაირი კმაყოფილებითაც, _ ბერო, ხედავ ამ ფოშას, კურო რომ მოგვაყენა სახლში?!
ზემოდან არავის არ გადმოუხედავს, ის წეღანდელი დედაბერიც სადღაც მიიმალა.
ახლა კი შევშინდი.
ერთი თქმა ჩემთვის ვთქვი, მოდი, მოვწყდები აქაურობას და გავიქცევი-მეთქი, მაგრამ მუხლებიც აღარ მემორჩილებოდნენ და გულიც არ მიშვებდა.
_ ნუ გეშინია, გადააბიჯე ფეხი! _ მიბრძანე ხატიჯემ და ხელჩავლებული წამიყვანა.
_ მე ამასნა წავყვე ცოლად. ჰო, ასენა ვქნა, _ მიახალა დედინაცვალს და უფრო მძლავრად მომქაჩა (დედინაცვალი იქნებოდა, ეს ჩემით მივხვდი. დედა ხომ ქალაქში სხვას გაყოლოდა).
_ ამ ჭყაპ ბღუშტს უყურე შენ, რაებს ბედავს! _ გადაირია ქალი, _ არა, ძიავ, ეს დედამისივით გიზამს შენ საქნელს. _ შეუძახა ვიღაცას ზემოთ. ალბათ, იქ, მაღლა ქმარი ეგულებოდა.
_ ვინ ხარ, ჭოვ, შენ?! _ დამეხალა კითხვით ვიღაცა ვათზე. ეს უკვე ხატიჯეს მამა იყო, მივხვდი.
თავგადაპარსული და წვერმოშვებული ისე საშინელი მეჩვენა, რომ შევკრთი. მაგრამ, ვიფიქრე, უკან დახევა აღარ შეიძლება-მეთქი და მეც წელში გავიმართე და თვალები პირდაპირ თვალებში მივაბჯინე.
_ რას მერჩით. ბაღანას მივეხმარე, შინ მოვყევი და სტუმარს შინაც არ მიშვებთ, რას გავს ეს. თქვენ ვინ ხართ, ერთი მითხარით.
ხატიჯეს ესიამოვნა ჩემი პასუხი და ხელი ხელზე უფრო მაგრად მომიჭირა.
თავმოპარსული კაცი იმ ჩემმა პასუხმა ცოტათი შეაყოვნა და ჩააფიქრა.
_ კაი, კაი, ერთი! რა იცი შენ, ვინაა, _ უთხრა ცოლს და კეფა მოიფხანა.
ხატიჯე ვიწრო კიბაზე მაღლა ადიოდა. მეც მივყვებოდი. ახლა უკვე ძალამოკრებილი და თავისთავში დაჯერებული.
უფროსები, შევატყვე, შეგვეშვნენ. აღარ იღრინებოდნენ. ისე, შორიახლოდან, თვალს გვადევნებდნენ, აბა ერთი, რა სწადიათო.
_ რანდა ვქნა ამ სახლში… ამათ ხელში არ გეცოდები, ა? _ თვალცრემლიანი მომიბრუნდა ხატიჯე, თავის პატარა ოთახში რომ შევიდა.
_ კი მეცოდები, მარა…
_ მომკიდე მერე ხელი და წამიყვაი. ვიქნები შენი ქალი, არ გინდა?
_ მინდა, მარა, შენ ბაღანა ხარ თლათ და მეც სულ კაცი ხომ არ ვარ ჯერ.
_ რაის ბაღანა ვარ. ეე, შენ რა იცი, ჭო. მე იმფერი ქალი ვიქნები, სულ ქუდაწეული ივლი შენ ქვეყანაზე. ნუ გეშინია, მომიჭირე ხელი და წამიყვაი. ერთი ამათ დავუბენო თვალები!
_ კი, მარა… _ ვყოყმანობდი მე.
_ ეე, შენ მართლა ფხალ-ლობიაი ყოფილხარ. მომიჭირე ხელი და წამიყვაი, ჰა, გებნევი! თვარა სულ დაგეკარგები და მემრე გვიან იქნება.
_ რა ვიცი… ჯერ პაწაი მევცადოთ და…
ისე, რომ ვუყურებდი, ხატიჯე მართლაც თანდათან გულში შედიოდა. უფრო და უფრო მიყვარდებოდა, მაგრამ ასე უეცრად, ასე მოუმზადებლად უდროოდ, რაფრად უნდა გადამედგა ამგვარი ნაბიჯი. ვყობმანობდი, მამაკაცის ყოყმანი კი, ხომ იცი, ქალიშვილებს არ მოსწონთ, სიმხდალე ეზიზღებათ.
ამიტომ მოულოდნელად შევიცვალე და გადაწყვეტით ვუთხარი:
_ წამოხვალ? წამოი, აბა!
ამ პასუხზე ოდნავ შეკრთა გოგო.
_ კაი, შენ წადი, ხიდგაღმა, ე, იმ საბძელთან გამიცაი, მოვკოჭავ, ჩემსას, რაცაა და გამევიპარები. იქ დამიცაი, ჰო?
_ იქა? გაღმა?
არ დავმშვიდობებივარ არავის, ისე გამოშტერებულივით ჩავიარე კიბე, გავიარე ეზო და ამავე თიხისფერი ბილიკით შარაზე ჩავედი, ჭოკზეც გავედი და გაღმა ის საბძელიც მოვნახე.
დაბნელებამდე ვიდექი და ველოდი ხატიჯეს, მაგრამ გოგო აღარ ჩამოსულა ჩემთან.
არ ვიცი, რა დაემართა, ალბათ დედინაცვალი დაუდარაჯდა და არ გამოუშვა.
ვინ იცის, რა გზით შარიმართებოდა ჩემი ცხოვრება, ხატიჯე რომ მყოლოდა. ვფიქრობ ახლა, აქ, ზღვაზე.
ჰო, ვეუბნები გულს, ბაღანა ქალის მოყვანა სჯობია. შვილები გეყოლება კაცს, შენაც გაიხარებ და ქვეყანაც.

დღიურიდან: 198… თებერვალი

წუხელ, სახომალდო კრებაზე, უკვე შევამჩნიე, ბუზღუნი, წუწუნი, საყვადურები გემზე კულტმუშაობის შესუსტების გამო.
რაღა თქმა უნდა, შენიშვნები ჩემსკენ იყო მომართული.
შალვა იჯდა მაგიდასთან, კაიუტკომპანიის ერთ კუთხეში და თავჩაღუნული უსმენდა ორატორებს. ორატორები, იცოცხლე, ალაპარაკდნენ. რას ეტყვი, რით იმართლებ თავს?
მაგრამ ერთ რამეს მაინც ნათლად მივხვდი _ გალვა ძალიან აქტიურად იცავდა თავს, როცა საყვედური გემის საერთო ხელმძღვანელებს ეხებოდა, ხოლო ახლა, როცა სწორედ ჩემს მუშაობაზე ცალკე, გამოკვეთილად ითქვა, იგი გაჩუმებულია. სიჩუმე კი, როგორც იტყვიან ხოლმე, თანხმობის ნიშანია.
უფროსმა მეღზვთაურმა დიმა ოსოვმა პირდაპირ ხმალამოღებულმა გაილაშქრა კულტმუშაობის ახლანდელი სტილისა და მეთოდების წინააღმდეგ და კატეგორიულად მოითხოვა, დაუყოვნებლივ გარდაქმნა საქმისა ამ დარგში. იგი ამბობდა: `ასეთი უპასუხისმგებლო პოლიტაღმზრდელობითი მუშაობის შედეგია, რომ მშვენიერი კოლხეთის შვილი, რიგითი მეზღვაური, თენგო ხაბაზი, გემიდან გაგვეპარა და კაპიტალისტურ სამყაროში დარჩა. ეს ჩვენი ეკიპაჟის შეურაცხყოფაა. ეს ჩვენი ნაკლია, ეს ჩვენი პოლიტიკური ჩავარდნაა… სად იყო პამპოლიტი, სად იყო პარტორგი, სად იყო კომკაშირი? რეისის დაწყებისთანავე ასეთი დარტყმა?! გამოდის, რომ ჩვენ ვერ შევისწავლეთ კარგად ხაბაზის ვინაობა, წარსული, მშობლების საქმიანობა, გარემო, წრე, მისი წრახვები, მისი ინტერესები და გემზე მივიღეთ ანტისაბჭოურად განწყობილი ახალგაზრდა, ესე იგი, სოციალიზმის მტერი.
ვატყობდი, კარგად ვხედავდი, რომ იმ ბიჭს ჩვენი არაფერი არ მოსწონდა.
აქ ერთი ჯინსის საყიდლად ბიჭები მთელ წელიწადს ცურავენ. ის პირველად წამოვიდა საზღვარგარეთის რეისში და უკვე შინიდანვე ჰქონდა ორი ჯინსი. ისე განებივრებული იყო, რომ ერთი ჯინსი კაიუტაში დააგდო და წავიდა.
მოხდა ასეთი ამბავი და ჩვენ ამას პირველხნს კიდეც გვიმალავდნენ. საჭიროა მთელი სისასტიკით გატარდეს პარტიული ზომები~.
გარდა ამისა, ოსოვი ამტკიცებდა, რომ გემზე არ შეიქმნა თვითმოქმედი წრეები, არა გვყავს მომღერალ-მოცეკვავეთა გუნდი, არ ხდება გაზეთის ხმამაღალი კითხვა (იგულისხმება რადიოგაზეთი). ჩვენ გვყავს ნიჭიერი ხალხი, _ განაგრძობდა ლოსოვი, _ ნამდვილი ტალანტები, ნამდვილი მხატვრები, მუსიკოსები, აკრობატებიც, კი, და, რაღა თქმა უნდა, ჩვენ გვყავს პოეტები და მწერლები…
ყოველივე ამას, მოკაუჭებული თითის ჩაღმა ჩაქნევით აკონკრეტებდა: _ აქ კი დომინოს და შაშის თამაშში თითები გავიცვითეთ. ერთი ჭადრაკია და ისიც ჩვენამდე, რიგით მეზღვარებამდე, არ აღწევს, რომ ხანდახან ეს თითები მაღალ-მაღალ ფიგურებზე ჩვენც ჩამოვასვენოთ.
დიახ, მას შეეძლო იუმორიც მოეხმარა.
გვერდიდან ლოტოვმა ჩამჩურჩულა, მაგი ლექსებს რომ წერს, თუ იციო. არა, არ ვიცი-მეთქი, ვუთხარი, მაგრამ ახლა ჩემთვის გასაგებია, რატომაც ახსენა წეღან ნიჭიერი ხალხი, განსაკუკთრებით ხაზგასმით, პოეტები და მწერლები.
კარგად გამახსენდა, ეს ის ოსოვია, ნეპტუნის დღესასწაულისათვის რომ კუპლეტები შექმნა. კარგი-მეთქი, წავჩურჩულე პასუხად ლოტოვს, თუ წერს, წეროს ლექსები, კარგია ძალიან. გულს დაიმშვიდებს კაცი და დანარჩენ კაცობრიობას დაეხმარება სიმშვიდის შენარჩუნებაში. ლოტოვმა რატომღაც სიამოვნებით ჩაიღიმა. თავი ჩაღუნა ერთხანს, მაგრამ ისევ ჩამჩურჩულა:
_ მაგას ასი კუპლეტი აქვს ლენინზე და სულ ზეპირად ამბობს, _ დამთავრებულიც არ ჰქონდა ლოტოვს თავისი სათქმელი, რომ ვიღაცამ დარბაზის შუაგულიდან მართლაც დაიძახა:
_ ოსოვ! ჩიტაი სტიხი, ნამ ნასტაიაშაია პოეზია ნუჟნა!
ვაჰ, _ აღმომხდა გულიდან, _ ეს უკვე ნამეტანია. ხედავ? _ ნამდვილი პოეზია გვჭირიაო, ეძახიან.
ოსოვმა თვალი გამოაპარა ჩემკენ და ისე, `კოსოდ~ გადმომხედა. მეც ვუღიმოდი და, აპლოდისმენტებში, ვთხოვდი, ლექსი ეთქვა.
მან, უსაზღვროდ კმაყოფილმა იმით, რომ მე, _ დაწერილი ტექსტების ავტორს, ზეპირი თქმით დამამარცხებდა, ამაყად გადახედა კაიუტკომპანიაში მყოფთ, ერთი მზერა კაპიტანსაც ესროლა, ჩაახველა, მარცხენა ხელი ოდნავ მაღლა ამართა და დაიწყო:
მაღალი ხმით, ჭრელ-ჭრელი სიტყვებით, რევოლუციების, სისხლის, დროშების, ტყვიისა და ცეცხლის, აგრეთვე, გამარჯვების, მოედნების, ქვემეხთა ქუხილისა და უმაღლეს ჩინთა ხსენებით ლექსი თითქოს ლექსობიდან გამოვიდა, დაგლეჯილ ფურცლებივით მაღლა აიჭრა, არაფრისმთქმელ ლოზუნგებად მიეწება კედლებს, ჭერს, ჩამოეფარა ილუმინატორებს, აფრიალდა, აფარფაშდა, ახმაურდა, აჟღრიალდა და ბოლოს ჩაცხრა.
ყველაზე მეტად აღტაცებული, რა თქმა უნდა, თავად ოსოვი იყო.
დაჯდა, შუბლზე ხელი მოისვა, ჩამოცვენილი თმებიც უკან გადაიყარა, მაგრამ ნათქვამში რომ მისეული და ნაღდი არაფერი იყო, ალბათ ეს მხოლოდ მე ვიცოდი და, ეს რომ მე ვიცოდი, ამის შესახებ მხოლოდ თვით ოსოვმა იცოდა კარგად.
ტაშის გრიალს ჩემი ტაშიც შევუერთე. ხალხს რომ არ ეფიქრა, პროფესიონალ ლიტერატორს შეშურდა უბრალო, რიგითი პოეტის წარმატებაო, ტაშს მე უფრო გამორჩეულად ვუკრავდი.
გემზე ასეა, კრება მხატვრულ ღონისძიებაში გადაიზრდება ხოლმე, ხოლო შაშის თამაში _ გემის ტექნიკურ-ეკონომიკურ პრობლემებზე კამათში.
ისე შევსულვარ კაიუტაში, არ გამიგია. ვწევარ ფართო საწოლზე, გულაღმა და შევცქერი ჭერში სავენტილაციო ჭრილს, საიდანაც ჩამოღებულია მთელი მოწყობილობა, რათა ამ მხუთავ ტროპიკებში სუფთა ჰაერმა თავისუფლად იდინოს.
მძიმე მარილიანმა ჰავამ გამომაღვიძა. დილაა. გადაღმა წყალი უცხოდ, უცეობ ხმაზე ხმაურობს.
ყველაფერი გუშინდელი წავიდა, ჩამოირეცხა.
გავიღვიძე თუ დავიბადე? ყოველ დილით გამოღვიძება და ფეხზე დადგომა ხომ ხელახლა დაბადებასა და ცხოვრების თავიდან დაწყებას ჰგავს?
ვფიქრობ: ახლა ინდოეთის ოკეანეა. შავია თუ მუქი? ამ ოკეანეს თავისი ფერი აქვს, ატლანტიკას _ თავისი, ამბობენ, წყნარი ოკეანე სხვანაირი ფერისააო.
წყალი წყალია, მაგრამ ფერი მართლაც ყველა ზღვასა და ოკეანეს ოდნავ განსხვავებული, თავისი აქვს.
ახლა, აქედან ზემოთ, ჩრდილოეთისაკენ, არაბეთის ზღვაა. თვალმოხუჭულმა წამივ გადავირბინე სპარსეთის ყურე, ირანი, კასპიასაც დასავლეთიდან ჩავუქროლე და შინ დავბრუნდი.
აქედან შინაურებთან რადიოკავშირი ადვილია, მოდი მმოვსინჯავ.
ავრბივარ ზემოთ, რადისტთან. ვალერი სნეგოვი მიმღებს აწივწივებს, რაღაცას ეძებს. აი, კიდეც მიაგნო საჭირო სადგურს, რაღაც დაუკაკუნა, გადასცა, პასუხიც მიიღო, კაკუნითვე უპასუხა და გამოთიშა.
შინ მინდა კავშირი-მეთქი, _ ვეუბნები ვალერის.
რადისტი თვალებს ლულავს, ანგარიშობს რაღაცას, მერე აპარატებს უბრუნდება.
მოხერხდა. აი, მოსკოვი, ბათუმიც აგერაა.
_ ალო! გიზო, შვილო, გამარჯობა! ინდოეთის ოკეანეში ვართ. კარგად, ძალიან კარგად, თქვენ? ოყ, შენი ჭირიმე, აბა, შენ იცი, ბიჭო, უთხარი დედას, სოფელში სარდაფის გასაღები ყორეშია, კართან, მარცხნით, ღვინო არ დაამჟავოთ, ბიჭო. ადით, აუცილებლად გადაიღეთ. ჰო, წიწილებს მხოლოდ სიმინდი დაუყარეთ, გესმის? ბიჭო, სკოლას კარგად ამთავრებ თუ იცი? _ ვჩქარობ. გიზოს სხვას გადასცემს ყურმილს. ნაილე, მგონი, ქვითინებს.
შინიდან ყველა ასწრებს თითო სიტყვის თქმას. ყველა მესალმება, ყველა მეხვეწება, მალე დავბრუნდე.
დამთავრდა. კმაყოფილი ვარ. ჩავდივარ ქვემოთ.
ისევ გონების თვალმა გადაუქროლა სპარსეთის ყურით ზემოთ, კავკასიას. იქ, ირან-ერაყის ზეცაში დამწვრის სუნი მეცა, კიდევ რაღაც საზიზღარი და საშინელი სუნი _ სიკვდილისა. აი, რელიგიური ძმობა, აი, მეზობლობა, აი, სიგიჟე, დიდებს არ უსმენენ, პატარები ვერ უბედავენ და იღვრება სისხლი ტყუილად, იროწყვება უდაბნოები, ილეწება ტექნიკა, იარაღი, ნადგურდება სოფლები, ქალაქები, იწვის ნავთობის ცენტრები, ნავსადგურები. ვისთვის, რისთვის, რატომ?
მინდა ვიყვიროI შეჩერდით, დაფიქრდით, დაამთავრეთ!
საკრმელში ციმციმებს წყნარი და ვეებერთელა ინდოეთის ოკეანე. შემოდის დიმიტრი ოსოვი, _ რადგან გუშინ ნათლობა მოხდა, გიტოვებ ჩემს ლექსებს, წაიკითხეთ და დამიბრუნეთ დღესვეო, მეუბნება თავდაჯერებულად.
~დამიბრუნეთ დღესვე~. ეს რას ნიშნავს? მგონი, ეშინია, არ მომპაროსო. ვეუბნები, ნუ წახვალთ, ახლავე წავიკითხავ და წაიღეთ-მეთქი. არა, მარტო წაიკითხეთ, კარგად გაიგეთ და დამიბრუნეთო. `კარგად გაიგეთ~. ვკითხულობ, იგი მიდის, გასვლისას მიყურებს, როგორ კითხულობსო. ვგრძნობ, რომ მიყურებს.
ჭენებით ჩავიკითხე. ავდექი, ჩავირბინე შიგა ტრაპი და კაიუტკომპანიის წინა დერეფანში, რომელიც საერთო თავშეყრის და საუბრის ადგილად იქცა, ოსოვს მოვუახლოვდი და რვეული გავუწოდე.
_ კარგია, ამხანაგო ოსოვ, მართლა კარგია, რაა, იცით? საჭიროა ასეთი ლექსები, ჩვენი პოეტები, სამწუხაროდ, ვეღარ თუ აღარ წერენ აწეულ, ამაღლებულ ლესებს ბრძოლაზე, გამარჯვებაზე. ეს თქვენ გამოგდით.
რასაც ვამბობ, თავადაც არ მჯერა, მაგრამ ცოდვას მაინც ჩავდივარ.
_ გამომდის კი არა, გამომყავს, ამხანაგო პამპოლიტო, _ მკვახედ მპასუხობს თავდაჯერებული პოეტი და რვეულს ხელიდან მგლეჯს.
იქვე, კედელზე, მსოფლიოს პოლიტიკური რუკაა გაკრული. ოსოვი ისე დგას, რომ მისი თავის ზემოთ თვალს ვავლებ ხმელთაშუა ზღვის მთელ აუზს, დარდანელიდან გიბრალტარამდე, მერე ატლანტიკას მივყვები ქვემოთ, ცოტას ვჩერდები კანარის კუნძულებთან, ერთი წამითაც შევუხვევ დაკარში, ოდნავ ვყოვნდები ეკვატორთან, მერე, სწრაფად შემოვუვლი აფრიკას სამხრეთიდან, ჩრდილო-აღმაოსავლეთის მიმართულებით მიმავალი, ავუვლი მადაგასკარს და აი, მოვალ იქ, სადაც ახლა ვართ.
გავყევი ვიწრო დერეფანს მარცხნით და სპორტდარბაზში შევიხედე.
გემს რომ გარედან ტალღები ეხლება, კრაჭუნობენ და ძიგძიგებენ თავნები და კარები, გაკრიალებული სპორქტული ინვენტარი ხელის შეხებას, ხმარებას, ვარჯიშს ითხოვს. აქამდე კარგად არავის გახსენებია სპორტი. მთელი მისი წარმტაცი მომხიბვლელობა.
უბრალოდ, არავის ეცალა ამისათვის. მოვიარე სხვა კუთხე-კუნჭულები, დერეფნები, გემბანები.
კაიუტაში მარტო ვარ. მოგონებები აქ უკითხავად წამოგესევიან. გემი მოგონებების ქვეყანაა.
ჰოდა, მეც ისევ ბავშვობაში ვბრუნდები, ჩემს იმ აწეწილ-დაწეწილ ღარიბ ბავშვობაში.
აი, ომამდელი სოფლის სკოლა. საპირველმაისო ზეიმი. მოსწავლეები, ხალხი, დემონსტრაცია სოფლსაბჭოს ცენტრში. სახელოწანოლეჯილი ბიჭი დოლზე კომბალს უბრახუნებს და წინ მიუძღვება ბავშვებს, მიუძღვება იქით, მოსახვევისკენ. ის მედოლე მე ვარ.
დიახ, პირველი მაისია, ათას ცხრაას ოცდაჩვიდმეტი წლისა. სოფლსაბჭოს ცენტრში პურის საცხობი ააშენეს. და, მჭადისმჭამელ სოფლებს, აწ და მარადის, პირველი მაისის ზეიმის დღიდან მოყოლებული, უხვად ექნებათ ნამდვაილი პური.
ღაზლის ჭრელ წინდებზე ქალამნები მაცვია. აქალმანი ახალია, ხარის სქელი ტყავისაგან შეკერილი. მხსოვს, მამაჩემმა ხარის დიდ ხმელ ტყავს ჩამოჭრა ერთი ზოლი, რომელშიც ორი წყვილი ქალამანი ამოიღო. ერთი, დიდი _ თავისთვის, პატარა _ ჩემთივს. ჯერ ტყავის ბალნიან ზოლს ერთი მუჭა ნაცარი დაყარა, იატაკზე დააფინა, მერე ასტამი შეაბრუნა და ტარის წვერით ბალნის მოფხეკა დაიწყო. ცალი ფეხით ზოლის ბოლო ეჭირა, რათა ტყავი არ დაჩოჩებულიყო. დაფხიკა, გაასუფთავა, მერე ზომაზე დაჭრა და წყალში ჩააწყო დასალბობად. ამასობაში დანები დალესა, კანაფის წვრილი თოკი დაგრიხა აპეურებში ამოსაბმელად და ქალაქმნის შესაკვრელად.
ეს საგანგებოდ, საზეიმოდ, საპირველმაისოდ გამიზნული ქალამანი იყო, ამიტომ მ ამაჩემი განსაკუთრებული მონდომებით კერავდა.
იდგა აპრილის ბოლო დღეები. ნალიაში სიმინდი დაცოტავებული იყო, კერჩხი ლობიოც, ბოლო ჩურჩულა ქანქარებდა ყავარქვეშ გამოკიდებული. დედაჩემი ველურ ფხალაფხულებს დაეძებდა ჭალებსა და ღელე-ღურდეებში, რომ სადღესასწაულოდ კარგი ფხალ-ლობიო შეეკმაზა.
ერთადერთი ჩავლა მოსწავლეებისა მახლობელ ბენჩქვისძირის მოსახვევამდე და უკან.
დანგი-დუნგი და დანგი-დუნგი და დანგი-დუნგი! _ გაისმის ჩემი პატარა დოლის მოგუდული ხმა. ბავშვებს ფეხი აწყობილი მთლად ვერა აქვთ, მაგრამ ფეხის ხმა მაინც არ ისმის, რადგან უმრავლესობას ქალაქმანი აცვია. ქალამანს კი ამ ხეშეშ, ჟდაღიჯმაჯულ გზაზე, რაღა ხმა ექნება.
ჩემ წინ ერთადერთი ბიჭი მიაბიჯებს. მეჯიდ კონცელიძე, ფეხებს ოდნავ მაღლა წევს და ისე მიდის, ნაბიჯების გადადგმისას ქუსლები ქვეშიდან მოუჩანს. ვხედავ, ორივე ქუსლზე ქალამანი და წინდაც კარგა მოზრდილად გამოცვეთია და ამ ნააპრილარ ცივ ტალახში მაინც მწყობრი მარშით მიაბიჯებს ყოჩაღი მეჯიდი. ხოლო ყველაზე წინ იმიტომ არის, რომ მას ქვეყნის მეთაურის სურათი მიაქვს, ორივე ხელით მაღლა რომ აუწევია.
მეჯიდს ნახევრად შიშველი მკლავებით სულ მაღლა ეჭირა სურათი და ასე გაწკეპილი, გაჭირვებით მიაბიჯებდა, სხვადასხვა ფერის ნაჭრებით ბევრგან დანაკერები `ბლუზა~ ეცვა, რომელსაც სახელურები ნახევრამდე წახეული ჰქონდა. ვხედავდი, მკლავები სულ ნახშირივით ჩაშავებოდა წყლის პირას ცივი, ნესტიანი ქარისაგან, ბალანიც აბუჯგოდა. ვხედავდი, როგორ მტკიცედ, შეურყევლად და არხეინად მიაბიჯებდა.
ერთგან, ბიჭმა წაიფორხილა, ეტყობოდა, შიშველი ქუსლი წვეტიან კენჭს მიარტყა. წვეტი იმ ასჯერ დანაგალ კანგასქელებულ ქუსლს ვერ ატკენდა, მაგრამ, ალბათ, ქვა გადაუბრუნდა, დაღლილმა ბიჭმა თავი ვეღარ შეიკავა და, ისე, სურათით ხელში, პირდაპირ შუაგზაზე პირქვე გაიშხლართა. სურათი ხელიდან არ გაუშვია, არ დაუკვნესია, არც დახმარება უთხოვია, არც არავინ მიშველებია. დემონსტრაცია არ შეყოვნებულა, მხოლოდ მიმავალი რიგები ორად გაიყო და შუაში ჩარჩა ჩამხობილი მეჯიდი. იგი ნელ-ნელა წამოდგა, სურათი მაღლა აღმართა და სირბილით ისევ წინ გავიდა. თავისი მეთაური ადგილი დაიჭირა. გადახეული სახელურებიდან წუნწკლები ჩამოსდიოდა.
მაგრამ მოსწავლეთა და მასწავლებელთა მარშით მიმავალმა მთელმა მასამ უცებ ხმა გაიკმინდა. შეშფოთებული და შეშინებული დირექტორი, მაღალი, საოცრად ლამაზი, ხუჭუჭთმიანი, მუდამ უზადოდ ჩაცმული, გაპარსულ-გაფაქიზებული, ბიქტორი დაეწია მეჯიდს, ჯერ სურათი შეათვალიერა ახლოდან, ხომ არ დაისვარაო და, როცა დარწმუნდა, ყველაფერი რიგზე იყო, შვებით სულდათქმულმა მეჯიდსაც შეხედა სახეზე, ხელებზე, ფეხებზე, მერე ნელა გვერდზე გავიდა და გზის ნაპირ-ნაპირ ნაბიჯი აგვიწყო.
მეც ვატყობდი, რომ მოხდა რაღაც მოულოდნელი და საშიში რამ. დიდი კაცის სურათი მოსწავლემ ტალახში ჩააგდო. ყოველ შემთხვევაში, ასე მოინათლებოდა ყოველივე ეს მაში, როცა `ხალხის მტრები~ ახალგაზრდა საბჭოეთს ყველგან `ძირს უთხრიდნენ~. ამიტომ იყო სწორედ ბიქტორი, ჩვენი ხუჭუჭთმიანი დირექტორი, ისე საშინლად შეშინებული და ფერწასული. ამდენ მოსწავლეში თავად ამოირჩია მეჯიდ კონცელიძე. მართალია, იგი სხვაზე მაღალი, გამოსაჩენი ბიჭი იყო და დემონსტრაციას მისი წინ გაშვება ერთგვარად მოუხდებოდა, მაგრამ იგი ხომ `საეჭვო~ ოჯახიდან იყო?! ეს კარგად იცოდა დირექტორმა და ამიტომაც, ეტყობოდა, დაფრთხა, ჩაფიქრდა, იცოდა, პასუხს მოსთხოვდნენ.
კი, იმ ზამთარს არაფერი მომხდარა. მაგრამ სამაისო ზეიმის წინადღეებში მაინც მოხდა მოსახდენი. ერთ ღამეს, როგორც მაშინ დაპატიმრებაზე იტყოდნენ, მეჯიდის ნენეიც `ასწიეს~.
ის მაისობა, მართალია, ასე, ოდნავ ჩაგვიმწარდა, მაგრამ გარედან თუ შეხედავდი, მაინც რიხით, ზეიმურად ჩატარდა.
ოღონდ, როგორც ბაღნებს გვეგონა, დირექტორის საქმე წამხდარი იყო. ყველა ელოდა მასაც ჰა-ჰა და `ასწევდნენ~, მაგრამ ამასობაში სასწავლო წელიც მიიწურა.
ქალაქიდან კი უფრო დიდი, მძიმე ამბები მოდიოდა.
ბევრი დიდი კაცი `ასწიეს~. გვითხრეს, ეს მამაძაღლები კოლმეურნეობებს თურმე მოხარშულ სიმინდს ათესინებდნენო, თამბაჭოს პლანტაციებში ხომ დიდ მავნებლობას ჰქონდა ადგილიო. აგრონომები, თამბაქოზე წვერის გადატეხისას, ღეროებს თითქმის ნახევრამდე მოატეხინებდნენო, რათა თამბაქოს მოსავლიანობა დაკლებულიყო და ამით სახელმწიფო დაეღარიბებინათო.
ეს `ხალხის ვერაგი მტრები~ გაძვრნენ ხელმძღვანელ თანამდებობებზე და…
იმ ზაფხულს, დაბლა, აჭარისწყლისპირას, სოფლსაბჭოს ეზოში, კაკლის ხეებზე რადიო-რუპორები ჩამოჰკიდეს, რომ ხალხს კარგად მოესმინა ქალაქში გამართული სასამართლო პროცესი, სადაც, საჯაროდ, ყველას თვალწინ ირჩეოდა `ხალხის მტრების~ საქმე.
ერთ დღეს სოფლებიდან მშრომელები საბჭოს ცენტრში ჩაიყვანეს, რომ მასას თავისი ყურით მოესმინა იმ გახმაურებულ პროცესზე მიღებული `სამართლიანი~ განაჩენი, რაც ქვეყანამ `ღირსეულად მიუზღა სოციალიზმის დაუძინებელ მტრებს~.
მახსოვს, ქვემოთ მიმავალ თანასოფლელებს მეც ავედევნე.
რადიოში თუმცა ათასნაირი ხმაური და ფხაკუნი იყო, მაინც, შიგადაშიგ, გამორჩეულად გავიგონეთ სასამართლოს თავმჯდომარის რამდენიმე კითხვა ბრალდებულებისადმი.
ერთი ახლაც ჩამესმის ყურში. ეს, ალბათ, განაჩენის გამოცხადების წინ ხდებოდა:
~-ბრალდებულო გოგიბერიძე, რას სთხოვთ სასამართლოს?
რადიოში, დამსწრეთა აღშფოთების ხმები ისმოდა, ზოგი იძახოდა: `სიცოცხლის შენარჩუნება~, მეორენი კი პასუხობდნენ _ `სიკვდილი ხალხის მტრებს, სიკვდილი!..~
ბოლოს დარბაზი ოდნავ მიყუჩდა და ჩვენ გამორჩეულად, ზედმიწევნით ზუსტად გავიგონეთ ბრალდებულის სიტყვები:
_ ნუ შეწუხდება სასამართლო, _ არაფერს არ ვითხოვ.
_ საბოლოოდ რას იტყვით? _ მოიხადა ვალი თავმჯდომარემ.
და ჩვენ გავიგონეთ კაკლის ხეებიდან კანკალით ჩამოღვარული სიტყვები:
_ მშვიდობით, ჩემო უძველესო, გაუტეხელო, პირმწვანევ და პირნათელო სამშობლო _ საქართველოვ! მშვიდობით, დიდი შოთას უკვდავო `ვეფხისტყაოსანო~, მშვიდობით, დიდი საბჭოეთო, მშვიდობით ტკბილო ცხოვრებავ, მშვიდობით, ჩემო ცოლ-შვილო! გამაგრდით, ტირილი არ გაბედოთ. იგი მე არ დამიმსახურებია. მე ყველაფერზე ვთანხმდები, ოღონდ სამშობლო იყოს… _ რაღაცას კიდევ ამბობდა, მაგრამ დარბაზი აღშფოთდა, აღელდა.
დამსწრეთა გუგუნმა ბრალდებულის საბოლოო სიტყვა გადალეკა. მაგრამ ღრიალში მაინც გამორჩეულად გაისმა _ `სიკდილი, სიკვდილი ხალხის მტერს!~
იმ ზაფხულის ბოლოს კი, ახალ სასწავლო წელს, ჩვენს სკოლაში ხუჭუჭთმიანი დირექტორი, ბიქტორი, აღარ დაბრუნებულა.
* * *
ადრე დილით თავთან ტელეფონი აწკრიალდება. უფროსი თანაშემწე, სტარპომს რომ ვეძახით, ჯიმი ბაბუხია, მირეკავს.
_ ამოდით, ზემოთ, ლამაზ კუნძულს გაჩვენებთ.
ჯიმიმ ტროპიკებში შესვლისთანავე წვერი მოუშვა. უმრავლესობამ მოუშვა წვერი. ტროპიკებში რომ შევედით. ყველამ შეიცვალა იერი. სახის, შეხედულების შეცვლა, ზოგჯერ, მგონია, ხასიათის და რაღაც წინანდელი ჩვევების ერთგვარ გამოცვლასაც იწვევს.
ჯიმი მიუკარებელი, ცინიკოსი და უყურადღებო მეგონა. ათვალწუნებით, ოდნავ აგდებულადაც და ერთგვარად უნდობლადაც ეპყრობოდა კაპიტანს. მის ყოველ მითითებას ყოველთვის ნერვიული ბუზღუნით ღებულობდა.
მე კი, როგორც ახალბედა მეზღვაურს და არაპროფესიონალს. თანაც გემის ანგარიშგასაწევ პოლიტხელმძღვანელს, მისმენდა, მაგრამ არასოდეს არაფერს მეკითხებოდა.
ზღვაზე, სტიქიის წინაშე, თანამდებობის შეგრძნება ხშირად წაიშლება და ყველა თანასწორდება. ხოლო ზღვა რომ დაწყნარდება, როცა გემზე მშვიდი, კარგი ცხოვრება დამკვიდრდება, უფროსები თავის უფროსობას უფრო მკვეთრად გამოავლენენ, ხოლო უმცროსები უფრო მორჩილად ეგუებიან ზემოდან წარამარა წამოსროლილ ბრძანებებს.
ჯიმის რუსული `ტელოგრეიკა~ ეცვა. გათხუპნული, ჭუჭყიანი, ზეთიანი და დაჭმუჭნული, ასეთ სამოსში წვერი თითქოს უფრო უხდებოდა.
~ტელოგრეიკაზე~ ფრჩხილისოდენა ნამცეცა ნიშანი ეკეთა. შევნიშნე, იმ ნიშნის შუაგულში სტალინის პორტრეტი იყო.
_ ნახე, ნახე, _ მეუბნება ბაბუხია, რა ლამაზი კუნძული გამოჩნდა აგერ, მარჯვნით, და რა ლამაზი გათენება იწყება. მზე ყველგან თავისებური ფერისაა, _ მიხსნის ჯიმი, _ აქ, ინდოეთის ოკეანეში, მზე უფრო დიდია, მსუქანი და მორთული, უცნაური ფერადი გვირგვინებით გარშემორტყმული.
_ ვხედავ, აი, გადასარევია, მართლაც, _ ვეთანხმები და მიხარია, რომ ბაბუხია ისე გამოიცვალა ჩემს მიმართ. აბა, აჰა კაცი. ახლა, მე რომ ვაპირებდე სამუდამო მუშაობას ზღვაზე, შეიძლება უფრო დამოუკიდებლობისა და მომავალი ავტორიტეტისათვის ვიზრუნო, არ გავითქვიფო, შევინარჩუნო დისტანცია ხელქვეითებთან დამოკიდებულებაში, რათა მერე იქნება წინ წამწიონ ასეთი თავშეკავებისა და პრინციპების მქონე კაცი. მაგრამ მე ხომ უკან, ხმელეთზე ვბრუნდები, ჩემი წუთისოფელი იქ უნდა გავლიო. აქ მე ყველასაგან სიკეთის, ნდობის და პატივის მოხვეჭა მირჩევნია ყოველსა სხვა რამ მოსახვეჭელსა.
ამიტომ ასე აშკარა კმაყოფილებით და დაუფარავი სიამოვნებით ვხვდები მთავარი თანაშემწის ამგვარ კეთილგანზრახულობასა და კეთილდამოკიდებულებას, _ გამიმხილოს, თავისი აღტაცება გამიზიაროს და ამით მასიამოვნოს.
სინათლემ რომ იმატა და კუნძულიც უფრო დაახლოვდა, იქ, გორაკებზე, თეთრი კოტეჯები გამოჩნდა.
ქვემოთ, ზღვისპირზე, პატარა ქალაქი გამოიკვეთა, სწორი ქუჩებით, დიდრონი ხეებით, ფერადი რეკლამებით. აი, სხვადასხვა ფერის ავტომობილების მოძრაობასაც ვხედავთ.
_ აქ არ შევდივართ. ჩვენი კურსი _ ჩრდილო-აღმოსავლეთია. სინგაპურისაკენ. კაპიტანს სძინავს ახლა. ნუ ეტყვით, რომ ეს კუნძული გაჩვენე ახლოდან. მე ღამით ოდნავ შევანელე სვლა. მინდოდა, გამთენიას ამ კუნძულს მივახლოვებოდით. მე ეს კუნძული მიყვარს. აქ ბერვჯერ ჩამივლია გრძელ რეისებში მიმავალს თუ მომავალს და სულ ამ კუნძულის ნახვის სურვილი მტანჯავს. რა ჯანაბა მემართება ასევთი, არ ვიცი.
ა, ქალივით მიყვარს ეს კუნძული… სულ მინდა, ერთხელ მაინც, ღუზა ჩავუშვა მის ნაპირზე, გავიარო მისი მიწის წედაპირზე. არა და არ იქნა. ჩამივლი, შორიდან ვესალმები. მგონია ეწყინება, რომ არ შევხედო და არ მივესალმო. ჰოდა, თქვენ გაგიმხილეთ, ჩვენი გნზა უფრო ქვემოთ უნდა გასულიყო…
იგი ლოკატორის კიდეზე იდაყვდაყრდნობილი უცქერის იმ ლამაზ კუნძულს და მგონი, ორმაგად ტკბება, რომ ამის მოწმედ და თანამოზიარედ მეც ვყევარ.
_ ლიტერატორი კაცი ხართ, პოეტური გაგების და მიხვდებით, ან ჩემზე უკეთ დააფასებთ ამ მშვენიერებას.
_ დიდებულია ნამდვილად, ჯიმი, დიდებული!
მაგრამ ერთ რამეს გავამხელ, _ მიწის გამოჩენამდე ულამაზესი, გულისდამამშვიდებელი და რაღაცა, ამამღელვებელი ნექტარი მასხურა.
ამ ტრასაზე გემებიც ბლომად გამოჩნდნენ.
აგერ, უშველებელი, ბრტყელი ტანკერი მოდის, წინ პატარა ბუქსირი მიუძღვება.
იაპონური ხომალდი აღმოჩნდა. ეტყობა, კუნძულთან ჩაუშვებს ღუზას. ჯიმი მიხსნის, ზუთასი ათასი ტონა შეუძლია მაგას ატაროსო. იქით, ძველი, ფართო ბარჟა შევნიშნეთ. ბარჟაზე უშველებელი ლითონის ოთხი მილი ერთად აწყვია. გეგონება, დაშლილი კოსმოსური ხომალდი მოაქვსო.
კუნძული თანდათან უკან-უკან მიდის, მიცურავს და პატარავდება. წინ _ ისევ წყლის უსაზღვროება, რასაც ჩვენი გვამის გაბმული, მონოტონური გუგუნი, როგორც ამ სიცარიელეში ადამიანის ყოფნის მაცოცხლებელი დასტური, აცხოველებს და ერთგვარად გულთან აახლოებს.
ამასობაში, ვახტიორი შტურმანის, ჯიმის ბაბუხიას ცვლაც მოვიდა და ღამენათევი, დაღლილი სტარპოში, ჩემთან ერთად, დაბლა ეშვება.
_ თქვენთვის ერთი რაღაცა საჩუქარი მაქვს. შემოდით ჩემთან, გადმოგცემთ.
სტარპომის კაიუტის თაროები გემის სააღრიცხვო ქაღალდების შეკრული ტომებითაა გამოტენილი. ჯიმი საწერად შეკერილ სქელ წიგნს მაძლევს `მორფლოტის~ დამღით. მხარზე წამოსხმულ `ტელოგრეიკას~ იქვე, სავარძელზე მიაფენს და სარკმლიდან მომავალი სინათლე იმ პატარა სამკერდე ნიშანს ხვდება, რაზეც წეღან სტალინის სახე ვიცანი.
_ ეს მამაჩემისაა. ძველი ნაფრონტალია, _ მიმითითა `ტელოგრეიკაზე~, _ ნიშანიც იმან დაამაგრა ალბათ. უყვარდა სტალინი მამაჩემს. დამიბარა, `ტელოგრეიკაზე~ იყოს ასე, არ მოიძროო. იყოს, რა მენაღვლება. ჰოდა, ვატარებ ასე გემზე, ქარაშოტებში. ხან სად წამოვწვები ხან სად, ღამით, მორიგეობისას, მათბობს და…
ოცდაჩვიდმეტში დაიჭირეს ბაბუა, მაგრამ მამაჩემს მაინც სტალინი უყვარს. ხშირად მეუბნება: მაგარი კაცი იყო. დიდი კაცი იყო. დიდი კაცი კი ხელმძღვანელად შვენის ქვეყანას, ოჯახსაც შვენის მაგარი, ჭკვიანი და, ზოგჯერ, მრისხანე მამა. შიში შეიქმს სიყვარულსაო, უქთვამთ. ის, ქვეყანა და ხალხი ჩვენს შეგნებაში ერთად იყო.
საუზმის დროა. მადლობას ვეუბნები და ჩემი კაიუტისაკენ მივდივარ.
* * *
მაგრამ, ჩემდა უნებურად, კაპიტნის კარისაკენ ვუხვე.
_ კარგი ქენით, რომ მოდით. აი, ახლა რაციამ ცნობა მომიტანა ლონდონიდან. ერთი ინგლისური სავაჭრო ფირმა წყნარი ოკეანის ბასეინში მყოფ გემებს სთხოვს, მოიფიქრონ, მარტის თხუთმეტს, მშრალი ტვირთის მზიდავი რომელი გემი შეძლებს შევიდეს ავსტრალიის ერთ-ერთ ნავსადგურში ხორბლის წასაღებად.
_ საით მიდის ხორბალი? _ ვეკითხები შალვას.
_ ხორბალი, _ მრავალმნიშვნელოვნად შეჩერდა კაპიტანი, _ ხორბალი, მგონი, ალექსანდრიაში მიდის. დიახ, ეს ფრახტი კარგ თანხას მოგვცემს. ახლა უფროსი მექანიკოსი რომ ხელს შეგვიწყობდეს და ცოტათი სიჩქარეს მოუმატებდეს, ჩვენ, როგორც გამოვთვალე, შეგვიძლია დარჩენილ დროში, იაპონელებს გადავუტვირთოთ მარგანეცი, მივიცოთ საწვავი იქ მდგომი რომელიმე ჩვენი ხომალდისაგან და პირდაპირ ავსტრალიისაკენ გავწიოთ. კი, კი მოვასწრებთ თხუთმე მარტამდე.
_ ავსტრალიაში მაინც, რომელ ნავსადგურშიო? _ ახლა ამ კითხვამ, მგონი, საბოლოოდ დაარწმუნა შალვა,ტრომ მას საქმე აქვს საზღვაო საქმის არც თუ ცუდად მცოდნესთან, სერიოზული სახე მიიღო და ბეჯითად მითხრა:
_ აი, ეგ არ ვიცი.
_ იმიტომ, რომ თუ ბრისბენია, მაგალითად, ხომ, მაშინ ადვილია, ეს ქალაქი ჩრდილოეთითაა ოდნავ, ყოდა მელბურნს, მაგალითად, სიდნეი ჯობია სიახლოვეში. ასეა, არა?
_ კი, კი, მართალი ხართ, გულო, _ ღიმილით მიდასტურებს შალვა, _ ქალაქ-ნავსადგურზე ჯერ ლაპარაკი არაა, ჯერ გემი და თანხმობაა საჭირო. ჩვენ უნდა დავუკავშირდეთ საზღვაო ფლოტის ს ამინისტროს მოსკოვში და ჩვენს სანაოსნოს, რას იტყვიან.
_ მე მგონია ყველაფერი უნდა ვიღონოთ, რათა არ დავკარგოთ ეს ფრახტი, ახალი კონტინენტის ნახვაც, _ გულში სიხარულის სითბო მეღვრება, ერთი წუთით როცა წარმოვიდგენ, რომ იაპონიის შემდეგ გემი დაუყვება სამხრეთისაკენ, ჩაუვლის ფილიპინებს, კვლავ გადაჭრის ეკვატორს, ვნახავთ ავსტრალიას.
კაპიტანი ჩაფიქრებულია, რაღაცა აწუხებს კაპიტანს, რაღაცა გაახსენდა არასასიამოვნო.
_ მაგრამ იმ სამწუხარო შემთხვევის გამო შეიძლება აღარც დაგვიმტკიცონ ახალი შორი რეისები.
ვიცი, რასაც გულისხმობს შალვა. ამას ალბათ ხაბაზის შემთხვევის გამო ამბობს. რას ერჩი, _ მართალიცაა. გულისპირი ჩახსნილი აქვს, ლას-პალმასში ნაბიდი ჯინსის პერანგი აცვია. შიგ, გულის კოვზთან, ვხედავ რაღაც სუსტად რომ ციმციმებს: ჯვარია, ძეწკვზე დაკიდებული. სიამოვნებს, უნდა, რაა მერე? ჰქონდეს, რა მოხდა ამით? მე, კომისარი, პოლიტიკური ხელმძღვანელი გემისა, აი ამ წუთას, ამაში რაღაც უფრო ადამიანური სევდის მარადიულობას ვხედავ. იცით, თითქოს ფორიაქის სული მბუდროვდება, სათნო, მაღალი და კეთილი იმედები გონებაში გროვდებიან. თავი მიმძიმდება, არა ტკივილით, არამედ სინათლით, მაგრამ საიდანღაც, სიბნელის სიღრმიდან, ეშმაკის კბილით გალეული, ყიზილბაშის მახვილივით მოხრილი ჩემსკენ მოცურავს, მორბის, მოღმუის აშარა ნახევარმთვარე. მე ჩემი წასულები მაგონდებიან, ჩემი ცრემლნაფრქვევი ბალღობა მეცხადება. გიჟივით ავრბივარ ოდეს არბენილ ბილიკებზე და ნამონასტრევზე მდგარ მინარეთის ჩრდილში ოფლს ვიწმენდ შუბლზე. აქაურობის შვილი აქაურობაზე ვდარდობ…
მეზობელი მყავდა. ხოჯა იყო, ფანატიკურად მორწმუნე, მქადაგებელი. კარგად აკაკანურებსო, იტყოდნენ, ე.ი. გალობსო. მგალობლობა _ არაბულად ლოცვისთავებს რომ კითხულობენ, დიდად ფასობს. ჩვენებურს არ ესმის არაბულისა, იგი მარტო ხმამ, მიმღერებამ უნდა მოხიბლოს, მოაჯადოოს, დაიპყროს.
ისე გაწელილად, ამაღლებულად გაჰყივიან ხოლმე მოლები, გეგონება, ცხელი ხორშაკიანი ქარი შემოიჭრაო, თუ აქლემების ქარავანი მიედინება უდაბნოს უნაპირო სიტიალეში. გიღონდება გული, გისველდება თვალი, იღუნები წელში, თავს ხრი დაბლა და ხარ მორჩილი. ეტყობა, მთავარი მორჩილებაა და არა რწმენა. მორჩილება საცოდაობაა.
მაშინ კიდევ მოქმედებდა მეჩეთი. მერე კი, როცა აღარ იყო მეჩეთი, ყოფილ ხოჯას ვუთხარი, გავუბედე და ვუთხარი:
_ მუსლიმანობა არაა ჩვენს ქართულ ხასიათზე მოსარგებელი რელიგია. ნუ გამიჯარვდები, ბიძაჩემო. მუსლიმანობა ჩთვენთვის უცხო, ძნელი, მოუხერხებელი, უხეში, არაეროვნული დარჩა. ჰო, ერის შესახებ მინდა რაღაცა გავიგონო შენგან.
ხარ ქართველი შენ?
თითებით ჩამოივარცხნა თეთრი, ქათქათა წვერი და ჩაღრმავებულ თვალებში შორეული სინათლეები აუკიაფდა.
_ აბა ვინ უნდა ვიყო, შვილო?! ის რომ არ ვიყო, ვინც ვიყავი გაჩენიდან, მაშინ არავინ და არაფერი ვყოფილვარ. _ იხრება ჩემკენ. _ ქართველი ვართ, ბაბა, აბა ვინ ვართ, ჩემო ბაბავ? საქმე ისე წავიდა, რომ ქართველი და გიაური, ქართველი და ქრისტიანი ერთნაირს, ერთიდაიმავეს ნიშნავს. თურქები `გურჯი მუსლიმანებს~ გვეძახიან. ქართველი ქრისტიანები ყველა მუსლიმანს თათარს ეძახიან. ასე აირია ყველაფერი. რა დააწყობს ამას?
_ ისტორია, დრო, ბიძაჩემო, _ ვუთხარი.
_ არა, ჯობდა ქართველს ერთი რელიგია ჰქონოდა, ერთად ვიქნებოდით, _ ამბობდა იგი და კვლავ თითებით ივარცხნიდა წვერს.
_ ერთად ვართ, ბიძავ, აბა რამ გაგვარიგა. ჩვენი რელიგია ის ენაა, ერთმანეთს რომ ველაპარაკებით. ა, რას იტყვი, ბიძავ, ხომაა მშობლიური ენა ჩვენი რელიგია?
_ რაც იწამა, ყველას ერთად ეწამა… _ ჩაიდო წვერი პირში.
_ ისლამი? რელიგიას, რომელიც მშობლიურ ენაზე თავის ლოცვასაც არ მათქმევინებს, რაფრათ ვენდო, ბიძია, ა?
შემომხედა და დამარცხებულივით ჩაქინდრა თავი.
ოდნავ ჩამსხვილებული, ჩაგვირისტებული იყო. მაგარი, ჯანიანი მშრომელი, მჭამელი, მოუღლელი, მოუსვენარი და, რაც იშვიათია, მხიარული.
საბჭოობა და კოლექტივობა რომ დაეპატრონა სოფელს, ალი-ეფენდი წავიდა ჯამედან. _ როგორ, მთავრობას თუ არ უნდა. ქვეყნის პატრონი თუ ლოცვა-კითხვას საჭიროდ აღარ თვლის, მე რა უნდა ვქნა, მე ხომ სახელმწიფოს, მთავრობას არ შევეწინააღმდეგები? _ ეუბნებოდა ზოგ-ზოგებს, _ წადით აქედან, მე თქვენ გეუბნებით, არავითარი ლოცვა-კითხვა მეჩეთში აღარ იქნება.
გამთენიას ადგებოდა, კოლექტივის ყანაში ყველას ჩაასწრებდა. ნახევარ ნაპირს გათოხნილს დაახვედრებდა ბრიგადირს, რომელიც მზეამოსულზე რამდენიმე კოლმეურნეს ძლივს მოიყვანდა სამუშაოდ. შრომადღეში მაშინ არავინ არაფერს არ იძლეოდა. მუშაობდნენ, მუშაობდნენ მთელი წელიწადი. წლის ბოლოს _ არაფერი. რამე გროშები თუ იქნებოდა, იმასაც გადასახადებში იკავებდნენ. გლეხი მარტო ხელს აწერდა უწყისზე.
ჰო, ამ ალაგას, ძველად, ჩვენი სოფლის ეკლესია ყოფილა. ირგვლივ ბზის ბუჩქებია და ბზის ბუჩქებში ძველებური, ჩვენებური საფლავებია. ეს მაშინდელი საფლავებია, ჩვენ რომ ჯერ ისევ ქრისტიანები ვიყავით. აი, იმ გორას, მაღლა რომ აწეულა და თავზე ქოჩორად ბზის ბუჩქები დაუხუჭუჭებია, ხან საყდარს ეძახიან, ხანაც ნასაყდრევს. ეტყობა, ზედ გორაზე, საყდარი იდგა. ჰოდა, იქ უფრო მეტია საფლავები.
ერთხელ, მახსოვს, ვიღაცას ასაფლავებდნენ. გაჭრეს მიწა, ზედ ძველ საფლავზე მოხვდნენ. აღარ წააყარეს მიწა, წავიდნენ ძირამდე, სულ ჩამდნარიყო ყველაფერი, მარტო ხმელი ძვლები ჩანდა მოპნეული. იქვე რამდენიმე თიხის ჭურჭელი იდო. ალბათ, თან ჩაყოლებული. მაშინ, ქრისტიანები რომ ვიყავით, ალბათ, სხვანაირად ასაფლავებდნენ, იმ ჩონჩხს ეტყობოდა, როგორც იყო დამარხული ძველი თანასოფლელი. მერე, მუსლიმანობა მოვიდა და, სხვანაირად დასაფლავება დაიწყეს. თავით მექისკენ, სამხრესითაკენ.
ეკლესიის ნანგრევების ქვა მეჩეთისათვის უხმარიათ. ეტყობა, ჯამე წელამდე იმ ძველი ეკლესიის ნათალი ქვით ამოუყვანიათ. დანარჩენი, წელზედა, მუხის ძელით ძალიან მკვიდრად უშენებიათ. მაგრად აუშენებიათ. ეს ბზის ბუჩქებიც მუსლიმანობამდეა დარგულ-მოშენებული. ბზა ხომ წმინდა მცენარედ ითვლება. სასაფლაოზე რგავდნენ პაპის პაპანი.
უცნაურია, მეჩეთის ხის კედელზე ლაზ ოსტატებს გემი და სიმინდი მიუხატავთ. ერთი ძირი, მაღალი, წყვილტაროიანი, ფართოფოთლება მწვანე სიმინდი და, იქით _ გემი, არა, იალქნიანი კი არა, ისე, ანძებიანი, საკვამურებიანი, ორთქლით მოსიარულე. შეხედავ, შეიცნობ დროს. სიმინდი და გემი, _ აი, შინაარსი, ოცნება, აზრი ლაზი კაცისა, მისი იდეალი. მისი საფიცარი.

დღიურიდან: 198… თებერვალი

ახალი დღე ძველ ნაცნობივით მოადგება სარკმელ-ილუმინატორს. სხივები თითებივით მოებჯინა შუშას. ქერათმიანი მზე იყურება და მაღვიძებს. ვდგები, ვიპარსავ, ვიბან, ვიცვამ და მაღლა, ხიდურზე, ავრბივარ. ვესალმები მევახტეს. არც ვუყურებ ვინაა, ისე ვესალმები. უფრო კი თვით ამ დილას, ამ დღეს, მზეს, ახალგათენებულ სამყაროს ვესალმები.
ვხედავ, გრანდიოზული კონტეინერმზიდი გვერდიდან გვეწევა და წინ გვისწრებს. ვცნობ, ბრიტანული ალმით. ამნაირი ტიპის გემებით ტვირთზიდვაზე გადასვლას ჩვენი ბიჭები ფლოტში მომხდარ რევოლუციად თვლიან. იმ რაოდენობის ტვირთით დატვირთული სხვა, ტრადიციული გემის დაცლას თუ ათი დღე მაინც დასჭირდება, ამას ერთი დღეც კი ყოფნისო, მეუბნება ელექტრიკოსი ბიჭიკო, თავისი ყვითელი წვერების ვარცხნით რომ მოულოდნელად გვერდით ამეტუზა.
_ სიდნეიში თუ მოვხვდით, იქ მყავს ერთი… ფერიაა ნამდვილი.
ჰო, ბიჭიკოს ძჟალიან უყვარს ქალებზე საუბარი. რა თქმა უნდა, ქალები უყვარს. შეიძლება თუ არა ასე გმოვთქვა აზრი? _ ქალები უყვარს. კი, შეიძლება. ასე მსჯელობს ბიჭიკო…
ხანდახან გემზე იმერულად პურმარილის გაწყობას მოახერხებს ხოლმე. თავისი დაჭერილი თევზითა და თავისივე გამოცხობილი თხელ-თხელი მჭადებით.
მთელი მეზღვაურული ცხოვრების განმავლობაში მხოლოდ ერთხელ, მხოლოდ ერთი დღით შეუვლია მის გემს სიდნეიში. მხოლოდ ერთი საათით გასული ქალაქში, როგორც თავად იტყვის, თორმეტნახევარი სიტყვა იცის ინგლისურად. და, აი, ასეთ ვითარებაში როგორ მოახერხა გაცნობოდა `ფერიას~? მაგრამ ამგვარ წვრილმანებზე არაფერს ვეკითხები. კი, თქვას. კარგია, გავერთობი. არა, მეც ჩემს თავს ვიჭერ იმაში, რომ ამ თემაზე ლაპარაკი ზოგჯერ მსიამოვნებს.
_ მალე სინგაპურში ვიქნებით. ამ ქალაქს შორეული აღმოსავლეთის ბაბილონს ეძახიან. _ მეუბნება ბიჭიკო, _ ეს ქალაქი-სახელმწიფოა… ჰო, ერთი სიტყვით, ნახავთ. ჯობია საკუთარი თვალით ნახოთ. მაინც წინასწარ გეტყვით, რომ იქ არის უნივერმაღები _ `მოსკოვი~ და `ოდესა~. საბჭოელ მეზღვაურთა პატივსაცემად ხდება ასე, ალბათ. მაგრამ იქ, იმ ქალაქში. იცით, რანაირი გოგოები არიან? ზღაპარია პირდაპირ! საკუთარ იახტებზე ამხედრებული ლამაზმანები მიადგებიან ხოლმე უცხოეთის გემს და ოკეანეებში ნახეტიალებ ბიჭებს შეესევიან. გადაირევი, აბა რა იქნება, მაგრამ სქელჯიბიანებს შორიდან ცნობენ. ჩვენ…
მერე, ბიჭიკო წვერის ჩიჩქნით სხვა თემაზე გადადის, თანაც საათზე იყურება. მგონი, თვალზე მოწოლილი კურცხალიც დამიმალა. საუზმეზე ეჩქარება, ვატყობ.
იქით, შორს, სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ, ჰორიზონტზე, ზღვისა და ცის შესაყარში, გრძელი, მუქი ხაზი იკვეთება.
წარმოვიდგენ რუკას. ეს, ალბათ, კურძული სუმატრაა. დიახ, კუნძული სუმატრა!
მალე დავუყვებით ამ კუნძულის აღმოსავლეთ ნაპირებს, გავივლით მალაგის სრუტეს და სინგაპურის მახლობლად რეიდზე დავდგებით.
აქ საზღვაო გზა თითქოს ვიწროვდება. გემების მოძრაობა ინტენსიური ხდება. სულ უფრო ხშირად ვხედავთ მომავალ ხომალდებს. აი, ბიჭებმა იცნეს ერთი, საბჭოთა გემია, მგონი `კონსტანტინე პაუსტოვსკი~. კაპიტანი მაღლა ამოდის, რაციით უკავშირდებიან `პაუსტოვსკის~ კაპიტანს და შალვა ამ რაიონის გადიდებული მასშტაბის რუკებს სთხოვს, _ ხომ არ მოგეპოვებათ, მასესხეთო.
იქიდან უპასუხეს, კი, მოგიგვარებთ რუკების საქმესო.
შეთანხმდნენ, განსაზღვრულ ადგილას შეანელებენ სვლას. შეჩერდებიან, ჩვენ ჩავუშვებთ მოტორიან ნავს. წავლენ შტურმანი და ორი მოტორისტი.
კაიუტის კარის სახელურში რვეულია. შორიდანვე ვცნობ, ხალითის ახალი რვეულია. ვფიქრობ: ზღვისას არ მეტყვის. თავად აგერ არა ვარ? ალბათ, ისევ ხმელეთის გახსენებამ დადაწერინა. ხალით, ხალით, სეირი კაცი ხარ, შენ! რვეული სახელურიდან ამოვაძრე და ისევ ისე ხვეულად მომაქვს ბინაში.
ვერ ვითმენ და პირველივე ფურცელს ვკითხულობ. ეს ერთგვარი მიძღვნა თუ შესავალი წერილია. მგონი, ისე გაუშინაურდა ხალითი ლიტერატურას, რომ თავის რვეულებზე უკვე პროლოგ-ეპილოგების დატანებაც დაიწყო. მეღიმება ჩუმად, მაგრამ კითხვისას ჩემში თანდათან რწმენა-კმაყოფილება ბატონდება, ეს კი ძალიან დიდი რამეა.
ხელნაწერს არა აქვს ის ძალა, ავტორიტეტი, რაც ნაბეჭდ ტექსტს. ოდნავ სულელური და უნიჭო ნაბეჭდი ტექსტი რატომღაც უფრო მეტ ნდობას იმსახურებს, ვიდრე საკმაოდ ჭკვიანური ხელნაწერი. მე მგონია, ხელნაწერში რომ უტყუარი ნიჭიერება დროზე დაიჭირო და მისი მომავალიც მიახლოებით მაინც პირველმა განსაზღვრო, ესეც თავისთავად ძალიან დიდი ნიჭია.
ხალითი წერს, რომ იგი წუხელ ისევ თავის ზეგან სოფელს ეწვია, კვლავ თავის სიჭაბუკეში იმოგზაურა და იმ ღელე-ღურდნებიდან მოტანილი ამბავი მომიტანა.
დავცქერი და სუნი მცემს შორეული ახლობელი მიწისა.

 

                                                   მეშვიდე რვეული

მეჭიბონე

ჩემო გულო, ვწუხვარ, მეხათრება, რომ ასე ჩაგფალი რვეულებში და რომ, აჰა, აღარ გეშვები. ამ ოკეანეში, შენიანის მონატრებაც კი დიდი ნუგეშია, ხოლო თუ გვერდით გყავს კაი კაცი, ვისაც გულს გაანდობ და სიტყვას გაუზიარებ, მაშინ, რაღა სათქმელია, ბედნიერი ხარ. ასეთი კაცი ჩემთვის შენ ხარ, ეს შენც კარგად იცი, ჩემო გულო. არ გამიჯავრდე, შენი ჭირიმე.
რაც მართალი მართალია, ხანდახან, მარტო, აქ შუა ოკეანეში კი არა, საერთოდ, ყველგან, სიკვდილზეც ვფიქრობ. არა, გემის დაღუპვის, ან საერთოდ ზღვის სულაც არ მეშინია. აქ, ამ სტიქიაში ყოფნის გამო კი არა, უბრალოდ, ისე, ჩვეულებრივად, ვფიქრობ ხანდახან სიკვდილზე. ხანდახან სიკვდილთანაც პირისპირ ლაპარაკი, გულახდილი საუბარი მომინდება. სიკვდილიც მეგობარი მგონია. აბა რაა, გულო, სიკვდილიც მეგობარია კაცისა, იმიტომ, რომ ის აუცილებელია. ამიტომ სიკვდილს უნდა მივეფეროთ.
სიკვდილს უნდა მივუგდოთ ხანდახან რაღაც, ჩვენი არსობის მცირე ნაჭერი საღეჭ-საცოხნად და თავის შესაქცევად, რომ ცოტათი გვაცალოს. ჰო,ჰო, სიკვდილი უნდა გრძნობდეს, რომ ჩვენ ხშირად მასზე ვფიქრობთ, რომ მას ვაფასებთ. კი არ გვეშინია, ვაფასებთ და ანგარიშს ვუწევთ. კარგად ვხვდებით, ზოგჯერ მხარს რომ გაგვკრავს, მაგრამ ისე ვიქცევით, ვითომ სულ არაფერიც არ მომხდარა. აბა, ახლა მაგას თუ თავი დაუღუნე და ზურგი შეაქციე, არაფრად ჩააგდე და გაქცევა განიზრახე, მაშინ გათავებული ხარ. რა, ვერ დაგეწევა, ან სიარული, ან ფრენა, ან ცურვა გაუჭირდება თუ? ვალმოხდილს, ოჯაზიანს რომ წამოგეწიოს სადმე, კი, ბატონო, ჩაბარდები, წაყვები, რაღას იზამ აბა?! თუმცა ჩემსავით უშვილო-უძირომ რა ქნას.
დღეს სიცოცხლის ამბავი უნდა გითხრა, გულო, ძალიან მაგარი სიცოცხლის ამბავი.
ბოცო-მეჭიბონე ალბათ შენც გაგიგონია. იცი, როგორ დაუკრავდა ჯიბონზე? თითებით ზედ ჭიბონის დედნებს დაადნებოდა, თვალი აემღვრეოდა, ხმათა დაბწნილ გრეხილებს აღმა აუყვებოდა, სადღაც სხვაგან, თითქოსდა თავისივე მელოდიით აგებულ სამყაროში გადასახლდებოდა, იქ ცოცხლობდა, იქ ნებივრობდა. იქ თავის საყვარელ სინათლეებს უიღმოდა. სიმაღლეებს, სახეებს ესაუბრებოდა.
განა დაიღალა, განა მობეზრდა? არა, სამოცი წელიწადი აზუზუნა ჭიბონი, იქნია წალდი, თოხი და ცელი, ყანა-ბაღჩაში თხარა, ხნა მიწა, წვინა ჩალა, აბულალა თივა, კაფა ნეკერი, ტეხა კვირხილი, კონა ძმერხლი და ლეშხი, არჩია, ფშვნა და აფქვია სიმინდი, მწყემსა და წველა საქონელი იალაღებზე, იარა ზაფხულში მთად, ზამთარში ბარად, იშრომა, იჯაფა, იტანჯა. ლოცვა-წყევლაც ხშირად მოუშველიებია სიხარულის და მწუხარების მოვლა-დასათრგუნად.
თექვსმეტი წლისამ ჭიბონში პირველად ჩაბერა სული და ჭიბონს თავის გულისნადები ათქმევინა, ჭიბონით ბედისწერას თუ მთელ სამყაროს გაესაუბრა, ყველას და ყველაფერს თავი გააცნო, თავი დაამახსოვრა, თავი შეაყვარა, თავისი გააგონა და თავისი არწმუნა, ადამიანებს გული გაუხალისა, სული აღუმაღლა, წარსულისაკენ მიახედა და მომავალი დაანახა. ირგვლივ თესა და აფრქვია სიკეთე, სილამაზე, ნდობა-ერთგულება, ვაჟკაცობა, გატანა, სიყვარული.
მორჩილი, მაგრამ ბეჭფართო და მაჯაღონიერი ბიჭი, მკვირცხლი, მოუსვენარი, ოდნავ თითქოს სევდიანი, ძუნწღიმილა, უკარება მოგეჩვენებოდა, მაგრამ ჭიბონს რომ აახმიანებდა, ბოცოს თვალებიც ალაპარაკდებოდნენ, მაშინ ღიმილიც თვალის უპეებიდან ნაკადულებად სახეზე ჩამოეღვრებოდა, მთელ ოდჟას გაავსებდა, ჭიბონის ტკბილ მელოდიის ხმებთან ერთად. გარეთ გაიჭრებოდა, ლანქერის ღვარივით ქვეყანას გადაევლებოდა. ვერავინ გადაურჩებოდა, ვერავინ გაუმკლავდებოდა იმ ღიმილის ძალას, მისი გულიდან და გუდიდან რომ ლერწმის წყვილ ღეროში მონარნარ-მორაკრაკე ხმების დელგმად მოედინებოდა.
პირველად რომ ჭვანაში წაიყვანეს ქორწილის მეჭიბონედ, აი, იმ ღამეს იგონებენ ახლაც. მაშინ ჩვენებურ, ზემოაჭარელ ქალებს ჯერ ისევ ჩადრები ებურათ სახეებზე. სალხინოდ მამაკაცებთან ერთად ოთახში ქალებს არ შეეძლოთ ყოფნა. ბოცო ცალკე, ქალების ოთახში შეიპატიჟეს, მოალხინეო.
მეჭიბონესა და მედოლეს ქალები პირახდილნი დახვდებოდნენ. ეს დასაშვები იყო, თუკი მუსიკოსი მარტო ეწვეოდა ქალთა საზოგადოებას. ბოცომ ქალებისათვის განდაგანა ისეთი გატაცებით დაუკრა, თვით ქოჩახელი გეგონებოდა. ერთმა გოგომ თავი ვეღარ შეიკავა და წრეში გამოიჭრა, თავად მეჭიბონეს მიუცეკვა-მოუცეკვა. ვესილემ თავზე მოხვეული იაზმაჩადრი შემოიძრო და, ცეკვისას, სადღაც სივრცეში დამუჭული ისროლა. დამუჭული ჭრელი ბოლქვი მოკლულ ხოხობივით მეჭიბონის გუდაზე შემორჩა. ბოცო თან უკრავდა, თანაც ნაწნავებჩამოშლილი ქალიშვილის თმების ნისლებს ეთამაშებოდა. ბოცოც, ბიჭონით იცლიაში, სცეკვაოდ გავიდა. დანარჩენი ქალები უკან, კედლებისაკენ მიიწურნენ, რათა მოცეკვავე ქალ-ვაჭისათვის მეტი ალაგი დაეთმოთ. იყნოსა ჩადრისაგან ვესილეს თმების სურნელი. გახურდა ჭიბონი, დაირწა მეჭიბონე. მღელვარებამ, სილამაზემ, სიყვარულის ალმურმა, რაც მართალი მართალია, გააცამტვერა ყოველგვარი რიდი თუ კრძალვა-მორცხვობა.
ცხრამეტი წლისა, ბოცო მამა გახდა. მერე _ ექვსი გოგო, ხუთი ბიჭი! აჰა, ძიავ, თერთმეტი შვილი, და, სამოცდაერთი წლისას ვესილე გამოეცალა. კი, ბატონო, შვილები გაიზარდნენ, ზოგიც დაოჯახდა, მაგრამ ბოცო თითქოს მაინც მარტოდმარტო დარჩა.
ასე, გულშეღონებული, თვალგაბინდული, დადუმებული, უჭიბონოდ, უღიმილოდ, უკვე თხუთმეტი წელიწადი დაიარებოდა სოფლის ბილიკებზე და ხმას არავის სცემდა. შეხვდებოდნენ, თავისქნევით მიესალმებოდა და უსიტყვოდ გაეცლებოდა. ებრალებოდათ ბოცო და ბოცოსაც ებრალებოდა სოფელი, რომ ასე მოიწყინა, თავისი ჭიბონით ვეღარავინ გაამზიარულა. ეგონა, მთელი ქვეყანა სასაფლაოდ იქცაო. შეეცოდა ბოცოს ხალხი და, ერთ-ორჯერ ჭიბონის დკვრაც გადაწყვიტა, მაგრამ შვილი, ასლანი, რომელიც საგზაოში ბრიგადირად იყო, გაუჯავრდა მამას დედაჩემის სიკვდილის მერე, შენ ჭიბონს ვეღარ დაუკრავ, სირცხვილიაო. ასლანს რძალი, თუნთულიც შეუერთდა. ამათ სხვა შვილებიც აჰყვნენ. ჭიბონი სკივრში ჩაუკეტეს. უმცროსი შვილი, ჯემალი, მესხეთში გადმოსახლდა, თორემ ის აქ რომ ჰყოლოდა, გაუგებდა, ჭიბონსაც არ დაუმალავდა. ის სხვა ბიჭია.
სულმთლად დაღონდა და დაიჩაგრა ბოცო, აქამდე გამართული, ახლა ერთობ მოიხარა, ლოყები ჩაუღრმავდა, თვალებსაც ძველი სიკაშკაშე აღარ დასთამაშებდა. ვითომ რაო, ვესილეს სიკვდილი შვილებს უფრო ეწვიათ? ვერა, ვერ მოუნელებია ბოცოს ვესილეს სამუდამო განშორება, მაგრამ ისიც აგონდებოდა, ვესილე ბოლო წუთებში რომ ბოცოს ეხვეწებოდა: _ ჭოვ, ბოცოვ, შენ უქალოდ ვერ გაძლებ. იცოცხლე და მეიყვაი ქალი. მე იქ არ მეწყინება, მეიყვაი, ჰო… მაგრამ ეს სიტყვები მარტო ბოცომ გაიგონა. რა ქნას ახლა?
ერთ დღეს კი უცნაური ამბავი მოხდა. დანდალოდან მეჭიბონე ბოცოსთან ცხენოსანი კაცი გამოეგზავნათ. ჯალაბაშვილი ლომანა, ოთხმოცი წლის კაცი, ბოლოს სიყრმის მეგობარი, ავად გამხდარიყო, მთელი თვენახევარია კედლისკენ გადაბრუნებული, გაჩუმებული წევს ბერიკაცი, ვერაფერმა უშველა, ვერაფერმა მოახედა. ექიმი კი არ მიიკარა, ოთხმოცი წელიწადია ექიმი არ ვიცი და ახლაც არ მინდა, ექიმი მომკლავსო. ბოლოს კი, დილაზე, როგორღაც მნახველებისაკენ პირი უქნია და უქთვამს: _ ხალხნო, გინდებიან, მიშველოთნა? ბოცოი მომიყვაით მაშინ. ჭიბონი წამეიღევი-თქვა, უთხარით. მისი ჭიბონი მომარჩენს. ჰო ასეა ეს… ბოცოს ჭიბონი მეწამლება მე მარტო, სხვა ააფერი. _ და ლომანა ისევ გადაბრუნებულა კუჩხისკენ.
იმ დცეს ბოცო მარტო იყო შინ. ბაღნები-შვილიშვილები სკოლაში, დიდები _ სამუშაოდ. ჰოდა, თავად მარტო იყო შინ.
ცხენოსანი ეზოში შემოჩახუნდა. ცხენის ფეხისხმა ძალიან ესიამოვნა ბოცოს, რაღაც შორეული წარსულისა გაახსენდა, და გარეთ გაიხედა, ვერ იცნო მოსული, მაგრამ, შემობრძანდი ძიავ, შინაო, კი გასძახა.
_ მადლობელი ვართ, ბოცოვ, ძალიან მადლობელი ვართ, მარა გვეჩქარება. ერთი რამენა გითხრათ და…
_ მოი, მემრე და მითხარი! _ გაჯავრდა ოდნავ ბოცო.
სტუმარი აივანზე ამოვიდა. ცხენი მუნისი _ მორჩილი იყო, ავშარა შეგდებული, დაუბმელი ადგილიდან ფეხს არ იძვრიდა. იდგა და თავდახრილი, ნესტოების ფრუტუნით პატრონს უცდიდა.
ბოცომ დაბეჯითებით შეათვალიერა მოსული. თვალები ხელით მოისრისა და ისევ შეხედა.
_ ჭოვ, რაცხა ვერა გიცნა, ისე გავს. _ დაბნეულად შეეხმიანა სტუმარს.
_ დანდალოდან, ლომანა ჯალაბაშვილმა გამომგზავნა შენთან. ბოცო-მეჭიბონევე. ავათ არი ლომანაი, ძალიან ავათ არი და შენი ჭიბონი ითხოვა, ბოცო ბატონო.
~რაიო? ჭიბონმა რანდა ქნას მემრე, ა? ჭიბონი დოხტურია თუ?~ _ გულში შეებრალა მეგობარი კაცი ბოცოს. თანაც ესიამოვნა, რომ მისი ჭიბონი ადამიანმა სამკურნლოდ, საშველად, ტკივილის დასაამებლად ითხოვა. კი, ახლა ეს ჩემმა ასლანმა თავისი ყურით გაიგონოსო. ფიქრობდა იმ წუთას ბოცო.
_ სადღაა ჭიბონი, ძიავ! _ გააქნია თავი ულმობლად ბოცომ, _ სადაა, ძიავ, ჭიბონი… რაც ქალი დაიხარჯა, ჩემი ვესილეი რაც რომ გამომეცალა, ჭიბონიც გათავდა. მერე ამ სახლში ჭიბონის ხმა აღარვის გუუგონია. აბა, ამფერია, ძიავ, საქმე და…
_ ძალიან გონჯაა ლომონაი და შენი დაკრული ჭიბონი ინატრა და… რანდა ვქნათ, არ ვიცი… იმფროათ ითხოვა, რომ გეგონება, იმ ჭიბონმანა გადაარჩინოს კაცი. შენ, ბოცო, მოგიგონა და მაშინ ცოტაც აეტირა. მოვიდეს ერთი აქა ბოცოი, ამ თავთან დამიჯდეს და დიმიკრას მისებურადო.
ბოცოს თითები აუკანკალდა. თითები ისე აუთამაშდა, გეგონებოდა, ჭიბონზე რაღაც ძვირფას მელოდიას უკრავსო…
ბევრი აღარ უფიქრია. შევიდა სექვიან ოთახში და სექვის ბოლოში, კედელთან მიდგმულ ძველებურ სკივრს მიადგა. მიეძალა, მაგრამ სახურავი ვერ ააღო. ერთი მაგრად შეიკურთხა, მუშტიც დაჰკრა სკივრის სახურავს და აქაურობას გაეცალა. მეორე ოთახში ძველი კამოდის კარი გამოაღო, იქ ვესილეს დანატოვარი ნივთები ეგულებოდა და ეგონა, გასაღებიც იქ დევსო.
იქ, ხიჭაპუჭებში არეული ჯიბისდანის ერთი პატარა ქარქაში გამოაცალკევა. უყურა, უყურა და უკანვე ჩადო. იცნო, _ ვესილე წელზე თან ატარებდა მუდამ. ახლა კი ჩაქიდანა (ასე ეძახოდა ბოცო ჯიბისდანას) ვიღაცას ამოეძრო შიგნიდან და ცარიელი ქარქაში დაეტოვებინა. ბევრი ეძება, მაგრამ გასაღებს ვერ მიაგნო. ბოლოს ისევ ის, ჩაქიდანის ქარქაში ამოიღო, ხელით გააქანა, გადმოაპირქვავა და შიგნიდან გასაღები გამოვარდა. უმალვე ხელი დასტაცა სკივრის გასაღებს და მეორე ოთახისაკენ გაქანდა. სიხარულმა ბავშვივით აიტაცა ბოცო.
გახსნა სკივრი და სიღრმიდან ჭიბონის დაჩუტული გუდა სასოებით ამოაძრო. გაუსინჯა ჩასაბერი მასრა, მთელი გუდა შეათვალიერა, ლერწმის წყვილი კალამი საგანგებოდ შეამოწმა, დედნებს რომ ეძახის, იმ ნახვრეტებში სული ჩაბერა, ქვემოდან, მოდგმულ, მოხვეწილ რქას, ქარახსას რომ ეძახიან ჩვენში, ფაქიზად ჩახედა, ცოცხის მწკალი შიგვე დახვდა, ამოიღო, წვერი გაუჩეჩა ბწკალს, ოდნავ მოღუნა და ისე აზიზად ჩაუჟვრინა ქარახსას კუნჭულში, რათა ხმა მჭახე არ გამოსულიყო. სისადავე, ეშხი, სიმწიფე მინიჭებოდა ხმას.
ჰოდა, სიხარულით შეცმუკუნდა ბოცო, კარგაშეხომაც უნდოდა, მაგრამ ირგვლივ მიმოიხედა შიშით, არავინ მიყურებდესო და განზრახული გადაიფიქრა.
_ ჰაით, წავედით აბა, _ გამოუცხადა სტუმარს და, რაღაცნაირად, საოცარი სისწრაფით წასასვლელად გაემზადა. აივნიდან კიბეზე დაეშვა, მსუბუქად, ლაღად ჩაირბინა საფეხურები. ეზოში შეჩერდა, ჩაფიქრდა, ცხენი ისევ ისე ფრუტუნებდა განუძრევლად, პაიტრონის მოლოდინში, იდგა.
ბოცო სტუმარს მიუბრუნდა:
_ ბევრი რომ არ ვილაპარაკოთ, _ შენ ჩემზე ახალი ხარ, უთხარი ამ ცხენს, მე შემიჯდინოს.
_ კი, აბა რას ვიქ, ბოცო ძიავ. თვითონ შეგაჯენ და წაგიძღვები, ავშარას მე დავკავებ.
_ რაფერ თუ შენ დაიკავებ. მე რა, დედოფალი ხომ არ ვარ?! ავშარასაც დავკავებ და ცხენიც კარქათ დემემორჩილება. შენ დელიყანლი ხარ, ჩეირბინე ასე, ყანა-ყანა, ღელემდი, გადი გაღმა, მეც ამასობაში ლომანასთან გამოვალ, ხიდიდან მოვიარ.
არც ცხენზე შეჯდომისას მოიხმარია ბოცომ ის დანდალოელი, არც ავშარა დააჭერინა. დაწირეხებული ჭიბონის გუდა უხეში შეინახა, კოხტად, მსუბუქად შეყო ფეხი უზანგში, ტანი შნოიანად აზიდა მაღლა, ფეხი უნაგირს გადაავლო და მეორე უზანგში ისე გაჰყო, გეგონებოდა, გაჩენის დღიდან ცხენოსნობსო. ახლა უკვე, იქ, მაღლა უნაგირზე კოხტად შემჯდარს, თავადაც მოეწონა თავისთავი, მოკლე ულვაშებზე ცერა თითი დინჯად გადაისვა, წვერებიანი ნიკაპიც ხელისგულით შეიჩიჩქნა და ცხენს ქუსლი ჰკრას, დაიძარიო.
დანდალოში, თამარის ხიდთან, ქვის თაღიან ხიდთან, შეაყენა ცხენი ბოცომ, დაფიქრდა, ახალ ხიდზე ჩასულიყო თუ ამ ძველზე მოესინჯა ცხენის გადაყვანა.
ეს ხიდი აგერ რვაასი წელიწადია ასე წელმაგრად გამართული დგას მდინარეზე. კენჭიც არ ჩამოტეხია, არ გაბზარულა არსად. ნატეხი ქვით ისე აუგია იმ დალოცვილ წინაპარს, გეგონება, ერთი ხელის მოსმით გამოჭრა და დააყენაო. რა ღონე, რა ჭკუა, რა შეიძლება ჰქონდათ მაინც ამ ჩვენებურ ძველებს, ა? _ ფიქრობდა თავისთვის ბოცო და გულს კმაყბოფილების თუ სიამაყის ჟრუანტელი ევლებოდა. ახსოვს, ამ ხიდზე რამდენ მექორწილეს თანხლებია თავისი ჭიბონით. ჭიბონს უკრავდა და, ისე, უკანსვლით მიუძღვებოდა ამ ხიდზე მექორწილეთ, გამოღმიდან _ გაღმისაკენ, გაღმიდან გამოღმისაკენ.
უჭიბონოდ კი, მაშინ, ქორწილი ქორწილად არ ჩაითვლებოდა; კარგი მეჭიბონე ქორწილის სიმდიდრე და მშვენება იყო ყოველთვის. ყველას უნდოდა, თავის გამოსაჩენად სწორედ ბოცო-მეჭიბონე ჰყოლოდა ქორწილში, ქორწილის დონე და ხარისხი იმით იზომებოდა, თუ ვინ იყო მეჭიბონე.
უცებ, საიდანღაც, შავი, გრძელბეწვიანი ძაღლი გამოძვრა და ღრენით შეუტია ცხენს. ცხენი ძაღლს მიუბრუნდა, მაგრამ ისე ფიცხად შეუყეფა გაავებულმა ძალღმა, ეს მშვიდი, დინჯი ბედაური, ერთობ შეფორიაქდა, ნელ-ნელა, უკან-უკან ხიდისაკენ დაიხია ფეხების ბაკუნით. ხიდი კი ზედ, წყლისპირის კლდეზე იდგა და ბოცოს გადავარდნის შეეშინდა. მოქაჩა ავშარა-აღვირი, ძაფს დაემუქრა, ცხენს კი ხალისიანად შეუძაზა, მაგრამ ვერაფერი გააწყო და ძირს ჩამოხტა, თორემ შეიძლებოდა მართლაც გადაჩეხილიყო. გამწარებული მოზრდილ ქვას დასწვდა და ძაღლს მიუღერა. ძაღლიც ამ მუქარაზე თითქოს უფრო გაჯავრდა, კისერზე სულ აებუჯგა ბალანი და თვალებიც დაუწითლდა. ისე გადარევით იყეფა-იღრიალა, ბოცო შეშინდა, დასტურ სხვისი ცხენი არ დამიფრთხოს და ხრამში არ გადამიგდოსო. მერე ქვას დასწვდა და უპატრონო ძაღლს ესროლა, ესროლა ისე, დაუმიზნებლად, მაგრამ შეატყო, ქვა მიზანს მოხვდა.
ძაღლი საცოდავად აწკმუვლდა, გეგონებოდა, ატირდაო, ისე გაბმულად აყვირდა. კოჭლობით შარაზე ავარდა, მერე ისევ წყლისპირისაკენ ჩაუხვია და ღლენით ბუჩქებში გაუჩინარდა.
_ ღმერთო არ გახეიროს შენ, ვინცხა ხარ, ძაღლი რომ მომიკალი! არ გახეიროს ღმერთმა, ვინცხა ხარ შენ! _ მოისმა შარაგზიდან ქალის წყევლა.
ორ ძროხას, ხბოებს, ათიოდე თხას და დატვირთულ სახედას ასე, შუახელა ქალი მოუყვებოდა. ეტყობოდა, საზაფხულო იალაღებისაკენ მიდენიდა საქონელს.
ბოცომ ავშარა მოქაჩა და ცხენი შარაგზაზე აიყვანა. ქალი თვალებით ბუჩქებში მიმალულ ძაღლს დაეძებდა და უცნობს გამეტებით წყევლიდა:
_ რა დაგემართა, ქალო, რა მექნა, აბა! გადავვარდნილიყავი თუ რა მექნა?!
_ მაგის იმედით მარტვაი მივალ თაში. ეგ ჩემი მცველი იყო და მეგზური. რა ვქნა ახლა მე, ა? რა ვქნა, ერთი მითხარით.
ქალი მწარედ ატირდა. ცრემლები ღაპაღუპით ჩამოსდიოდა ლოყებზე.
_ მეტი ვინ მყავს მეტი, არავინ მყავს. ესეც მომიკლეს… რა ვქნა ახლა მე.
ბოცოს გული შეეკუმშა. ძალიან შეებრალა ქალი. გული დაეწვა, ეტყობა, ძაღლი მართლაც მაგრად დაკოდა, შესაძლოა სასიკვდილოდაც. არა, ასე არ უნდოდა, მაგრამ უნებურად ასე გამოუვიდა. ვინ ხარ, ქალო, სად მიდიხარ, მითხარი, სად მოგნახო და სხვა უკეთეს ძაღლს მოგიყვან. მაპატიე ახლა… ასე არ მინდოდა, რაღა გიყო ახლა მეო?წშ უცებ ბოცომ უბეში ჩაიყო ხელი და ჭიბონი ამოაძრო.
ცხენი ტელეფონის ბოძს მიაბა და ჭიბონში სული ჩაბერა. მალე მდინარის ჩხრიალში შორეული ტკბილი, ნაცნობი მელოდია მოედო იქაურობას. ქალი შედგა და ბოცოსაკენ მობრუნდა. რამდენიმე ნაბიჯზე მეჭიბონეს მიუახლოვდა კიდეც.
_ აა, ბოცო-მეჭიბონე ყოფილხარ? კეთილ კაცს გეძახიან, მარა ავი და ოხერი ყოფილხარ. _ ქალმა იაზმის ქვეშიდან დიდრონი, შავი, სველი თვალები შემოანათა ბოცოს და ბოცო ელდანაკრავივით გაშეშდა.
_ გიცანი, ჰო, გიცანი, ვარდო ხარ შენ, აბუქეთელი?!
ქალი შედგა, ახლა უკვე სახეგაღიმებულმა გამოხედა ბოცოს:
_ ჰო, კარქა მახსოვს, მე ვიყავი იმ ქორწილში მეჭიბონეთ… _ უთხრა ბოცომ. ქალი ისევ ატირდა.
_ მემრე, შარშანწი, ზამთარში დევივსეთ, ბოცო. თოვლის შვავმა სახლი წეიღო. მე უბედური, მარტვაი მე უბედური, გადავრჩი. რათ მინდოდა ამფერი სიცოცხლე, ღმერთო!
ბოცომ ჭიბონი ისევ უბეში ჩაასვენა, თავი ჩაღუნა მწუხარედ, თვალი მიმავალ ვარდოს გააყოლა.
ასე იდგა ჩაფიქრებული კარგახანს, მერე აჩქარებით ცხენზე შეჯდა და ისევ თამარის ხიდისაკენ დაძრა.
_ ჰა, აჩუ, ცხენო. გააბიჯე ფეხი, ჰო, რას ფიშმანობ. გააბიჯე! თამარ დედოფლის მთელი ცხენოსნები აქ გადარბენილან, შენ რა გემართება, შე ბლაყვო, აბა, გააბიჯე, ჰოვ!
ცხენი მართლაც ერთხანს შეყოვნდა, ხიდს ახედა, წინ, ძირსაც დაიხედა, დაიფრუტუნა და, ერთგვარი შიშით, ზომიერი, მოზომილი ნაბიჯით დაიძრა. ბოცოს თვალებში გარდასულ ჟამთა მიმქრალი ცისარტყელები ისევ აკიაფდნენ. ის უნაგირზე კი აღარ იჯდა, უზანგებზე იდგა და თამარის ძველი ხიდიდან რაღაცნაირი, ყოვლისმომცველი იერით მთელ ქვეყნიერებას გადასცქეროდა.
ცხენის პატრონი ლომანას ეზოში, ნალიის ბოძზე მიყრდნობილი, ელოდებოდა. მეჭიბონემ რომ შეიგვიანა, ძალიან შეწუხდა, მაგრამ რაღა უნდა ეცონა, იდგა და ელოდებოდა. მეჭიბონემ რომ შეიგვიანა, ძალიან შეწუხდა, მაგრამ რაღა უნდა ეღონა, იდგა და ელოდებოდა. ლომანას უკვე გამოცხადა, რომ მალე მეჭიბონე ბოცო აქ იქნებოდა. ავადმყოფს ამისათვის თითქოს ყურადღებაც არ მიუქცევია. იგი არც შერხეულა. ისევ ისე იწვა, _ კედოისაკენ მიბრუნებული, გაჩუმებული, დავრდომილი. შინაურები ფაციფუცობდნენ. ქალებს ოთახი მიელაგებინათ და ხელებჩამოშვებული დაღვრემილნი, როგორც მგლოვიარენი, კარებთან ჩამწკრივებული იდგნენ. ისინი ბოცოს ისე ელოდნენ, როგორც საქვეყნოდ ცნობილ ექიმ-მკურნალს. ხოლო ბოცოს, ცხენზე რომ იჯდა, აქამდე თვალში სულ განაწყენებული ვარდოს სახე უტრიალებდა, წუხდა ძალიან, რომ ამ ქვრივ-ობოლ ქალს ნამდვილად აწყენინა, ამდენი წელია ჭიბონი ხელში არ აუღია. ახლა კი, როცა ძველი მეგობრის დავრდომილი გულის სადხენ-სარჩენად მოდიოდა, გზაზე მეორე ადამიანს გული ატკინა. აი, ეს ამბავი ჯიჯგნიდა ბოცოს და არ ასვენებდა. საწყალ ქვრივ-ობოლ ქალზე ფიქრი აწუხებდა.
მართლაც, რა ლამაზი ქორწილი ჰქონდა ვარდოს! ახსოვს, კარგად ახსოვს ბოცოს ის ქორწილი. ბოცო იმ დღეს ბიჭის მაყარში იყო მეჭიბონედ. ამიტომ იგი სიძის სახლში ელოდა დედოფალს და, მექორწილენი რომ შემოვიდნენ, ჭიბონაყივლებული მიეგება მაბრიონს. ჩვეულებრივად, `გადახვეული ხორუმით~ მიეგება ახალმოსულთ. `გადახვეული ხორუმი~ ერთგვარად მარშის მაგივრობასაც ასრულებს მექორწილეთა სვლის დროს. შემდეგ, ბოცო დედოფლის ოთახში შეიწვიეს. ეს ნეფე-დედოფლისადმი განსაკუთრებული პატივით, თორემ წესით, ახალმოსულ დედოფალთან, მხოლოდ ქალის მხრიდან მოყოლილი მემუსიკე უნდა ყოფილიყო. მაშინ დაინახა ვარდო-დედოფალი ბოცომ, გვერდით რომ ნეფე ედგა. მაღალი, ბუხრისქუდიანი, შეშფოთებულთვალებიანი, გრძელცხვირა, დიდხელება რიზა.
მაგრამ, როცა ნარნარა განდაგანა ააჟღერა ბყოცომ, მედოლეს ანიშნა, ნუ დაუკრავო, რადგანაც მეჭიბონეს არ უნდოდა, დოლის ხმას, კომბლებს რომ დაუშენდნენ, დაეფარა ჭიბონის ნაზი, აწყობილი, რბილი ჰანგები. მეჭიბონეს გულით სურდა, მხოლო მისი დაკრული ტკბილი ხმები გაშლილიყო ნეფე-დედოფლის თავზე და მათთვის სიხარული და ნეტარება ეჩუქებინა. ახსოვს ბოცოს, როგორი მადლიერი და ბედნიერი თვალებით იცქირებოდა ვარდო. უხდებოდა, საქორწილო, კიდეებმოცინცილებული, მოხატული ლეჩაქი.
ნეფე-დედოფალი ერთმანეთს უხდებოდნენ.
მაშინ, ახსოვს ბოცოს, რიზამ გაბედა, _ პირველი გამოვიდა საცეკვაოდ და დედოფალიც გამოიწვია.
გულით და სულით მოალხინა ქორწილი იმ ღამეს ბოცომ. არცერთი შაური არ აუცია. ღარიბი იყო რიზას ოჯახი და ბოცომ იმ ღამეს გასამრჯელო არ აიღო. უთხრა, არაო, ალალი იყოს ჭიბონი თქვენთვის, იხარეთ, იმრავლეთო!
ახლა კი, რაი, გასულ ზამთარს ზვავს წაუღია მთელი სახლი, დაუვსია ოჯახი.
ეზოში შემოსულ ბოცოს მიეგებდნენ, ხელი შეაშველეს, მაგრამ მეჭიბონემ ახლო არავინ მიიკარა და ცხენიდან თავისით, დაუხმარებლად ჩამოხტა.
ჭიბონი უხეში ედო, მაგრამ ქარახსა გარედან გადმოკიდებულიყო. ბოცო კარებში შედგა და მწოლარე ავადმყოფს, ასე, შორიახლო ქცერა დაუწყო. ლომანას ჭაღარიანი თავი მოჩანდა მხოლოდ, უძრავად რომ იდო ბალიშზე.
ბოცოს ხმა არ ამოუღია. საწოლთან ფეხაკრეფით მივიდა, ჯორკოზე ჩამოჯდა და ჭიბონიც მოიმარჯვა. მას კარგად ესმოდა ლომანას ღრმა, მძიმე, მიუძლურებული კვნესიანი სუნთქვა.
ავადმყოფისაკენ მიშვერილმა ჭიბონმა თითქოს ენა ამოიდგა, ჯერ საჭირო და ამ წუთას მისაფერებელი მოტივის ძებნისას, ბოცომ, უბრალო, საწყისი, მისაძებნი მელოდიები გადმოღვარა.
უცებ საბანი შეირხა და ლომანა ნელა გადმობრუნდა.
მერე, ნელა, სულ ნელა თვალის გახელა სცადა. კი, კი. კიდეც აახილა თვალი. ჯერ ჭერს შეაცქერდა, გეგონებოდა, იქ დაეჭებს ჭიბონის ხმებს, მათ დაჭერას ცდილობსო. მერე თვალი ძირს დაუშვა, სივრცეში გააშტერა მზერა და იქ, მალე, შენიშნა და იცნო ბოცო-მეჭიბონე. უმალვე ჩაიღიმილა ავადმყოფმა და თვალშიც სინათლე მოემატა. მალე გაძვალტყავებული, მისუსტებული, უფერული ხელებიც ამოაძრო საბნიდან, ჯერ გულზე დაიწყო, მერე კი ჰაერში რამდენიმეჯერ აასავსავა და ბოლოს ორივე ხელი მეჭიბონისაკენ გაიშვია.
შინაურები, სუყველანი ავადმყოფის შორიახლო შეიკრიბნენ და გაოცებულნი უყურებდნენ მოხუცის ამ მოულოდნელ გამოცოცხლებას და სახეზე გამოხატულ აღტაცებას.
ბოცომ დამცხრალი ჭიბონი მუხლებზე დაიფინა და ………….(ფურცელი აკლია)
ბოცოს უკან აღარ მოუხედავს. შეჩვეულ და ძველისძველ გზას რაღაც გამოუცნობი ახალი განზრახვით დაადგა. არა, უბრალოდ, სიცოცხლემ დაუძახა, გულმა და სულმა დაუძახა, წარსულმა და მომავალმა ერთად დაუძახეს; თავადაც მიჰბვა, დანებდა, დაემორჩილა. სხვანაირად არ შეეძლო. წასვლისწინ, ჭიბონში ჩაბერა და ისე, მოგუდულად, ტაბალ ხმაზე, დაუკრა, თან დააღიღინა:

წყალს ნაფოტი ჩამოქონდა
ალვის ხის ჩამონათალი…

დაღამებულზე სახლში ერთი ჩოჩქოლი და ყვირილ-ძახილი ატყდა. ასლანი და თუნთული, ბავშვები და მეზობლები ბოცოს კითხულობდნენ, მოხუც მეჭიბონეს დაეძებდნენ, მაგრამ ბერიკაცი აღარსად ჩანდა.
გოდერძის უღელტეხილზე, მწვანე ტბიდან მომავალ ბილიკებსა და კორდებზე ხალხი მოფენილიყო. ყველანი აქეთ, ბექობისაკენ, მოიჩქაროდნენ, სადაც ჭიბონი უკრავდა.
აქ ნამდვილი შუამთობის სეირი გაჩაღებულიყო.
შუაგულში ბოცო-მეჭიბონე ჩამდგარიყო და მთელი გზნებით აკვნესებდა და ხელებში ათამაშებდა გულზე ატოტებულ ჭიბონს. მოცეკვავეს მოცეკვავე ცვლიდა.
ერთი ცეკვა რომ ჩათავდებოდა, ბოცო რაიმე სასიმღეროს დაუკრავდა და თანაც თავადვე დაამღერებდა.
მთელი შუამთობა აქ, ბოცოს გარშემო იკრიბებოდა, ბოცოც, თითქოს არ იღლებოდა, ისევ ჯეელობას დაბრუნებოდა, ისე გატაცებით უკრავდა, რაღაც დაკარგული, ხელიდან გაშვებული უცოცხლდებოდა ვითომ, თითქოს პირველად თუ უკანასკნელად იქ აქ, ამ საყვარელ ალაგებზე, ამ საყვარელ ადამიანებთან. ბერიკაცი სულ გამოცლილი და გასხვაფერებული იყო. მთელი დღე ლუკმა არ ეჭამა, მაგრამ ყოველ შეპატიჟებაზე უარს ამბობდა.
შებინდებულზე აქა-იქ მაშხალები აინთო. მაშხალები ერთმანეთისაკენ დაიძრა და მთის შავ სხეულზე წითელი ცეცხლები ამოძრავდნენ. ბოლოს ეს მეზამული წინწკლები ერთად შეიყარა, ერთ მთლიან ცეცხლად გადაიქცა, ერთ კოცონად აგიზგიზდა. იქაურობა წითლად გადაანათა.
ახლა უკვე, ღამის შუამთობა გრძელდებოდა, უფრო ხმიერად და ლაღად, ვიდრე დღისით.
ბარიდან საბარგო მანქანა ამოგრიალდა, სინათლის ორი ყვითელი სვეტი ისროლა და ბნელი სივრცე გაბურღა. მიბრუნდა-მობრუნდა და ხალხის ჯგუფს მიაშვირა თავისი მძლავრი სინათლეები. უმრავლესობა მანქანისაკენ მობრუნდა. მანქანა გაჩერდა. ძარადან ასლანი გადმოხტა. იგი პირდაპირ მოსეირე ხალხისაკენ გაემართა, გაარღვია წრე და მეჭიბონეს მიადგა. ჭიბონი ხელიდან გამოგლიჯა და წრის გარეთ გასვლა დააპირა, მაგრამ მას აღშფოთებული გოგო-ბიჭები გადაეღობდნენ.
_ ეე, ეი! სად მიგაქვს ჭიბონი. ახლავე დაუბრუნე ჭიბონი ბოცოს, თვარა გლეწებ ყურისძირში, შე ბლაყვო! _ შეუძახა ერთმა ბიჭმა და სლანს ხელები მოხვია, რათა ასე შეკრა. ასლანმა იდაყვები გააქნია, ბიჭი ჩამოიცილა, ვიღაცეები კიდევ გვერდზე მიაყენა და ტიალზე გავიდა.
ხალხის მხარდაჭერა რომ იგრძნო, ერთხანს გაოგნებული და ოდნავ დაბნეული ბოცო უმალ გამოერკვა, ძალა მოიკრიბა, ამოძრავდა, თავადაც გაჯავრებით ასლანისაკენ დაიძრა. ასლანს კი უკვე ხელმეორედ გზა გადაუღობეს.
_ შეჩერდი-მეთქი, გებნევი, თქვენ ვინ გკითხავს! _ შეუბღვირა ბრბოს.
_ შენ ვინ გკითხავს, რატომ გვართმევ ჭიბონს, ეს ბოცოა, ჩვენი ბოცო!
_ თქვენი ბოცოა, ჩემი მამაა, იცით თქვენ?! _ უფრო განრისხდა ასლანი.
_ მამა თუ ვარ, დამიჯერო უნდა! _ ბოლოს გაბედა გაჯავრება ბოცომ, _ მეც სიცოცხლის შვილი ვარ! სიცოცხლე მინდა, ხალხში მინდა. შენ შვილი ხარ, მარა მკლავ მე! ხალხო! მიშველეთ, მაგას უნდა ახლავე მოვკვდე, მე სიცოცხლე მინდა, მაცალე! მომეცი-მეთქი, ჭიბონი, დამიბრუნე. მაგი ჩემი სულია, იცი შენ?!
_ ამდენი შვილები გყავს, ბადიშები, დასახლებულები, გათხოვილები, შენ, _ ბერი, ამდგარხარ და დეეთრევი, სასირცხოვ, შენ რა გიხარია, რომ ჭიბონს უკრავ.
_ ყოლისფერი მიხარია. ჰო,ჰო, მიხარია! _ ჩაიკრუსუნა ბოცომ.
_ ნუ ლანძღავ ჩვენს ბოცოს!.. _ თითქმის ერთხმად შეუძახა ბრბომ ასლანს. გამოგლიჯეს ჭიბონი და ბოცოს დაუბრუნეს.
ბოცო კი უნებურად წრის გარეთ აღმოჩნდა. იქ ბნელოდა და ბინდში, წუთით მარტოობა რომ იგრძნო, სული დაითქვა, გული მოიბრუნა, ძალა და ჭკუა მოიკრიბა. გუდა დაახვია და უბეში ჩაიტენა, თანაც ნელ-ნელა იქაურობას გაცილდა.
იაილის ბოლოში რომ განცალკევებით ქოხი იდგა, იქითკენ მიდიოდა ბოცო. ჰქონდა რაღაც გადაწყვეტილება გულში, მაგრამ, თითქოს, არც თავს უმხელდა. მიდიოდა ძალიან ნელა და სამოცდაათ წელიწადზე მეტხანს ნამუშევარი გული ისევ ანცობდა, რაღაცით აღელვებული, დაძაბვით სცემდა. გულის ბაგაბუგი კარგად, გამორჩეულად ესმოდა მეჭიბონეს. ეგონა, საცაა გაუსკდებოდა, მაგრამ თავისი გულის იმედი ყოველთვის ჰქონდა, თავის გულს მუდამ ენდობოდა.
როგორ იქცევა ახლა, უწესოდ, უჩვეულოდ, უვარგისად, სამარცხვინოდ? ნუთუ გულისას, სულისას რომ არ აყვები და თავს ძალით დაიბორკავ და თავს დაიბერებ ძალით, ესაა უფრო ვარგებული რამ? _ ეკამათებოდა თავისთავს ბოცო, რა ვქნა ახლა მე? დავბრუნდე შინ, ჩავწვე, გავჩუმდე და სიკვდილს ვუცადო? რატომ გამაჩინა აბა ღმერთმა ამფერი? თუ არ ვიყავს საჭირო, რაი, ვეღარ მომიღრეკდა აქამდე კისერს? ღმერთს ჩემი ეხათრებოდა, ან ჩემი ეშინოდა თუ რაი ნეტაი? მომიკვდა დედაბერი, ძიავ, რა ვქნა ახლა, რამდენხანს ვიტირო?! ე, მომიკვდა, ამიტომ მეც მოვკვდე? მე ჩემი სიცოცხლით ჩემგან წასულ დედაბერს უფრო არ გამოვადგები? ჩემში რომ სიცოცხლე ბურბულებს ისევ, ამას რა ვუყო? მე ჩემი სიცოცხლით უფრო რაცხათ ვინცხას გამოვადგები, ვიდრე სიკვდილით. არც თავს მოვიკლავ ჩემი საკუთარი სიკვდილის მოსვლამდე. რატომ, თვარა, კი, რატომ? თავის მოკვლა განა ბუნების და ღმერთის წინააღმდეგ წასვლა არაა? შენი სიკვდილი აგერ, თაროზე უდევს, შენახული, კარგად მოვლილი და ელოდება შენთვის გამოყოფილი დროის დადგომას. მანამდე, ალბათ, საჭირო ხარ შენ, ჰოდა, იყავი, აკეთე ის, რაც შენია, რაც შეგიძლია, რითაც მეორე შენისთანას დაეხმარები, შენ წაიყვან, ხელს გაუწყობ, გაამაგრებ, აამაღლებ, გაახარებ და ამ სიხარულით ამდენ წყენას და ამდენ მწუხარებებს გაუადვილებ. რა უნდა ახლა ამ საცოდავ და საწყალ ვარდოს ჩემთან? ან მე რატომ დავეძებ მას? ალბათ მე დამავალა გამჩენმა, მიხედეო. გული უნდა გავუკეთო და ჩემივე მიყენებული ტკივილი მოვურჩინო.
კაი, ძიავ, დამცინონ და, რა ვქნა მერე, დამცინონ. ხანი გავიდა. კი, იყოს ხანი დიდი, იყოს, რა ვქნა.
გული მთხოვს, წაი, ბოცოვ, წაი, ნახე ვარდო, მალამო-სიტყვა მოუტეხე, მშიერი სული მისი დაანაყრე, დაამშვიდე, დააიმედე. ხომ გინდა მადლი ქნა? ნახე ვარდო, ეს იქნება მადლი.
ვარდო სარძევეში დახვდა, რძეს ასხამდა მარლაგადაფარებულ კაპჭანში.
დამფრთხალმა და შიშშემსკდარმა ქალმა ქვეშიდან გამოხედა მოსულს, თუნგი ააცილა კარდლის პირს და რძე იატაკზე გადმოეღვარა.
ქათქათა თეთრი ნისლი ქოხის წინ შეჩერებულიყო და ნელა, სულ ელა ქანაობდა, გეგონებოდა ტყეთა, მთათა, ველთა ელჩად ეს ნისლი მოსულიყო აქ, რომ ბოცოსა და ვარდოს შეხვედრას დასწრებოდა, მათი მოესმინა. ბოცო შედგა, რაცხა შიშისნაირი თუ მორცხვობისთანა გაუფაჩუნდა გულში და სხეული მთლად მოებურძგლ-მოეთენთა. ყირყიტოში ნერწყვიც გაუშრა, გაფშეკილი ენით ნუნებში სისველეს ეძებდა, რათა ბელი ჩაელბო და იქიდან როგორმე სიტყვა ამოეთრია; იგი სიტყვა, ხიდივით რომ გაიდებოდა მასა და ვარდოს შუა. მერე კი, იცოდა, ეს ხიდი კაი ხანს გაძლებდა. ჰოდა, ივლიდა, ზედ, იქით-აქეთ.
ვარდომ დაღვორილი რძეს მოსამშრალებლად ძველი, დაკონკილი ფეშტემალი მოიტანა და, იქით, ძველ ქვაბში მოწურა.
ქალი ისე უბრალოდ, მშვიდად, გულგრილად იქცეოდა, თითქოს ბოცოს აქ მოსვლას თავიდანვე ელოდა.
_ მეგონა, ჩემ ძაღლს მომიყვანდი, _ თავისთვის მოულოდნელად ჩაილაპარაკა მან.
_ რანა გითხრა იცი? _ გამოცოცხლდა ბოცო. _ შენი ძაღლი მენა ვიყო, ვარდოვ, ჰა, ესნა გითხრა… მენა მოგიარო და დაგცავონა.
ამას კი აღარ მოელოდა ქვრივი. შეიშმუშნა და სახეც ოდნავ შეუფაკლდა. თავი ჩაღუნა. პასუხი არ გაუცია, რაღაც უცნაურად ეუცხოვა ბოცოსგან ასეთი განცხადება, თანაც შენი ძაღლი უნდა ვიყოო. ეს კი, გამოუტყდა თავისთავს, _ მოეწონა, კინაღამ ჩაეღიმილა ქალს, მაგრამ თავი შეიკავა და წეღანდელი მსუბუქი მწუხარება უფრო მკვიდრად მოიფერა სახეზე. ბოცო დაიბნა, აზრებს თავი ვეღარ მოუყარა, გადაწყვეტილება ვეღარ მიიღო და თითქმის შეურიგდა იმ აზრს, რომ ახლავე სამუდამოდ უნდა წასულიყო აქედან.
_ ამ შუაღამეზე ეზოში ხომ არ იქნები. მოი, შინ, ბოცომეჭიბონევ. ბოლოს და ბოლოს, კაცი არ მყავს, მარა სამუსაფირო (სასტუმრო) კი მაქ… მობრძანდი, ჰო, მობრძანდი, ბოცო-მეჭიბონევ.
ბოცოს `მეჭიბონე~ იმიტომ მიაყოლა, _ ფიქრობდა თავისთვის ბერიკაცი, რომ ვითომ მე, ბოცოს, კი არ მეპატიჟება შინ, არამედ მეჭიბონეს. მაგრამ მაინც ესიამოვნა ვარდოსაგან ამ ვითარებაში ამნაირი გულკეთილობა.
მთის საღამური სიცივე და ნისლი გარეთ დარჩა, მაგრამ ფარღალალა ყიშლაში, სადაც შუაცეცხლზე კვარი ბჟუტავდა მხოლოდ. გარეთასავით ციოდა. იქ ორი ღერი შეშა შენიშნა სტუმარმა. აღარ დამჯდარა. ნაჯახს ხელი სტაცა, ისევ ეზოში გავარდა და მალე მკლავზე დახოხოლავებული დაპობილი შეშა შემოიტანა. ცეცხლი მოანთო და პირმობრუნებულ, გულმომბალ, შემორიგებულ ვარდოსთან, ცეცხლაპირს, გულიანი მუსაიფი გააჩაღა.
ქალმა ყავრებისაგან მოჭედილ, მრგვალად გამოხერხილ ტაბლაზე ცივი მჭადი, ყურუთი და ჩლეჩილი დააწყო. ბოცო სუფრისაკენ მიბრუნდა. იქით ჯორკოზე ვარდო ჩამოჯდა, კედლები ყოველ განძრევაზე ფრთხილად ჭრიალებდნენ. გეგონებოდა, ქრხსაც სიამოვნებდა მათი ერთად ყოფნა, _ სულს ითქვამდა, ფიცარი ფიცარს ეჩურჩულებოდა თითქოს.
* * *
იმ ღამეს, ცეცხლაპირას, ძველ ნაბადზე ჩაძინებული ბოცო სიზმარმა ჯერ შორეულ სიყმაწვილეში წაიყვანა, მერე კვლავ უკან, ქოხში, დააბრუნა და თავისთავზე აცქერინა. მეჭიბონე სიზმარში თავისთავს ხედავდა, როგორ ეჟინა აქ, ვარდოს ყიშლაში. ხედავდა, როგორ წამოდგა ზეზე გამთენიას, როგორ გამოდენა ახორიდან საქონელი. როგორ აკიდა სახედარს ვარდოს ბარგი და როგორ გაუდგნენ გზას გოდერძიდან იქით, რატომღაც, მესხეთისაკენ. უცებ, იმავე სიზმრის პირველივე წუთებში, ბოცო და ვარდო, მთელი თავისი ქარავნით, იმ ახალდაფუძნებულ სოფელში აღმოჩნდნენ, სადაც ბოცოს უმცროსი ვაჟი, ჯემალი, გადმოსახლდა; ეს ამბავი ცოტა კი ეხამუშა ბოცოს, ძილში შეიშმუშნა და კინაღამ გამოეღვიძა, მაგრამ არა, სიზმარი გაგრძელდა.
აი, სოფელი უცნობი, მაგრამ მაინც რატომღაც ძალიან ნაცნობი და ახლობელი. აი, იქ დგას ჯემალის ოდაც. ჯერ სოფელს სძინავს, განაბულია ყველაფერი. მარტო ერთი ძაღლი ჰეფს სადღაც, ამ ყეფის ხმა ეცნო ბოცოს. აი, მოირბინა ძაღლმა, ფეხებსა და მუხლებზე შეყნოსა მოსულს. ეს ხომ ის ძაღლია. შინიდან ჯემალს რომ გაყვა მესხეთში. ბოცომ განაპირაზე ძველი სახლის ნანგრევი მონახა. დახორხლილდი, ხავსიანი ბალახმოკიდებული ქვები ზვინებად ეყარა. იქ მიიყვანა ვარდო, მთელი ამალა. ვარდო ხმას არ იღებდა, იგი თითქოს მთლად მინდობოდა მეჭიბონეს.
ბოცომ ნანგრევებიდან ერთი მოგრძო ქვის ზოდი ამოიღო ძლივს. ტიალზე გაიტანა და ძველ ნაფუძარზე საგულდაგულოდ დაასვენა. ამ ქვას მეორე მოუტოლა, მეორეს _ მესამე და თვალწინ მალე ქვის მკვიდრი კედელი წამოიმართა.
კედელს კედელი ამოუდგა და ისე ადვილად დაამთავრა სახლი. ბოცოს გაუკვირდა. თანაც ბედნიერი და ამაყი შესჩქეროდა ვარდოს კმაყოფილ სახეს. ბარგი შინ შეზიდა, დააწყო, საქონელი საბალახოზე გაუშვა და. ძველი სახლის ნანგრევი ქვებისაგან თავისი ხელით აშენებულ ახალ სახლში ბოცო ცქვიტად შევიდა. პირველი ისა ჰქნა, რომ კუთხეში, ახალ ბუხარში ცეცხლი დაანთო. პატარა ალი ნელა, მაგრამ მძლავრად მოეკიდა შეშას და მალე ბუხარმა გიზგიზი დაიწყო. ახლა უკვე ნათლად გამონასკვა ვარდოს სახეზე კმაყოფილების ღიმილი. ბოცომ უბიდან დაჯღურკული ჭიბონის გუდა ამოიძრო და დიდი მოწადინებით ჩაბერა სული. ჩაბერა სული, მაგრამ ჭიბონს ხმა ვერ გააღებინა. ეცადა, ეცადა, თითებიც ბევრი ათამაშა ლერწმის წყვილ თვლებამოჭრილ ღეროზე, მაგრამ ამაოდ. შეწუხდა ძალიან ბოცო, უფრო იმან შეაწუხა, რომ მას ახლა ბედნიერი ვარდო შესცქეროდა.
არ ვიცი ვინმეს, ოდესმე თავის საკუთარ სიკვდილი თუ დასიზმრებია. ბოცოს კი ნამდვილად დაესიზმრა თავისი საკუთარი სიკვდილი. იმ ახალაგებულ სახლში, სულჩანაბერი, დამუნჯებული ჭიბონით ხელში, მარტოხელა, ქვრივი, საწყალი ქალის, ვარდოს თვალწინ, ასე უშვილ-უძიროდ, ასე უმოწყალოდ ამ ქვეყნიდან სამუდამოდ მიდიოდა მეჭიბონე, იგი თავად გრძნობდა, რა ულმობლად ბორკავდა, ცელავდა და ძირს ცემდა რაღაც უხილავი ძალა. თავადაც თვალებზე ცრემლის მოწოლას გრძნობდა, ტიროდა და ამაოდ ასავსავებდა ხელებს. ჭიბონი კი მკერდზე ესვენა. ამ დროს კარებს ახალი სოფლის მოსახლეები მოასკდნენ. იწვა და ესმოდა ყოცოს მოსულთა ჩოჩქოლი, ხმაური, ლაპარაკი. იცნო და გამოარჩია და შვილის უფერულ სილუეტს, კარში რომ გაჩრილიყო ყველაზე წინ და მომაკვდავ მამას გაშტერებულიყო შეჰყურებდა.
_ ბაბუ, ბაბუ! _ გაიგონა ბოცომ ბავშვის შეძახილი, მაგრამ ვერ გაარჩია, რომელი იყო. ისე კი კარგად იგრძნო, ბადიში მოვარდა, მკერდზე შეახტა მოხუცს, სულჩაბერილი ჭიბონი გადმოიღო, თავის პატარა გულმკერდზე მიიხუტა, მკლავები შემოუჭირა და ჭიბონიც ახმიანდა. მერე ერთხანს უცნაური სიჩუმე გამეფდა ირგვლივ. ამ დროს კი უნდა ბოცოს ერთი ღერი სიტყვა მაინც გაეგონებინა ხალზისათვის და, ხმა მაინც ვერ გაიღო. უფრო ვარდო ეცოდებოდა, ასე მარტო რომ ტოვებდა, მაგრამ ძალა აღარაფრისა ჰქონდა და თანდათან ბედისწერას მორჩილდებოდა.
ირგვლივ ჩურჩულებდნენ, სად უნდა დასაფლავდეს ჯემალის მამა, ბოცო-მეჭიბონეო. ყველა თავისას გაიძახოდა. ამ ამბავმა იქ მყოფთა ცხარე კამათი და სიტყვათა შეხლა-შემოხლა გამოიწვია. ბერიკაცი თავის სამკვიდროში, იქ, თავისივე სოფელში უნდა დაიკრძალოსო, გაიძახოდა ზოგი. ზოგიც ამბობდა, ამ ახალმოსახლე სოფელში ეს პირველი სიკვდილია, ამაზე მადლიანი ვინ იქნება. მაგი თუ ჩაწვება ამ მიწაში, ჩვენი ფესვიც სამუდამოდ ჩაირგვება აქაო. ეს სიტყვა კიდევაც მოეწონა ბოცოს. მოკვდი, მოკვდიო. თუ ამ სიკვდილითაც ვიღაცას გამოვადგები, ჯანაბას ჩემი თავიო.
ამ დროს, მშობელს ჯემალი წაადგა თავს და ბოცომ გაიგონა შვილის ნათქვამი!
_ რა ვქნა, მეზობლებო, ასე მომექცა ბედი, რომ პირველი გლოვა-ტირილი ჩემს ოჯახს ერგო. განგების ნებას წინ არ აღვუდგები, პირველი საფლავიც ამ დაცარიელებულ ძველ მიწაზე მე უნდა გავჭრა და შიგ მშობელი მამა ჩავაწვინო.
გაიგონა ბოცომ ეს სიტყვები, გაუხარდა, ოდნავ მხარი შეარხია, ამოიგვნეშა და ნელ-ნელა თვალიც მოახილა. ქოხში ცეცხლი მიმქრალიყო, მუგუზლებს აბლი გადაფარებოდა.
სარკმელში დიდი, ახალამონათებული მზე ბრდღვიალებდა. ვარდო გარეთ ვიღაცას ელაპარაკებოდა. ბოცომ თავისი უფროსი შვილის, ასლანის ხმა იცნო და, ოდნავ თავდამორცხვებული, თანაც იდუმალი კმაყოფილებით განათებული, ფეხზე წამოდგა.

დღიურიდან: 198… თებერვალი

გულში მადლობის გრძნობა ნაყოფივით მომწიფდება. მინდა ხალითი ვნახო და ბოცო-მეჭიბონისათვის მადლობა ვუთხრა, თუმცა სიზმარი მოთხრობასავით გაგრძელებია. ბოცმანი კი არ ჩანს. კუნძულები ორივე მხრიდან უცხო ჯარებივით შემოგვესივნენ. გემი ნელა, სულ ნელა ცურავს მსოფლიოს ამ ყველაზე გადატვირთულ საზღვაო ტრასაზე. მთლად გათენებული ჯერ არაა. ბინდბუნდში, სივრცე სინათლეებითაა მიმოხაზული. ცაზე კი ახალი მთვარე ყკიდია, აი, წინ, ეტყობა, სინგაპურია.
მალაკის გრძელი სრუტე ჰა, საცაა დასრულდება.
შენელებული სვლით შედის ჩვენი ხომალდი სინგაპურის ყურეში, სადაც, მგონი, ასამდე გემი დგას რეიდზე. აი, გემს კატერი აედევნა და მალე ჩაშვებულ ტრაპზე ენერგიულად ამორბის ლოცმანი. მას კისერზე ჩამოკიდებული რადიოტელეფონი აქეთ-იქით უკორწიალებს, გემს მთლიანად თავის გამგებლობაში იბარებს. იძლევა მოკლე განკარგულებებს კოორდინატების მინიშნებებით, რათა ხომალდი მიჩნეულ ალაგას მიიყვანოს და სარეიდოდ ღუზები ჩააშვებინოს. მე თვალი ქალაქისაკენ მიმირბის, შევნიშნე: ნაპირს მოწყდა და სიღრმისაკენ მოემართება ჭრელ-ჭრულა ბაირაღებით მორთული ლამაზი იახტა. იგი კოხტად, რაღაცნაირი სიკეკლუცითა და თითქოს ეშხიანი მიხვრა-მოვხრით გვიახლოვდება. დიახ, დიახ, მგონი, იგი პირდაპირ ჩვენკენ მოიწევს, რა არის ეს? ვინ არიან ამ უცნაურად აჭრელებულ იახტაზე? მინდა შევეკითხო ვიღაცას. მაგრამ ჩემთვის არავის სცალია. ყველაზე უკეთესად, ალბათ, ლოცმანმა იცის იმ იახტის ამბავი. ჩვენი კაპიტანი შალვა ლოცმანს გვერდით ამოსდგომია და ნერვიული ღელვით შესცქერის, თუ როგორ ეპყრობა ეს სინგაპურელი მის მშობლიურ გემს. უკვე გარკვევით გაისმა საღუზე ჯაჭვით ხრიალი, რომალის სვლა მკვეთრად ნელდება.
ახლა უკვე თითქმის თავისუფლდება ლოცმანი. მისი მოვალეობა აღსრულებულად ჩაითვლება. იგი შვებით იღიმება. შალვას ვანიშნებ, კითხეთ იმ იახტის შესახებ-მეთქი. იახტა კი თანდათან ახლოვდება. ეტყობა, პირდაპირ ჩვენკენ მოემართება. თანდათან ძლიერდება მუსიკის ხმები. ნიავი მხიარულად ათამაშებს სხვადასხვა ფერის ალმებს, აღმა-დაღმა აჭიმულ-დაჭიმულ ბაზრებზე რომ ასხმულან. იახტაზე თანდათან გარკვევით ვხედავ ქალებს, მხოლოდ ქალებს. მშვენიერი გოგოები, მინიკაბებში გამოწყობილნი, ხორხოცით, ხელის ქნევით, შორიდან გვესაუბრებიან.
_ ესენი ჩვენი სინგაპურელი ლამაზმენები არიან, _ სიამოვნებით უნმარტავს ლოცმანი კაპიტანს, _ აიხტა მათია, თავად მართავენ და თითქმის ზედვე ცხოვრობენ. უცხოური გემი რომ შემოვა, შეხვდებიან, ზედ გემზეც ადიან. არაფერი აინტერესებთ, გარდა კარგი ბიჭებისა. გაიცნობენ, ერთხანს იქ დარჩებიან, დროს გაატარებენ, იმხიარულებენ, ოკეანეებში ხანგრძლივი ცურვით დაღლილ, ხმელეთს მოწყვეტილ მეზღვაურებს გაამხიარულებენ, სიყვარულით გააბედნიერებენ, თავადაც ასაღებს აიღებენ და კმაყოფილნი ნაპირს დაუბრუნდებიან.
შალვა შევატყვე ოდნავ დაიბნა. რა ქნას როგორ მოიქცეს? თუ მართლაც ეს უცნაური იახტა გემს მოადგა და გადარეული სინგაპურელი ქალები გემზე ამოცვივდნენ, მაშინ? იგი ჩქარობდა, უნდოდა, ლოცმანი მალე წასულიყო, რომ ტრაპი მაღლა ამოეწია და ჩვენი, საბჭოთა ხომალდი ამ საშიშ ამორძალთა თავდასხმისაგან დროზე ეხსნა.
იახტა კი, მართლაც, ახლა უკვე ნელა, მაგრამ თანდათან გვიახლოვდება და მათი ჟრიამული, კისკისი თუ მუსიკის ხმები აკლებით თუ არა, დაპყრობით ნამდვილად გვემუქრება. ჩვენ ერთმანეთის ადა თითქმის აღარ გვესმის. მეზღვაურები გემბანებზე გამოეფინენ. ისინი ხელებს უქნევდნენ ქალიშვილებს. ლამაზმანები კი შორიდან კოცნას გვიგზავნიან, ხელებით, მიმიკით გვიჩვენებენ. რომ მალე ამოვალთ გემზე და თქვენი ვიქნებითო.
ამასობაში ლოცმანი გვემშვიდობება, აი, ტრაპზე ეშვება. კაპიტანი ჩქარობს, ნერვიულობს. როგორც კი ლოცმანი თავის კატერზე გადადის, ანიშნებს, ტრაპი ამოსწიეთო.
მაგრამ უცნაური რამ ხდება: მოახლოებული იახტიდან ქალები შეხედავენ თუ არა `მხატვარს~ კორპუსზე და გამოიცნობენ მის სადაურობას, ვატყობ, ნირწამხდარნი ერთმანეთს გადახედავენ. იახტა მარცხნით უხვევს და გაჩუმებული, დამცხრალი, სხვა გემისკენ მიემართება.
კაპიტანი შვებით ამოისუნთქავს და ლაღი კმაყოფილებით შიგა ტრაპზე ამორბით _ გადავრჩით _ თითქმის ჩურჩულით მეუბნება.
შალვა დიდიძე მანიშნებს, მაღლა ხიდურზე წამომყევითო, იქიდა, მაღლიდან, მთელი სინგაპურის უბე ხელისგულივით მოსჩანს. გვერდით, ნელ-ნელა ჩაგვიარა იაპონურმა დიდი ზომის ტანკერმა, სინგაპურელ ქალთა იახტა ახლა იაპონელებს მიუბრუნდა. ტრაპი ისევ სვლისას ეშვება. იახტა გემს უახლოვდება და თანაბარი სისწრაფით მიცურავს. აი ტრაპს გაუტოლდა კიდეც, ერთი ქალიშვილი იახტიდან კოხტად გადავიდა იაპონელთა ტრაპზე, უმალვე, მაღლა, გემბანისაკენ აცოცდა. ორმა მეზღვაურმა ხელი შეაშველა და ასე, ხელში აყვანილი, მიჰყავთ მაღლა, დანარჩენი გოგონებიც კისკისითა და ხმაურით გადაცვივდნენ ტრაპზე და გემზე ასვლას ცდილობენ. კიდეც ადიან.
ჩვენი მეზღვაურები კენტ-კენტად მობრუნდნენ და გულდაწყვეტილები თავთავის საქმეებზე გაიფანტნენ.
_ მაგენი ძვირადღირებულები არიან. ჩვენი კაცი ვერ გადაიხდის მაგდენს. ჰოდა, ისედაც, ხომ იცით, ჩვენს გემზე, მაგნაირ ქალებს ვინ ამოგაშვებინებს? _ მიხსნის კაპიტანი.
_ კი, გასაგებია, მაგრამ…
ამასობაში, გემიდან ჩვენს მოზრდილ მაშველ ნავს წყალზე უშვებენ.
ქალაქი სინგაპური. ლეგენდით ასე ყოფილა: თურმე ერთი ინდოელი ვაჭარი, უძველეს დროში, ნავით ამ ნაპირს მოადგა. ამ კუნძულზე რაც პირველი დაინახა, ეს ლომი ყოფილა. `სინგ-ჰაპურ!~ _ შეჰყვირა თურმე, ე.ი. ლომის ადგილიაო. ასეც დაურქმევიათ შემდეგ. სინგაპური.
ახლა ეს ქალაქი-სახელმწიფოა. ძირითადად მალაზიელები ცხოვრობენ, მაგრამ ბევრია ჩინელიც. ჩინური წარწერები, რეკლამები, ჩინური გაზეთები მრავლად გვხვდება.
აგერ კი, უნივერმაღი `მოსკოვი~ ზურგზე აწერიათ პატარა ბიჭებს. ისინი მკვირცხლად ჩამოგვეგებნენ ნავმისადგორმის კიბეზე, ხელი წაგვავლეს და საითკენღაც გვეპატიჟებიან.
მართალია ფეხს ვაბიჯებ სინგაპურის მიწას (მიწას კი არა, ასფალტს), მაგრამ წუთით მაინც თითქოს ისევ გემზე ვარ. იწყება ახალ, უცხო ნავსადგურში ხალხის გაშვების ფაციფუცი.
ცხელი, დახუთული ქალაქი ჩვენში შემოვიდა თუ ჩვენ მასში შევედით? დიახ, ჩვენ შევედით და მისი ჰავა თითქოს საბანივით გადავიფარეთ სხეულზე. გვერდით მყავს პირმოპარსული, თმადავარცხნილი, თეთრ პერანგზე ჭრელი ჰალსტუხით, მრეშ პიჯაკში გამოწყობილი, ჩემი მორჩილი ტანის კაპიტანი. იგი ოდნავ დაწინაურდა, მე უკან მივყვები. უნდა მოვნახოთ საზღვაო სამსახურის საბჭოთა წარმომადგენლობა. მისამართი გვაქვს, მაგრამ მისასვლელი გზა არ ვიცით.
_ გავიაროთ ცოტა, ვინმეს ვკითხავთ, ამასობაში ქალაქსაც გავეცნობით. დრო ქე გვაქვს, რა გვენაღვლება, _ კმაყოფილებით და უცაბედი ალერსით შემობრუნდა ჩემკენ შალვა-კაპიტანი. ხელსაც მკიდებს მკლავზე და ისე მივყავარ. ეს გულგახსნა, ეს სითბო, მოსიყვარულება უსაზღვროდ მსიამოვნებს და მიმავალი, გვერდიდან, წუთით, ვათვალიერებ თვით შალვას. თითქოს მიკვირს მისი ხასიათ-განწყობილების მოულოდნელი გამოცვლა. მგონი, კარგად გრძნობს, გაოცებული რომ შევცქერი, მაგრამ არ იმჩნევს, ისევ წინანდებურად, ლაღად მიარღვევს თბილ, ნოდიო ჰაერს და უცნობი ქუჩის რეკლამებით აფერადებულ სივრცეს.
ჯერ ისევ ზღვისპირს მივყვებით. ვხედავ. ზღვიდან ტროტუარზე ამომავალ კიბეებს პირდაპირ ზედ, ცხვირით მოადგება უცნაურად მოხმაურე ბიჭებით სავსე ნავი. ძრავა გამოირთო თუ არა, წყვილ-წყვილად ბოლო საფეხურზე ხდებიან და კიბეზე ამორბიან. მეჩვენება, რომ იმ ბიჭებს, ძალიან მამაღლა და ბოხი ხმით რომ ლაპარაკობენ, თითქოს ძალიან გრძელი ფეხები აქვთ და გამორჩეულად მაღლები არიან.
ხარხარებენ და, ვატყობ, არავის ყურადღებას არ აქცევენ.
შალვა ნაბიჯს ანელებს. ამ ახალგამოცხადებულებისაკენ იყურება და ყურში მიჩურჩულებს: _ ა, ესენი ამერიკელები არიან.
~განებივრებული და შეფერებული ბავშვები~! _ გამიელვებს თვაში, მაგრამ არაფერს ვამბობ.
ჩვენი ბიჭები უკან, შორიახლო, მოგვყვებიან მათ ცარიელი ხელჩანთები და სავსე, ფრთხილი, მოღალული თვალები მოაქვთ, ამერიკელებს კი _ სავსე ჩანთები, კმაყოფილი, ქედმაღლური მზერა და ანგარიშმოუცემელი ხმაური.
ხალითი თავის ჯგუფს გამოეყო და ჩვენ მოგვიახლოვდა. როგორც სჩვევია, ყურებამდე იციმება და ორივეს გვეუბნება:
_ პატივცემულებო, მე აქ ბევრი არაფეი მაქვს სანახავი. ვყოფილვარ აქა და ვიცი… ბიჭებს მაღაზია აინტერესებთ. ჰოდა, პირდაპირ წავალთ. ა?
_ ჰო! წადით, ბოცმან, წადით! _ სანახევროდ მბრძანებლურად პასუხობს კაპიტანი შალვა. მერე მე გადმომხედავს და, _ მოდი, ჩვენც შევიხედოთ ერთი, რა ჯანაბა ყრია მაგენის მაღაზიაშიო.
~მაგენის მაღაზიაში~ რაც ყრია, ამას ვინ აღწერს, მაგრამ აქ მთავარი ისაა, რომ ამერიკელებიც სწორედ მაღაწია `მოსკოვში~ შემოხორხოცდნენ. მგონი, იმათ ეგონათ ეს სუფთა ჩვენი, საბჭოური მაღაზია იქნებოდა. აბა, რა ვიცი. ვხედავ, არაფერს ბიდულობენ. ჩვენებს კი ძალიან ბეჯითად ათვალიერებენ. დიახ, ვხედავ, როგორ გაფაციცებით გვაკვირდებიან.
საქონელს კი ზედაც არ უყურებენ, ჩვენს ბიჭებს შესცქერიან.
ერთმა, მაღალმა და ახმახმა დაინახა, რომ მე შევნიშნე მათი გამუდმებული ცქერა, ოდნავ თითქოს იუხერხულა, თავად თვალი მოგვწყვიტა და სულ სხვა მხარეს გაიხედა.
ხალითი და მისი ჯგუფი ჯინსებიან დახლს მიესია. გადმოიღეს. გაშალეს, მოიზომეს, იარლიყები გაუსინჯეს და, ბოლოს, შიშით, ფასებიც ამოიკითხეს. ჯინსები ეტყობა ამერიკულია, ფასითაც ეტყობა, ვერ მოერგო ჩვენებურთა ჯიბეებს. გაჩაღდა ვაჭრობა.
ვხედავ, ამერიკელი ბიჭები რომ ქვეშ-ქვეშ იღიმებიან და ზოგი ხმამაღლა ხვიხვინებს. ის ერთი კი, მაღალი, განზე დგას მყუდროდ. მას არ იღებს. ჩვენზე თვალმორიდებულია, მაგრამ ვგრძნობ, რომ ისიც ჩვენითაა დაკავებული.
მახსოვს, ერთი ფულტბრაიტი ჰყავდათ ამერიკელებს მთავრობაში. ეს კაცი საგარეო საქმეთა კომისიას მეთაურობდა დიდხანს, რამდენიმე პრეზიდენტის ხელში. კარგი აზრები ჰქონდა იმ საწყალ ფულბრაიტს, თანამდებობაც არა უშავს, გვარიანი მაგრამ ვინ უსმენდა მის აზრებსა და წინადადებებს. ჰოდა, მახსოვს, სადღაც, სამოცდაათიანი წლების დასაწყისში, ბებერი ფულბრაიტი ჩამოსცილდა თუ არა დიდ სამსახურს, წიგნი დაწერა.
აი, ეს წიგნიმ ჩვენშიც ითარგმნა. მეც წავიკითხე. ერთგან იგი წერს, ამერიკელები, განსაკუთრებით ახალგაზრდა ამერიკელები, უცხოეთში თავხედურად, ქედმაღლურად, გამომწვევად იქცევიანო. ის დაბრძენებული ბერიკაცი, ფულბრაიტი, კიდევ სხვა რაღაცებშიც სასტიკად აკრიტიკებს თანამემამულეებს.
ჰოდა, ახლა, აქ, სინგაპურში, უნივერმაღ `მოსკოვში~ მაგონდება ის შენიშვნებ ყოფილი სენატორისა.
მაგონდება, მაგრამ რა მერე?!
_ პრივეტ! _ რაღაც გამოძერწილ-გამოჭედილად გვესალმება ის ერთი, მაღალი ამერიკელი ახალგაზრდა. ვერ იტყვი, ქერაა თუ შავგვრემანი. რაღაც ისეთია, საშუალო, ახლო მოვიდა. ახლა უფრო აშკარა გახდა მისი უპირატესობა სიმაღლეში. რუსულადვე გააგრძელა.
_ ამხანაგებო, უხერხული ხომ არაა, ცოტა რომ გავისეირნოთ? მე კოლუმბიის უნივერსიტეტის რუსულ ფაკულტეტზე ვსწავლობ, ახლა, არდადეგებზე, საცურაოდ წავედი. ხომ იცით, საჭიროა, ცოტა რაღაცა გამოვიმუშაო, მივხვდი, საბჭოთა ადამიანები ხართ. მინდა მოვსინჯო, შევძლებ თუ არა რუსულად საუბარს. ნუ გამკიცხავთ…
~ამხანაგებო~, ამ სიტყვას, მართლაც წარამარა ხმარობს. ამით, ეტყობა, ნამდვილ საბჭოთა ენაზე გველაპარაკება.
ჩვენ ნელ-ნელა მაღაზიიდან გარეთ გასვლას ვიწყებთ. ამერიკელიც აგვედევნა.
_ მე ჯონის მეძახიან, _ გვარად ჰემსონი… მე უბრალოდ, მინდა, თავი გამოვცადო. შევძლებ თუ არა ნამდვილ რუსებთან ნორმანულად, რუსულად ლაპარაკს.
შალვამ პირი დააღო რაღაცის სათქმელად, მაგრამ ჯონი კვლავ სიტყვას უჭრის.
_ არა, ვიცი, თქვენ, იქნებ, არა ხართ ნამდვილი რუსები, მაგრამ ხომ რუსეთელები ხართ? ჩემზე უკეთესად ხომ იცით რუსული?
ჩვენ უკვე გვეჩქარება, შალვა ღელავს. ამას ხედავს ჯონიც. მე ვანიშნებ შალვას, უხერხულია ახლა ამ ბიჭის ასე მიტოვება და გაქცევა-მეთქი. ისიც მეთანხმება და სამივენი ნელ-ნელა მიუყვებით გზას. მაგრამ საით მივდივართ, მგონი, არცერთმა არ ვიცით.
შალვა გვერდში ამოუდგება ჯონის და ცდილობს, მეტი ელაპარაკოს ამერიკელ სტუდენტს ერთგვარად, საჭირო კურსი ჩაუტაროს და თავიც მალე გაითავისუფლოს, რომ საქმეს მიხედოს. მაგრამ ეს ჩვენი ჯონი სულაც არ ფიქრობს ჩამოცილებას. იგი თანდათან გვიშინაურდება და, უნდა იქთვას, თანდათან გვიახლოვდება. ყოველ შემთხვევაში, თანდათან გვსიამოვნებს მასთან საუბარი.
_ ოჯახი მყავს, პატარა ოჯახია. ადრე დავქორწინდი. გოგონა მყავს, რვა წლისა. ბოსტონში ცხოვრობენ. იცით რა, ამხანაგებო, მოდით გავცვალოთ მისამართები, თუ თქვენ რომელიმეს გყავს ჩემი გოგონას ტოლი გოგონა, მივაწერინოთ პატარებს ერთმანეთისათვის წერილები. მოდი, იცნობდნენ ჩვენი შვილები ერთმანეთს პატარობიდან. იქნებ, მერე, როცა გაიზრდებიან, კიდეც ესტუმრონ ერთმანეთს. ვინ იცის, ბოლოს და ბოლოს, ხომ დადგება უკეთესი დროება. აბა, ერთი მითხარით, რას ჰგავს ეს ჩვენი დღევანდელი ურთიერთობა? განა ეს შეეფერება ჩვენი ხალხების ხასიათს და ცივილიზაციის დონეს მსოფლიოში? ჩვენ, უბრალო მაშვრალნი, იქნება უკეთ შევთანხმდეთ, ჩვენი არაა ზღვა და ხმელეთი?
გაშალა და გაშალა აზრები ჯონიმ, დაფინა და დაფინა ენები. ჩემი შალიკო, მგონი, ცოტათი იბნევა. რა ქნას, აღარ იცის. აჰყვეს ჯონის გამოწვევას თუ პასუხიც არ გასცეს და ამით აიცილოს ყოველგვარი გაუგებრობა. თუ ნეტავ ჩემზე დატოვა მთელი სიტყვიერი ვალის გასტუმრება?
_ იცით, რა გითხრა, ამხანაგო ჯონი? _ შედგა შალვა და ძალიან სერიოზულად ეუბნება ამერიკელს, _ თავი დავანებოთ ახლა ამ მაღალ-მაღალ საგნებზე მაღალფარდოვნულ მსჯელობებს. მაგნაირ პრობლემებს ჰყავს პატრონი ჩვენთან და, მგონი, თქვენთანაც და როგორმე ისინი მოუვლიან.
_ არა, რატომ, ამხანაგო; რატომ ჩვენ, უბრალონი, არ ჩავერიოთ? რატომ ჩვენ არა ვთქვათ? განა ყოველ ჩვენგანს არ შეეხება ეს? აი, მე გულწრფელად გეტყვით, მინდა თქვენთან კარგად ვიყო. მიყვარს რუსეთის კულტურა. ლიტერატურა. მინდა ჩემი პატარა ოჯახით რამდენიმე წლით ვიცხოვრო საბჭოთა ქალაქში.
მე სახეზე, ალბათ, შეწუხება მეხატება, ვუხერხულობ და ჯონის ვეუბნები.
_ მისტერ ჯონი!..
_ არა, ამხანაგო, არ მინდა ეგ `მისტერი~. გთხოვთ მომმართოთ თქვენებურად _ `ამხანაგო~. ეს მე ძალიან მომწონს. მე იქ, უნივერსიტეტშიც, ასე მივმართავ ხოლმე ლექტორებს და თანატოლებსაც. და, იცით? დავნერგე ეს.
_ ჰო, ამხანაგო ჯონი! _ ვიცვლი ტონს, _ სამზუხაროდ, თქვენი გოგონას ტოლი მე არავინა მყავს. მაგრამ მისამართს მოგცემთ. თქვენიც მომაწოდეთ. მოვნახავ ახლობლებში თქვენი გოგონასათვის სამეგობროს და მოვაწერინებ წერილს.
_ ა, ვოტ, ტავარიშჩ! ვოტ ეტო პანიმაიუ! _ შესძახებს და მხიარულდება ჯონი.
_ ჯონი, ვის მიეცით ხმა ამ ბოლო არჩევნებში?
_ არც ერთს, ამხანაგო, არც ერთ კანდიდატს არ მივეცი ხმა. დიახ, ასე ეკუთვნით მაგათ. ორივე გვატყუებდა. მე თქვენ იმიტომ არ გეუბნები, რომ საბჭოელები ხართ. მე გეუბნები ნამდვილს. ყველაფერ კარგს გპირდებიან, როცა არჩევა უნდათ, აირჩევ და მერე _ არაფერი. ყველაფერი ავიწყდებათ. ხალხმა რა ჰქნას. ხალხმა რა უნდა ჰქნას… იცით? საერთოდ, არც კი წავედი არჩევნებზე. ასე ეკუთვნოდა მაგათ.
_ მერე რა, ის მაინც აირჩიეს.
_ გული მშვიდად მაქვს. მე პირადად არ ამირჩევია, ჩემი თავის წინაშე მართალი ვარ. ეს ვიცი, ეს დიდი რამეა, ამხანგო.
ვხედავ, წინ, ტროტუარზე ჩვენი ზინა მიდის. პირდაპირ ჩვენკენ მოდის. ჩაცვამს ჩითის ჭრელი მინი ქვედაკაბა, თეთრი მუხლები უჩანს, წელს მოარხევს, თმები ქარში უთამაშებს, მოდის ჩვენკენ, მაგრამ, რა ხდება, _ სულ არ გვიყურებს, კაპიტანი და მე, პამპოლიტი, პირდაპირ ჰა, უნდა შევეჩეხოთ. ის კი ჩვენ სულაც არ გვამჩნევს, მამაძაღლი! უბურე შენ რა ყოფილა ეს წინა, აა?! ვაიმე, რა ლამაზია ეს ოხერი, კაცო! ეს ვინ ყოფილა ზინა, ეს რა შესანიშნავი ყოფილა ზინა! უცებ ჩემს საკუთარ თავსაც ვეღარ ვცნობ. შალვას და ამ ჩვენს ამერიკელს ხომ სულ მოვცილდი თითქოს. ამ მამაძაღლს, ამ წინას მე ახლა ვუჩვენებ სეირს. რას დაეხეტება ასე მარტო უცხო ქალაქში, აა? ვინ გამოუშვა, ვის ჰკითხა, გემიდან მარტო რატომ ჩამოვიდა?
ქალიშვილმა აი, უკვე ჩაგვიარა, არც შემოგვხედა, ჩითის ჭრელ კაბაში გამოკოჭილი თეძოები გამომწვევად მოგვიქნია და ჩაიარა.
ვიცინი ჩემთვის და ვიტუქსავ თავს. მიკვირს, რაღა მაინცდამაინც ზინას მივამსგავსე ეს სინგაპურელი გოგო? რატომ გამახსენდა მაინცდამაინც ზინა და რატომ ამეკვიატა ახლა მასზე ფიქრი?
საოცარი მსგავსება იყო მართლაც. საიდან გაჩნდა ამ სინგაპურის ჯურღმულებში მაინცდამაინც ზინას ტყუპისცალი თუ ასლი? რას შვრება ახლა ნეტავ ზინა გემზე, მარტო? ნეტა თუ ჩაიწერა ვინმემ იგი ჯგუფში და თუ გაიყვანეს ნაპირზე? საცოდავი ზინა! თენგოს შემდეგ, თენგოს გამო…
თავდაც დადანაშაულებულია, არა მარტო თენგოს დარჩენას განიცდის, არამედ ბევრ სხვა რამესაც. მის მიმართ რაღაცნაირი, ულმობელი, უყურადღებობა გამეფდა. ეს კი ქალისთვის სასჯელივით აუტანელია. ბოლოს და ბოლოს ქალია, გემზე ერთადერთი ქალია, ისიც ასეთი ახალგაზრდა.
მივატოვეთ, სულ მივატოვეთ. საწყლად, უპატრონოდ, გაუგებრობით მოცულ გურკვევლობაში მივატოვეთ.
ზინა, ჩვენი გემის ასული და ასე უცნაურად დაობლებულ-დაქვრივებული. აბა რა ვუწოდო ახლა მის მარტოობას?
მეც, აი, ახლა უცნაურად, საგრძნობად მკბენს და მჭინჭრავს ამაზე ფიქრი, რომ ვერ გამოვიჩინე ქალისადმი საჭირო გულისხმიერება.
ეს, დიახაც საჭირო იყო ჩემგან. მერე რა, გვიანი არც ახლაა? _ ვასკვნი ჩემთვის.
უბის წიგნაკის ფურცელზე მისამართს ვწერ და ჯონის ვუწვდი, ის კი თავის მხრივ სავიზიტო ბარათს მაძლელვს. შალვა ოდნავ იშმუშნება და თითქოს თვალები კიდეც მიჯავრდება, რა საჭიროაო, მაგრამ რაღა დროსია, _ ამბავი უკვე მოხდა.
ძალიან კარგი ვქენი, _ ჩემთვის ვამბობ. შალვა კი შემომჩივის, _ ბიჭო, რა ვუყოთ ამ კაცს, ჩვენი საზღვაო სააგენტო არ ვინახულოთ?
_ რომელ ენაზე ლაპარაკობთ? _ კითხულობს გაბადრული ჯონი.
_ ქართულია, ამხანაგო! _ კმაყოფილი ჟა რაღაცნაირად ნასიამოვნები უხსნის შალვა.
_ კოლუმბიის უნივერსიტეტის ბიბლიოთეკაში ხშირად ვკითხულობ რუსულ ჟურნალისტებს. ვიცი, ქართულიც არის იქ ხოლმე, თარგმნილზე მოგახსენებთ, ბევრი რამ მომისმენია ამ ხალხზე, მაგრამ ჩემს სიცოცხლეში პირველად ვხვდები ქართველს.
მანქანების კვამლით შეზავებული სინგაპურული მტვერი სულს გვიხუთავს. ქალაქის შუაგულისაკენ სიცხე უფრო მძიმდება და ძველი, ვიწრო ჩინური ქუჩებიდან მომქროლავი მძახე სუნი დაღლილობას უფრო აუტანელს ხდის. მოსახვევში კაფეა, ჯონი შევიპატიჟეთ ყავაზე. ვსვამთ გაცივებულ მჟავე წყალს და ყავასაც ვაყოლებთ. ფულს მე ვიხდი. ჯონიც ჯიბიდან იღებს თავისი წილის გადასახდელად. გადახდილიაო, ეუბნება შალვა.
_ ჩვენი გემი აი, ხედავთ, თქვენს გვერდით დგას. დღეს, საღამოს რვაზე გეპატიჟებით. მობრძანდით ჩვენთან. _ ნაჩქარევად გვეუბნება ჯონი. მადლობით ვპირდებით და ვეშმვიდობებით. შალვა, ეტყობა, ერთგვარად თავშეკავებულია მასთან ურთიერთობაში. იგი ფართოდ შლის ხელებს, უნდა გადახვევით დაგვემშვიდობოს, მაგრამ ჩემი კაპიტანი მარჯვენას გაუწოდებს მხოლოდ და ამით აგრძნობინებს, რომ გადახვევა ზედმეტიაო. უსაზღვროდ ფართო და საზეიმო ღიმილი ოდნავ მოეღრუბლა ჯონის. არ იმჩნევს წყენას, თავადაც დიდ, ნიჭაბივით ფართო ხელს იშვერს ჩვენკენ.
მისი გულუბრყვილო ღიმილი, ის სტიქიური მიპატიჟებაც, ეს მოუმზადებელი და რაღაცისმთქმელი მხურვალე გამომშვიდობება გულს ხვდება, რაღაც სიღრმისეულ, უფრო დიდსა და საჭირო რამეს განადიდებს, ვიდრე ორი-სამი კაცის შეხვედრა-განშორებაა.
ჯონი, ეს ტიპიური ამერიკელი მატროსიც, ვგრძნობ, ხვდება ამას და მისი აზრით, ამ შემთხვევით შეხვედრაში თავისი ქვეყნის კეთილგონიერი წარმომადგენლის როლს კისრულობს, მე კი გულში მეღიმება, _ იმ ხელისუფალთა წახდენილს ვითომ ერთი მეზღვაური გამოაკეთებს? თუმცა განზრახვა მაინც მისაღებია; ასეთი გაგება მილინთა კუთვნილ ძალად რომ იქცეს, შესაძლოა, ბევრი რამ მშვიდობიანი სიკეთისაკენ მობრუნდეს.
ჯონი შორიდან ხელისქნევით გვემშვიდობება და მაჯის საათზე განმეორებით მიგვითითებს, საღამოს მოსვლა არ დაგავიწყდეთო.
მინდა კაპიტან შალვას ვკითხო რაღაც, მაგრამ, იგი აჩქარებული ნაბიჯით მიემართება. ჯონიც მოპირდაპირე მხარეს მიაბიჯებს, თავისიანებს უახლოვდება.
ვიწრო ქუჩით მიმავალნი უცებ ბაზარში აღმოვჩნდით. საოცრად ჭრელი, მრავალფეროვანი ბაზარი, მგონი, სულ ჩინელებითაა სავსე. ამ ქალაქ-სახელმწიფოს სოფლის მეურნეობა სულაღ არ გააჩნია, აქ კი უამრავი პროდუქტია. საიდან? თურმე მახლობელი მალაზიის კუნძულებიდან გლეხებს მთელი ავლადიდება სინგაპურის ბაზრებში შემოაქვთ. ძლივს გადავიარეთ ბაზარი და მეორე მხარეს, ძველ ნაწილში შევედით.
ახლა კი მთლად დავიკარგეთო, ჩაიბუზღუნა შალვამ. ხმელი ჭილოფისქუდიანი ბიჭი ჩერდება, გვათვალიერებს. ეტყობა, ხვდება, უცხონი ვართ და, თანაც, რომ დავიბენით. შალვა უხსნის, თუ რა გვინდა, ბიჭი მიგვიძღვება, თანაც მხიარულად გვიყვება ამ ძველი რაიონის ლაბირინთებზე. ამ მალაზიელი ბიჭის ინგლისურს მიახლოებით კაპიტანით ხვდება და ნაწილს კიდეც მითარგმნის. ბიჭი მიგვიძღვება და განუწყვეტლად რაღაცას გვესაუბრება. გაუჩერებლად ლაპარაკობს და ძალიან სიამოვნებს, მე ვფიქრობ, უსაწღვროდ სიამოვნებს, რომ ჩვენნაირი ხალხი იპოვა. გვატარებს, გვიხსნის, გვიჩვენებს, გვიქებს, გვიამბობს, გვიღიმის, აღტაცებაში მოვყავართ და ამით ბედნიერია. აქეთ-იქით ატრიალებს თავს, ხან ერთს შეგვხედავს, ხან მეორეს. ჩვენ სახეებზე კმაყოფილების ნიშანს ეძებს და, როგორც კი რწმუნდება, რომ რაღაცით გვასიამოვნა, თავადაც აღტაცებას ვერ მალავს.
აი, შეგვიძღვა შენობაში. სახლი მაღალია თუ დაბალი, ვერ გაიგებ, რაღაც უცნაურად მრგვალია, უცნაურად დაკიბულია, მიხველ-მოხვეული აივნებით თუ სართულებით. არ ვიცი. ფასადი აღარ ჩანს. შიგა ვართ. გრილა. ლიფტთან მივყევართ, ღილაკს აჭერს ხელს, ხელი შავია, ფრთხილი _ თეთრი. უხმაუროდ ჩამოღურდა ლიფტი, გაიხსნა კარი, შიგ შევდივართ. ვფიქრობ, ახლა ლიფტი აგვიტაცებს ზევით და ნუთუ მადლობა მაინც არ უნდა ვუთხრათ? მოვბრუნდი. ვხედავ, თავადაც შიგ შემოსულა, ისევ ისე გვიღიმის. ჩვენს სახეებზე კმაყოფილებას დაეძებს. უხარია. ისე უხარია, თივომ ეს ლიფტი თვითონ გამოიგონა!
არ ვიცი, რომელიღაც სართულზე კარი გაიღო. გავდივართ. ტალანის შუა გულში მწვანეხავსიან ქვებზე ულამაზესი შადრევნები იფრქვევა. სიგარეტისა და კიდევ ყავის სუნი დგას. ისმის რუსულად ლაპარაკი. აი, ვხედავ _ რუსუ მეზღვარუბეი, ალბათ, კაპიტნები არიან, შორეული აღმოსავლეთის სანაოსნოდან.
ბიჭი სკამებზე გვსვამს. შალვას ვეკითხები, რომ არ გადავუხადოთ ფული-მეთქი. მაგრამ ბიჭი თავისდაკვრით უჩინარდება.
საკონსულოში შევიარეთ. ჩვენებურ ძველ-ახალ გაზეთებს გადავხედეთ და კმაყოფილები ნაპირზე ვბრუნდებით. ნაპირიდან შალვამ ჩვენი გემის მაშველი ნავი გამოიძახა. ამათი კატერით კი წავიდოდით, მაგრამ ძვირი ჯდებაო.
სწორედ ამ დროს ნაპირს ჟრიამულით მოადგა ქალაქიდან დაბრუნებული კიდევ ერთი ჩვენი ჯგუფი. უფროსი თანაშემწე ჯიმი მოუძღვება ჯგუფს. საერთოდნ ვიდრე კაპიტანი არ ჩანს, იგი კაპიტნობს ყოველთვის. ასეა ყველგან. ხოლო კაპიტანს რომ დაინახავს, იმავე წუთას თავის ტყავში შეძვრება. თავისი დამოუკიდებლობის ღირსებას კი ოსტატურად ინარჩუნებს. ახლაც ასე ხდება. აგერაა დიმა ოსოვიც და… შორიახლო ამათ ზინაც მოჰყვება. პირდაპირ გადასარევია, _ ზინას, მგონი, ზუსტად ისეთივე ჩითის კაბა ეცვა, რომელიც ასე უსაშველოდ გავდა ჩვენს ზინას. და რაღაცა მიხარია თითქოს. მაგრამ რა მიხარია, ვერ გამირჩევია. კაცო, მართლა ზინა ხომ არ იყო ის გოგო დღეს? არა, არა, შეუძლებელია. ჰო, რა მიხარია ნეტავ? ახლა ამ ჩვენი ჯიმის გამოჩენა, ან ოსოვის მოსვლა რა სიხარული უნდა იყოს, _ ვმსჯელობ ჩემთვის და მსიამოვნებს, რომ ზინას, როგორც კი ჩვენ დაგვინახა, აშკარად კმაყოფილება დაეტყო. ჯიმი საქმიანად იცქირება ბოღაზის მრეშ ბურუსებში და, ეტყობა თვალით ჩვენი გემიდან მომავალ ნავს დაეძებს. არც კითხულობს, ნავი გამოიძახა თუ არა კაპიტანმ. რა მოხდა, უნდა გამოეძახა. აბა, როგორ, რატომ იკითხოს. ოსოვი უკან იყურება და, ჩვენს დასანახავად, წინას შესახვედრად ორიოდე ნაბიჯს დგამს, ხელსაც შეაშველებს გოგოს და ასე მოჰბავს. ნავის მოსვლას საათი დასჭირდა. ამასობაში ბინდდება კიდეც. ბურუსი ეშვება გემბანზე, ზღვაზე, ქარი მატულობს და მობიბინე ზვირთები თანდათან ხოშრდებიან, მაღლდებიან თანაც უფრო ძლიერად ეხეთქებიან ერთმანეთსაც, ნაპირებსაც, გემებსაც.
შალვა ჩუმად საყვედურობს ჯიმის, რატომ წამოდი გემიდან, როცა მე არა ვარ, ხომ იცი, შენ უნდა იყოო. ჯიმი არც ახლა პასუხობს, მერე, დაგვიანებით ეუბნება, ხალითი იქაა, გემს რა უჭირსო. ამით, მგონია კაპიტანს უკბინა, ხალითს ხომ ჩემზე წინ აყენებ და აფასებო.
ნავში წინა კაპიტნის გვერდით აღმოჩნდა. მე _ სულ უკანა ძელსკამზე ვეწყობი. რყევა ისე ძლიერია, შეშინებული ქალი თავს მიაბრუნებს და მე შემომცქერის, მგონი, შველას ჩემგან ელის. ასე თუ ისე, თითქოს მაინც ჩემთან უფროა შეჩვეული. გვერდით საბუქსირე კატარღა მიჰქრის და მის მიერ აგორებული ზვირთები ჩვენს ნავს გადაყირავებით ემუქრება.
ზინას ხელით ვეშველები, გატრუნულია, გრძნობს, _ მე ვიჭერ, თორემ წამიც და შიშით შიგ მღელვარე ზღვაში გადაიჭრება.
მარცხენა ხელი ნავის კიდეზე დავტოვე, ამ ხელს ჩაბღაუჭებულია ზინაც. მეჩვენება, რომ ამდენ ხელში მაინც ჩემი ხელი აურჩევია საშველად თუ იმედად და მიკვირს, რად მსიამოვნებს ყოველივე ეს.
~მხატვარი~ მშობელ სახლივით გველოდება. ზვირთების ბულულებში ჩვენი ნავი ხან აქეთ, ხან იქით ტორტმანობს. გემთან მისულთ ტრაპიც ჩამოგვაშველეს, მაგრამ ნავით ახლო მიდგომა ჭირს. გემის კორპუსს ვეჯახებით, ბაგირის წვერი გვესროლეს, მაგრამ ვერაფრით ვიყენებთ. გაწვალებულნი, დაბეჟილები ავხოხდით ტრაპზე.
~მხატვარი~ მალე კურსზე გადის. რას იფიქრებს ჯონი? რაც უნდა იფიქროს, მაგასთან სტუმრობის გამო ხომ არ დავაყენებდით ამხელა გემს სინგაპურის რეიდზეო, _ თქვა კაპიტანმა.
აი, ჩემს სახლში, ჩემს გემზე ვარ. აქედან რომ გავყურებ, სინგაპური უფრო კეთილი და მიმზიდველია. წარმომიდგენია, რა სიხარულს და კმაყოფილებას იწვევს შორეული ნაოსნობის მეზღვაურისათვის, თვეობით ცურვის შემდეგ, ასეთ მშვიდ, სტუმართმოყვარე და მდიდრულ ქალაქში მოსვლა, გასეირნება.

მიწის მონატრებით, მშიერ ხომალდებით,
მოვალთ, მოგადგებით,
მკერდებს, ნაიარევს, შენთან დავიამებთ,
ჭრელო სინგაპურო!
მამულს თუ ვუმცერით ნატვრა-მოგონებით,
შველად შენი გრილი ბაღი დაგვატარე,
წავალთ, ბრიჯისფერი შენი გოგოების
სულის დამდაგველი კოცნა გაგვატანე.

დღიურიდან: 198… თებერვალი

~მხატვარი~ ისევ თავის სიცოცხლით ცოცხლობს, მთელი მისი ორგანიზმის სუნთქავს, ცახცახებს, თითქოს ძარღვებში სისხლი თქეშებად გაურბის. ეს ორგანიზმი ძლიერია და სანდო.
რას ფიქრობს ნეტავ ახლა ჯონი ჰეგსონი? გაჯავრებულია, ნაწყენი თუ გაოცებული? უნდა მივწერო, დიახ, უნდა მივწერო წერილი ამერიკაში. აი, მისამართი ხომ მაქვს ჯიბეში. ჯობია, კი, ჯობია მივწერო ბარათი, ავუხსნა მთელი ამ დღის ვითარება.
საწვავი და შეკვეთილი ზეთი მოუტანიათ, პროდუქტიც მიუღიათ. აბა, რაღაზე უნდა გავჩერებულიყავით სინგაპურში მით უმეტეს. ამოდენა გზა გველის წინ და მით უფრო ახლა მსოფლიოში ასე ძვირდება საწვავი.
მაგონდება მისი უცნაური დამგზავრება, მისი მოფერება და გულწრფელობა, თვალის უპეებში ოფლის ბუსუსები, მისი კეთილი, ალალი სურვილები, დაპატიჟება. დიახ, შესაძლოა, ჩვენ ბევრ რამეს საინტერესოს ვიტყოდით იქ, მის კაიუტაში.
ვნანობ, ძალიან ვნანობ.
ფიქრი ფიქრს ცვლის, მოგონება მოგონებას, აზრი აზრს, დასკვნა დასკვნას.
ილუმინატორში ვიცქირები, უკან დარჩა ქალაქი-სახელმწიფო.
მისი მრავალმილიონიანი ჩირაღდნები თანდათან ერთად იკუმშება და აი, ერთ დიდ მნათობად ქცეული ნელ-ნელა შორეთში ჩადის. ვიცი, ახლა კაპტანი თავისთან შეგვყრის. იქნება მოკლე თათბირი. მერე, _ ვახშამი. მერე, ვინც თავისუფალია, დაწყვილდებიან, ჭადრაკის დაფებთან.
როცა სადღაც, მთის ძირას მიდგმულ ფაცხაში დასაძინებლად ემზადები, არ გრძნობ იმ სამყაროს, გარედან რომ გაკრავს, მაგრამ როცა შენი სამყოფელი სახლი მოძრაობს დედამიწის უცნობ, შორეულ სარტყელებში, მაშინ გონება მოუსვენარია, ფიქრები უნებურად გარეთ გარბიან.
ახლა, ალბათ, ინდოეთის ოკეანე მთავრდება და წყნარი იწყება. რაღაც საოცარი სიწყნარეა გარეთ.
თუმცა რა ჯანაბად მინდა ამ ოკეანეებზე, მატერიკებზე, ამ მსოფლიო პრობლემებზე ამდენი ტვინის ჭყლეტა, როცა საკუთარ ოჯახზე ხეირიანად ვერ მიფიქრია? არადა ვისთან ვისაუბრო საკუთარ ოჯახზე? თავისთავსაც კი აღარ მინდა გავახსენო ყველაფერი. მხოლოდლ მე ვიცი, რატომ გამოვექეცი ცოლს. განა ღირს რამედ ის კონფლიქტი, რამეს ნიშნავს, ან არ შეიძლებოდა თავიდან აცილება? კი, კი შეიძლებოდა მაგრამ ნაილემ არ ისურვა. ყველაფერი საწყობი ბაზებიდან იმპორტული საქონელის გამოტანას ეხებოდა. მხოლოდ ამის მიზეზით მოხდა ყოველივე. მომიტანე, მომიტანე, ქალი ვარ, მეუბნებოდა. ერთ-ორჯელ გავწირე თავი, მაგრამ მერე ვერ ავიტანე, გული ამერია, ვეღარ წავედი, თანაც გადავწყვიტე, არ წავალ-მეთქი. არ მინდა, არც ჩავიცვამ და არც იქ წავალ, რა საცოდაობა და რა თავის შერცხვენაა მართლაც. მიადგები ჭუჭყიან ჭიშკარს, დგას იქ ყარაული, რომელსაც, ალბათ, გროშებს აძლევენ ისინი, ვინც იმპორტულ საქონელს ზედმეტ ფასებში ყიდიან. აქ რთული და ძნელია სამუშაო. ფული ბევრი უგროვდება ეს მართალია, მაგრამ მაინც მეცოდება ეს საწყალი. იმ ბაზაში, სადაც ნაილე მაგზავნიდა ხშირად, მუშაობდა გაყვითლებული და, რაღაცნაირად, დაჟანგული ფეხებგამოგრეხილი კაცუნა, სახელად ოქრო. მამამ დაარქვა. რა იცოდა მშობელმა, მაინცდამაინც საწყობში იმუშავებდა მისი შვილი, თანაც ასეთი უშნო გაიზრდებოდა. სხვათა შორის, ოქროს გული მართლაც ოქროსი ჰქონდა. მივიდოდა, შემომჩივლებდა:
_ რა გიყო, ძამა, მაგ ზომა აქანა არ მინახავს, თვარა ვინ რძულძაღლი დაგიშლიდა.
მაგრამ ჯერ ოქრომდე შესვლა არ გინდოდა? ყარაული! (მისი სახელიც დავიმახსოვრე, _ ალიოსმანი) ჯერ დინჯად გამომკითხავდა, ვინ ვარ, რა მინდა. მერე ამიხსნიდა, აქ საწყობია და გარეშეთა შესვლა არ შეიძლებაო. აქ თავად რაიზა დააყენეს თუ ყველაი გაუშვა-გამოუშვა. ბარაულს აყვედრიდნენ, რაა, კაცო, ორი კაცის სახელი გქვია, შენ კი ნახევარიც არა ხარო. ნახევარიც თუ არა ვარ, გაჩვენებთო და ალიოსმანი ჯავრს ჩემზე იყრიდა. არ შემიშვებდა და გათავდა.
დავაძრობდი ათასნაირ წითელ წიგნაკს, ამის თუ იმის წევრობისას, მაგრამ ალიოსმანი შიგ არც ჩახედავდა, მეტყოდა:
_ კი, ძიავ, ამ წიგნებს შევუშვებ, შენ კი _ ვერა.
ოქრო იმიტომ მეცოდებოდა, რომ მთელი გასავალ-შემოსავალი მისი ხელით ტრიალებდა, აღებულ თანხებს, ეტყობოდა, თვითონ უნაწილებდა, ვისაც ერგებოდა, მაღაზიებს გაუგზავნელი საქონლის საფასური ეგზავნებოდათ.
მაგრამ ჩავფიქრდები და გული მეტკინება.
ბოლოს და ბოლოს, დედამიწაზე უდიდესი ვართ. საკუთარი ხეირიანი ნიფხავ-პერანგიც არა გვაქვს. ეს ხომ დასამალი არაა, არა გვაქვს! მე კი, გადავწყვიტე, არ მინდა სხვისი, გლახა იყოს და ჩვენებურს ჩავიცვამ. ნაილემ, არაო, მომიტანე იმპორტული, თორემ ქალობას არ ვიზამო. შენ ბლაყვი ხარ, უბადრუკი, არაკაცი, _ გამლანძღა და განა ერთხელ? გიზო ისმენს, გიზო გიჟდება. ავდექი, ვუთხარი, არ წავალ იქა. აჰა, იყავი, არ გინდა? წადი, სადაც გინდა-მეთქი. სადაც გინდა, იქ შენ თვითონ წაეთრიეო, მომახალა. მე შვილი მყავს და შვილთან ვიქნები, შვილი არ გამაგდებს, ვერც მთავრობა გამაგდებს აქედან. შენ კი წაეთრიე, სადაც გინდაო.
მაგრამ ეს ამბავი ჩვენი ბინიდან გარეთ არ გასულა. ჩხუბი, კამათი, კონფლიქტი, შეთანხმება შინაურობაშივე ჩავლუქეთ. ავდექი და შევეხვეწე სანაოსნოს: გამიშვით, მამუშავეთ ისეთ გემზე, რომელიც ყველაზე შორეულ, ყველაზე ხანგრძლივ რეისებში მიდის-მეთქი.
ნუთუ ჰგონიათ, ცოლზე გაჯავრებული გავიქეცი შინიდან? შინდა ეგონონ, მერე რა. მე ხომ თავად, მე ხომ კარგად ვიცი, რამაც წამომიყვანა. აი, ვაკვირდები მაშინდელ ჩემს ქცევას და ვერავითარი დასკვნა ვერ გამომაქვს. მინდოდა წასვლა და წავედი! ზოგჯერ გული იმოდენაა, მინდა დედამიწა მთლიანად ჩავიხუტო. მე ჩემი სოფლის, ჩემი რაიონის, ჩემი რესპუბლიკის, ჩემი ქვეყნის და ჩემი დედამიწის შვილი ვარ. წავედი, რომ ყველასთან ვიყო. ნაილე, ნუ გეწყინება, შორსა ვარ, მაგრამ მენატრები. ასეთი მონატრებისათვის ღირდა აქ წამოსვლა, ეს ხომ სიყვარულია? ჰო, გიზო საშუალოს ამთავრებს, ამ ზაფხულს უნდა ჩააბაროს უმაღლესში.
აგვისტოში თუ ვერ ჩავუსწარი და ვერ მივეხმარე, არ მეპატიება, ცოდვაა. შვილია. ვწუხვარ.
* * *
საღამოს თათბირი კაბიტნის კაიუტის დიდ დარბაზში იმართება. მეთაურთა მთელი შემადგენლობა ესწრება.
გარეთ ჩამობნელებულია და ამიტომ შინა განათება სიმყუდროვებას აშუქებს თითქოს. სიწყნარე ჩამოვარდა.
_ სინგაპურის ჩვენს სააგენტოს გენერალური რუკები არა აქვს. საყიდლად კი ძვირი იყო, ამდენი სახარჯი ვალუტა ჩვენ არ გაგვაჩნია. საჭიროა ისევ ჩვენი ძველი რუკებით ვიხელმძღვანელოთ. _ აცხადებს შალვა დიდიძე.
კაპიტანი დავალებებს ანაწილებს. საბოლოოდ კი ასახელებს იმ ოთხ ნავსადგურს, სადაც ჩვენი მადანმზიდი უნდა შევიდეს, რათა მთელი ტვირთი ოთხად გაყოს _ გაანაწილოს და დაიცალოს. შემდეგ, როგორც ითქვა, ხომალდი გშამწესდება ავსტრალიის ნაპირებისაკენ წასასვლელად, იქ გველოდება ბრიტანული ფრახტის შესრულება. მაგრამ ავსტრალიის სახელდობრ რომელ პორტში შევალთ, ჯერ ცნობილი არ არის.
შემდეგ, საწვავს იაპონიის რომელიმე ნავსადგურში მდგნომ ჩვენს რომელიმე გემს დავესესხებით. ხოლო თუ ამ გზით საწვავის შოვნა არ მოხერხდა, `მხატვარი~ კურსს აიღებს ვლადივოსტოკისაკენ. ეს ვარიანტი, რაღა თქმა უნდა, უარესია, რადგანაც ავსტრალიაში ჩასვლა განსაზღვრულია თვრამეტი მარტით. თუ თვრამეტ მარტს, დღის თორმეტ საათზე დანიშნულ ნავსადგურში გემი ვერ შევიდა, ფრახტი უქმდება, შეთანხმება და ორმხრივი ვალდებულება ძალას კარგავს. ეს კი აურაცხელ ზარალს გამოიწვევს.
_ რატომ არ გვიმხელენ ნავსადგურს ეგ ოხრები, ა?! _ ყვირის არკადი ფერაძე, _ თუმცა მე ყველაფერი ფეხებზე მკიდია. თუ ვლადივოსტოკში შევედი, დავკრავ ფეხს და წავალ შინ. ასე მარჩიელობით თვალახევეული ცურვა მე არ შემიძლია. რაა ეს ბოლოს და ბოლოს. წეღან რუკებზე თქვით. თუ რუკა არ იყო, რას მოდიოდით ამხელა ოკეანეებში, თქვენ დალოცვილებო! ანდა, გეყიდათ ლას-პალმასში. ხომ იცოდით, რა გზაც გელოდათ.
_ ჯერ ერთი, არავინ იცოდა მაშინ ავსტრალია, _ თავაუწევლად, ჯავრიანად პასუხობს შალვა.
_ იაპონია?! ეს ხომ იცოდით, თქვენ იაპონიის კუნძულებზე შესასვლელადაც არა გაქვთ სათანადო რუკები. თან გეშინიათ და კანკალებთ ყოველ სრუტეში თუ კუნძულთან ჩავლისას. მე ვიყო, სულ არ მინდა რუკა, ხელისგულივით ვიცი, სულ ზეპირად ვიცი…
შალვა დიდიძე დგება, დროზე ადრე ამთავრებს თათბირს, გვერდით ჩამივლის. მხარზე დამკრავს ხელს, წამოდი ვახშამზეო. ხალხი ნელ-ნელა იშლება და ბუზღუნით მიდის.
სამეთაურო სასადილო გამოყოფილია საერთოსაგან. მზარეულს ხაჭაპურები გამოუცხვია. ზინამ ჩამოგვირიგა. ზინა ჩამრგვალებული მომეჩვენა. წინათ უფრო კაფანდარა იყო თითქ.ს ახლა ოდნავ მოსუქებულა, შესქელებულა, უფრო დადინჯებულა. უცნაური სიფაქიზით გვემსახურება. პირველი ორი ხაჭაპური ჩვენთან. კაპიტანთან და ჩემთან მოაქვს.
ვამჩნევ, მოწყენილია, თვალებში სევდის ჩრდილები ჩადგომია. ახლა, როცა იგი ნამდვილად თენგოს შეყვარებულად, საცოლედ თუ ცოლად დამტკიცდა, ყველამ პირი შეაქცია. ჰოდა, ახლა, როცა ყველამ პირი შეაქცია, ძალიან მეცოდება. საწყალი ზინა. მინდა, ძალიან მინდა, გავამხნევო, გული მოვულბო, დავაიმედო, დახმარების ხელი გავუწოდო.

დღიურიდან: 198… თებერვალი

აი, ახლა უკვე ჩრდილოეთის განედებზე ვართ.
გარეთ შესამჩნევად აცივდა, მარტი კარს მოგვადგა. ზამთრის ძალა და სიმკაცრე ისევ იგრძნობა.
ეტყობა რომელიცაღ ტაიფუნის ნაძალით ზღვა შფოთავს. გემი მაგრად ირყევა. სატვირთო ნაკვეთს ზემოდან უზარმაზარი ტალღები ევლება. ტალღები რომ შეასკდებიან გემს და ბანიდან უკან, ზღვაში გადაიღვრებიან, ლითონის ამ ვეებერთელა მინდორზე თეთრი ქაფის მურგვები ჯერ ისევ კარგა ხანს დახეტიალობენ.
დიდი ხნის მიჩუმებული ნივთები: ბოთლები, ჭურჭლები, წიგნები თუ სხვა ათასნაირი რაღაცები კვლა ახმაურდა, ამოძრავდა. ზოგი თაროდან ცვივა, ზოგი მაგიდიდან ვარდება ძირს. რამდენი ხნის წინათ დაკარგული დანა საწოლის ქვეშიდან გამომძვრალა და კაიუტის მეორე კედლისაკენ მიცოცავს, მერე კვლავ უკან ბრუნდება და იატაკის შუაგულში ვიჭერ.
ნისლიან სივრცეში, სადღაც, ჩვენმა ბიჭებმა ტალღებში მოთამაშე ნავი შენიშნეს. კაპიტანს მოახსენეს, ეტყობა, მეთევზეები რაღაც გასაჭირში არიან. იქნებ, რაიმე დახმარების გაწევაა საჭიროო? კაპიტანი შალვა კაიუტაში მირეკავს, ამოდით ხიდურზეო. სწრაფად ავრბივარ ვიწრო კიბეებზე და გრიგალისებურ ქარში ძლივს ვაღებ კაპიტნის ხიდურზე გასავლელ კარს.
დაბალ ნისლებში ჩვენგან მარჯვნით, კარგად მოშორებულზე მოსჩანს ნავი. ალბათ მოტორიანი ნავია. პატარა ძრავა ფუხფუხებს, ზვირთებს ებრძვის. ტალღებში ხან ჩაიმალება ხან გამოჩნდება. ეტყობა, ნელა, მაგრამ მაინც გაჭირვებით მიცურავს თავისი კურსით და არავითარ სიგნალს არ იძლევა.
ზემოთ, მართვის პულტთან, უკვე ელექტროღუმელები ჩაურთავთ. ეტყობა, შესცივებიათ. კი, საკმაოდ ცივა. შალვა შტურმანთა ვიწრო სამბოჭელიდან სამართავ განყოფილებაში გამოვიდა, მესაჭეს ჩაუარა და ზღვას გახედა. ნავი უკვე უკან რჩება. ნავი თავისი გზით მიდის, შიგ არავინ ჩანს. ცუდი რამ მოხდა, ეტყობა. შველას არაღა აზრი აქვს. ნავი ბედისანაბრადაა. კაპიტანი ხელს ჩაიქნევს და რაღაცის თქმას აპირებს. ამ დროს შენიშნავს, ღელვასა და ქარიშხალში გემბანზე ბოცმანი მიცოცავს. ხალითს თავზე ტომარა წამოუხურავს და ბანზე გადაგორებული რკინის კასრის უკან შესაგორებლად მიდის.
კაპიტანი მიკროფონს მივარდება და სწრაფად უბრძანებს ხალითს, უკან დაბრუნდიო. საყვედურობს, როგორ გაბედა ბოცმანმა ასეთ ამინდში ღია გემბანზე გასვლა. ხალითი ჯვალოს ქვეშიდან აღმა იყურება და ხელით გვიჩვენებს, არაფერია, კასრს უკან მივაგორებ, თორემ, შეიძლება, სულ გავარდესო. კაპიტანი თავის მოთხოვნას იმეორებს და ბოცმანიც ემორჩილება. შტორმი მძლავრობს. რადისტს რადიოგრამა შემოაქვს.
პირველი იაპონური ნავსადგური ტოიამა ითხოვს დავუდასტუროთ, რომ ჩვენს გემზე არავითარი ინფექციური ავადმყოფობა არაა.

დღიურიდან: 198… თებერვალი

ახალგაზრდა ქალაქი ტოიამა. ახალი ნავსადგური ბუნებრივ ყურეში. ირგვლივ მთაგორები. გორაკებზე, ფერდობებზე შეფენილია სოფლები, ფერდობებზე ვხედავ ტერასებს. ტერასებზე, ეტყობა, ხეხილის ბაღებია. ტერასთან შუა დარჩენილ მიწის ზოლში რაღაცები მოჰბავთ, მიწა, მართლაც, რად ფასობს აქა, ვატყობ. იაპონელის შრომა სულ სხვანაირია. შრომაა მისი სიცოცხლის ყველაზე ბედნიერი შინაარსი და აზრი. მერე, ყოველ მონაკვეთში, ყოველ დეტალში _ სიზუსტე, საზრიანობა, სინაღდე, ერთგულება, ოსტატობა. არავითარი სიყალბე.
ცივი ქარი უბერავს, გემი რეიდზე დავაყენეთ.
მალე მოგვიახლოვდება კატერი. თოვლმაც ბარდნა დაიწყო, სულ ჩვენებურად ბარდნის. მაგრამ აქ მაინც მეჩვენება, თითქო ფანტელები დახატულია, ფონი _ ეს რუხი არემარეა. კი, კი, უცხო და ლამაზი სურათია. ტრაპი ჩავუშვით. ოთხნი ამოდიან. ღიმილითა და ხმაურით გვესალმებიან.
ერთი სანიტარული აგენტია. ჯანმრთელობის ანკეტებს სინჯავს, ერთიც ლოცმანია. გემი უნდა შეიყვანოს და დააყენოს იმ ნავსაყუდელზე, სადაც უნდა გადმოიტვირთოს. ყველანი ინლისურად ლაპარაკობენ, ერთი, ყველაზე უმცროსი, შელახული პორტფელი რომ უჭირავს ხელს, ფაციფუცობს, ცდილობს, უფროსთან განკარგულებები არ გამოტოვოს, ყურადღებით და ზედმიწევნით შეასრულოს.
ის სამნი კარანტინის ხალხი ყოფილა. ლოცმანი უმალვე თავის საქმეს შეუდგა.
ბოლოს და ბოლოს, მართალია, გემი პაირზე არის მიმდგარი, ჩვენ ჩასვლა ჯერ არ შეგვიძლია. განსაზღვრულ მისადგომზე უნდა დავდგეთ. კვლავ რახრახით ამოძვრა ღუზა. ხომალდი ნელა დაიძრა.
მგონი გავცივდი. ვატყობ, თავი წამომტკივდა. ტროპიკებიდან უცებ ზამთარში შემოსვლამ იმოქმედა, ალბათ, ყელში ვგრძნობ რაღაც არასასიამოვნოს, ყლაპვა ოდნავ მიჭირს. სახსრები მიმსუსტებია თითქოს. მგონი, სიცხეც მაქვს. არ მეშინია. ვიცი ეს ერთი ღამის ამბავია. გამივლის, მაგრამ მაინც საწყენია, პირველად აქ, იაპონიაში ვარ და ვერ გავალ გარეთ, ფეხს მის მიწაზე ვერ დავაბიჯებ. ყოველ შემთხვევაში, ჯერჯერობით.
დღეს თებერვლის ბოლო დღეა. ზამთარი ძალებს ძაბავს, რომ თავისი შეძლება ერთხელ კიდევ გვიჩვენოს.
კაპიტანი შალვა ისე დაკავებულია, ჩემთვის არ სცალია. ოდნავ სიცხიანი რომ ვარ, ამაზე ჯერ არავის ვეუბნები, ისედაც ყველანი დაკავებულნი არიან.
ახალ ნავსადგურში შესვლისა და იქიდან გასვლის დროს მეტი შფოთია გემზე, ხოლო აქ, ამ დროს, ყველაზე მეტი სამუშოა ბოცმანს აკისრია, მაგრამ შიგა ტრაპზე ჩარბენისას ხალითი წამით შემომხედავს და თვალით რაღაცას მანიშნებს. ეს ნიშანი მე უფრო ასე გავიგე, რა ვქნა, არ მცალია, თორემ შევჩერდებოდი და, იქნებ, კიდეც ვისაუბრებდითო. წამით შედგა, კვლავ შემომხედა. რაღაც არ მოვწონვარ თითქოს, ალბათ მატყობს, უხასიათო და დაღონებული რომ ვარ, რომ ამ მოცდეს, მე თვითონვე ვანიშნებ, ჩაიარე, საქმეს მიხედე, ყველაფერი რიგზეა-მეთქი. თავის დაქნევით მეთანხმება და მირბის.

მოასფალტებულ ნაპირზე, სადაც ჩვენი გემი მთელი სიგრძით მიადგა, ტოიამელი მუშები მოთეთრო ბრეზენტებს შლიან. ზედ ბრეზენეტზე შეგორდება ორი სატვირთო თვითმცლელი, რომელთა ძარებშიც, აგრეთვე, ღია ფერის ბრეზენტებია ჩაგებული, ხოლო ნაწიბურები გარეთაა გადმოფენილი, ისევ ტვირთზე გადასახურავად.
თვითმცლელი რომ თავის ალაგას გააჩერა, მძღოლი, დაძარღვულ-კსირიანი, ხმელი, მხრებში ოდნავ მოხრილი, ოდნავაც ლოყებჩაღვენილი, ასაკოვანი იაპონელი მამაკაცი, გემისაკენ მოყბრუნდება, აკვირდება გემბანს და სარკმელშიც გაფაციცებით იყურება.
ჩემი კაიუტის სარკმელ-ილუმინატორი სწორედ პირდაპირაა. ვიცი, შემნიშნავს, მინდა მივეფარო, უკან დავიხიო, მაგრამ ვეღარ ვახერხებ და ჩემი თვალები მის თვალებს ხვდება. ძველი ნაცნობივით მიღიმის, ხელის აქნევით მესალმება და, მგონი, კიდეც რაღაცას მეუბნება, მაგრამ არც ერთი სიტყვა ჩემამდე არ აღწევს.
ცოტა ხანში მძღოლი ტრაპზე ამოცოცდა, ვხედავ, ჩემს ილუმინატორს აკვირდება. იმახსოვრებს _ მერე, შიგნიდან ჩემთან როგორც შემოვიდეს. ამასობაში მუშები ტექნიკას გამართავენ და გადატვირთვაც დაიწყება. ჩანს, რა წესრიგით, რა ბაირათიანად მუშაობენ. ბრეზენტი მანქანის ქვეშ, ასფალტზე რომაა, ვხვდები, იმას ნიშნავს, დატვირთვის მერე, გადაცვენილი მცირე მტვერიც კი არ დაკარგონ, ხოლო მანქანებში ჩაგებული ქსოვილი ისე ბოხჩასავით შეკოჭავს მთელ ტვირთს, გზაზე, ქარში, აოლბათ ერთი ნამცეციც კი ძირს არ ჩავარდება.
აი, დაკაკუნებაც! სწრაფად ვაღებ კარს და ისე წეღანდელი, კისერდაძარღვული, მხრებში ოდნავ მოხრილი, ლოყებჩაღვენილი, ხმელი მძღოლი შემომღიმის, თანაც რუსულად მესალმება.
_ დობრიი დენ! _ მეუბნება. მსიამოვნებს, რა თქმა უნდა, ჩემთვის გასაგებ ენაზე რომ მელაპარაკება.
პატიჟს თითქოს არც უგდებს ყურს, შემოაბიჯა და. ისე, ნაგულისხმევ შემოპატიჟებისათვის მადლობის თქმასთან ერთად, სკამზე ჯდება.
_ მე ვიცნობ რუსეთს. მე ვიყავი და ვიმუშავე ციმბირში. მე ტყვედ ჩავვარდი მაშინ, კვანტუნის არმია რომ დაიშალა. ყო, აბა, მაშინ, იქ ცოტა რუსული ვისწავლე. ჰო, აბა, ასეთი ამბებია. არა, არა ვარ გაჯავრებული არავიზე. ჩვენი ბრალი იყო. რა ვქნათ, მოსახდენი მოხდა, ჰო, აბა, ასეა საქმე. არ უნდა გვწყინდეს დღეს ერთმანეთისგან. მე მინდა ჩემს სიცოცხლეში შევრიგდეთ, ვენდოთ ერთმანეთს, ხომ ვიწვალე, ხომ მაწვალეს იქ. ტყვე ხომ წარმოგიდგენია, ტყვე, რა დღეში იქნებოდა, მაგრამ არ ვარ არავიზე გაჯავრებული. ჰო, აბა, არ ვარ გაჯავრებული. მე მიყვარს იქაურობა, მე ძალიან მინდა იქ მოვიდე ერთხელ კიდევ, ვნახო ის ჩემი ნამყოფი ალაგები. მინდა, მაგრამ ვის ეტყვი, ვის მიახვედრებ, ვინ მოგისმენს. ჰო, აბა, ახლა რომ იქ წამოვიდე, მოვალ უკვე არა ისე, ძველებურად, როგორც მტერი, არამედ, როგორც მეგობარი. ჰო, აბა, რას ვიმუშავებდი! რა მინდვრები, რა ტყეები, რა მიწები! დადულეველი, გაუთავებელი, ამოუწურავი. ჩვენ, აქა, ვიჩიჩქნებით ერთ ალაგას, გასაქანი არა გვაქვს, სამუშაო არ გვყოფნის. ხე და ქვაც აღარა გვაქვს, წარმოიდგინეთ, ჰო, აბა…
ჩაფიქრდება, სულს დაითქვამს, ჯერ ფეხებზე, მერე ხელებზე დაიხედავს, თითქოს თა ვის ძალ-ღონეს შეძლებას, უნარს ისინჯავს, ამოწმებს.
არც სახელს მეუბნება, არც გვარს, არც ჩემსას კითხულობს, ეჩქარება, ნერვიულობს. ამნაირი კითხვებისათვის დროის დახარჯვა ენანება. ცალი თვალით სარკმელ-ილუმინატორიდან გარეთ იცქირება. ხედავს, უკვე ტვირთავენ. მალე ძარა გაივსება. აჰ, უკვე გავსილიცაა. წამოდგება, ხელებს იფშვნის.
_ მაპატიეთ. ჰო, აბა, რა ვქნა, გული მტკივა. ერთად ვქთვი, გული მოვიფხანე. არ ვარ მე ცუდი კაცი. იაპონელი არაა ცუდი კაცი. ჰო, აბა, ეს უნდა იცოდეთ. მუშაობა, მუშაობა, მუშაობა, ჰო, აბა ესაა ჩვენი არსებობის აზრი.
კარისკენ იწევს, ჩერდება ისევ.
_ საღამოს მოვალ, შეიძლება? მინდა გელაპარაკო. შინიდანაც წამოვიყვან ცოლ-შვილს, უნდათ, აინტერესებთ: ჰო, აბა, მოვალ, შეიძლება თუ არა?
_ კი, მობრძანდით, ბატონო, მობრძანდით, _ ვეპატიჟები. მიდის, მიღიმის, მემადლიერება.
ლოგინში ვწვები. ვერა, გარეთ ვერ გავალ. ნამდვილად წამიხდა საქმე, _ ავად ვარ. კაპიტანი შალვა მირეკავს მაღლიდან, ამოდიო. ვეუბნები, ჩავწექი, სიცხემ ამიწია-მეთქი, მესმის არკადის როხროხიც. ეტყობა, ერთად არიან.
_ რა დაგემართათ? _ მეკითხება ჩვეული მოკრძალებით.
_ მგონი გავცივდი.
_ ოო, ახლაე წამალს ჩამოგიტან ისეთს, რომ…
მესმის ფეხის ხმა გარედან. კარი იღება, კაპიტანი შემოდის, არკადიც შემოყვა. რაღაც წამალი უჭირს ხელში, ჭრელ, მშვენიერ კოლოფში შეფუთული, ამათია, შვიდი ათასი იენი ღირსო.
შევცდი, ის კი იცინის.
_ ნუ გეშინია, გემის სანიტარული მომსახურების სახსრებიდანაა გადახდილი. მარტო ერთი ტაბლეტი კმარა. სიცხეს დაგიწევს და კარგად გახდები.

საღამოს გემზე ამოდის თვითმცლელის მძღოლი. ახლა უკვე კარგადაა მოწყობილი. თან მოჰყვა მეუღლე და უმცროსი, როგორც განმიცხადა, მეშვიდე შვილი, ვაჟი, ათი-თორმეტი წლისა.
ვერც საღამოს მოვირჩინე თავი. წამომდგარი ვარ და შინაურულად ჩაცმული. კაპიტან შალვას მოტანილი ტაბლეტი არ მიმიღია. რა ვიცი, ამას წინათ სადღაც წავიკითხე, აქ ამ ქვეყანაში, წამლების ფალსიფიკაცია მომხდარი, მთელი ფირმა ამის გამო გალანძღეს და მილიონები დაადეს ჯარიმად.
ეს ჩემი იაპონელი შოფერი, ყოფილი ტყვე, ახლა დიდი ოჯახის მამა, კეთილი გულის კაცი, თანაც მშვიდობისმოყვარე, ჩამისახლდა აგერ და აღარ მცილდება.
მოდიშს ვუხდი, რომ ასე ავადმყოფი დავხვდი. წუხილი გამოთქვა და ჩემი განცხადება უთარგმნა ცოლს, რომელიც იღიმება და მეჩხერ კბილების გამოჩენით ერთგვარ სინათლეს იფენს სახეზე.
სახე კი, ეტყობა, ნაღვლიანი და ნატანჯი აქვს.
ძლივსძლივობით ვდგები და წამოღებულ წიგნებში იაპონურად დასტამბულებს ვარჩევ, ვუჩვენებ, მერე, ზოგიერთი თავადაც აირჩეს. რასაც ირჩევენ, ვჩუქნი.
_ ნახეთ ტოიამა? _ მეკითხება ქალი ქმრის პირით.
_ ვერა, ვერ ვნახე. აი, რა ვქნა, ავად შევიქენი და გარეთ ვერ გავდივარ.
ქალი თავში იღემს ხელს და რაღაცაზე ეჩხუბება. შოფერი მეუბნება, ქალი მიჯავრდება, ავადმყოფი რატომ შევაწუხეთო.
ვიძახებ ბიჭიკოს, რომელიც ყველაზე აქტიურია და ენერგიული, სტუმართმოყვარე, გამგებიც. ვეუბნები, მიხედეთ სტუმარს-მეთქი. ბიჭიკო ქუთაისური მარიფათების დატრიალდა. წაუინგლისურა კიდევაც. პატარა ბიჭი აჰყვა, ცოტათი ილაპარაკეს. ელექტრიკოსი მეუბნება, შეგვიძლია მალე კინოფილმი გავუშვათ კლუბში, რას იტყვით, რომ მივიწვიოთ ფილმზეო. რა სურათია, ვეკითხები. `მე, ბებია, ილიკო და ილარიონი~. თავს ვუკრავ.
იაპონელს ვებუნები, კინოფილმს ხომ არ ნახავთ-მეთქი. მთანხმდება. მადლობასაც ამბობს.
_ თქვენ ქართველები ხართ? _ ნაჩქარევად კითხულობს.
_ კი, ვართ, _ ვპასუხობ.
_ ჰო, აბა, ეს მივხვდი თავიდან. ახლაც ამიტომ მოვედი, გელაპარაკო მინდა ძველი ამბები, ციმბირის ამბები.
ბიჭიკო ნერვიულობს, კინოში ვიგვიანებთო. წამოცვივდნენ სტუმრები, წასასვლელად გამწესდნენ. ოჯახის მამა არ მემშვიდობება, მოვალ, უნდა გელაპარაკოო.
* * *
იაპონიის ოთხივე ნავსადგურში საღ-სალამათად ვიცლებით.
ხაჩინოხე, ნაღდი იაპონური ქალაქი, ჩამრჩა ხსოვნაში. კაიხანს მოგვიწია დგომა რეიდზე. კამბუზში ჩხუბი მოხდა. ამოვარდა მზარეული მამია. მე და კაპიტანს გვაგინა, თქვენი ლიბერალიზმის ბრალია, მეზღვაურები თავზე დამაჯდნენო. ერთი-ორი უნდა ჩამოწეროთ, გააგდოთ და ჭკუას ისწავლიანო. მაინცდამაინც (ქათმის დღეს) ქათმის ბარკალს ითხოვენ კაცო, რა ვქნა, ერთ ქათამს ორი ბარკალი აქვს, იმას თქვენთვის ვინახავ, ესენი კი მეჩხუბებიან.
მამიას ვუთხარი, ხვალ მთელი დღით ხაჩინოხეში ისეირნე, შენი დღეა, ჩვენ კი ქათმის დღეს მოვუვლით გემზე-მეთქი. შეგვირიგდა. თან მივაყოლე, ძალიან გთხოვ, მე ფრთა და კისერი მარგუნე, ბარკალი _ ბიჭებს, მე ხნიერი ვარ, ახლა ბარკალი იმათ მოსწონთ, ნუ დაამადლი ბარკალს-მეთქი. ამაზეც გაჯავრდა, მაგრამ ხვალინდელი ხაჩინოხე გაახსენდა და მოლბა.
უცქერი, გეგონება თეატრში დეკორაციებს უბურებდე. პატარა სახლებზე აღმა მიმაგრებულია დიდრონი სარეკლამო ფარები. იეროგლიფები უხდება. ტროტუარებზე მოკლე-მოკლე ნაბიჯებით დაცუნცულ-დაბაკუნობენ ხმელ-ხმელი იაპონელი ქალები და კაცები, ზოგნი კიმონოშიც არიან. ძველები მაინც ძველს არ ეშვებიან.
ახლა კი საკატაში ვართ. მე და კაპიტანმა ქალაქის ფოსტიდან ტოკიოში ჩვენს საზღვაო წარმომადგენელს დავურეკეთ, საწვავზე ვკითხეთ. ჰოსოშომადან მოდის `ბორჯომი~, ახლავე შევატყობინებ, რათა თავისი საწვავი გადმოგისხას, ხოლო თავად ვლადივოსტოკში წავიდესო. დამირეკეთ კვდავ ათ წუთშიო. დავურეკეთ. არაფერი გამოდის, გვითხრა წარმომადგენელმა, საწვავი არც იმას აქვსო. დაიცლებით თუ არა, გაემართეთ ვლადივოსტოკისაკენ, იქ `ბორჯომს~ რადიოგრამით რიგი აქვს დაკავებული, მაგრამ თავის რიგს თქვენ დაგითმობსო. ეს ვითომ დიდი შეღავათია? კაპიტანი შალვა გადარეულია, ნერვიულობს და სულ დედას იგინება. ვეუბნები, ეგ გინებები შეინახეთ, ვლადივოსტოკში დაგვჭირდება. ასე ვატყობ-მეთქი.
საკატა გულზე მეფინება, მეფერება კიდეც თითქოს. პოლონელმა ჰენრიხოვიჩმა ხაჩინოხეში ნაყიდი ველოსიპედი გადმოათრია და ქალაქში წამოიღო, რაღაც ნაწილი აკლია და უნდა ვიშოვოო. მივადექით ერთ ძველ ქუჩაზე პატარა სახელოსნოს. ჩაყვითლებული ბერიკაცი ხლაფორთობდა რაღაცას. მივახვედრეთ გაჭირვება, დაფაცურდა, იქვე კედლის იქიდან ბავშვების ჟრიამული ისმოდა. უბედურად ციოდა შიგ. მძიმე სუნიც იდგა, ორივე ხელის თითები მაჩვენა, ამდენი ბავშვი მყავსო, თუმცა ის მეორე ნაწილი საცხოვრებელი ყოფილა.
საღამოსათვის მარგანეცი სულ ამოფხიკეს ტრიუმებიდან, ღამით ღუზა ავწიეთ და ვლადივოსტოკისაკენ ავიღეთ გეზი. დილით, ფოსტას ვიღებ, წერილებით და ქართული გაზეთებით. არკადი გემიდან ეწერება, მიდის.
გემმა კურსი სასწრაფოდ ავსტრალიისაკენ აიღო. კაპიტანი შალვა ახლა უკვე დამოუკიდებელია, თავისუფალი, თავისას მინდობილი. კმაყოფილი. ცივი ქარაშოტები უკან რჩება. რაღაც უხილავი შორეულის მოლოდინით ვართ შეპყრობილი ყველანი.

დღიურიდან: 198… მარტი

როცა გემი რეისის კურსზე ოკეანეში გადის, ცხოვრება თითქოს იცვლება.
ყველა და ყველაფერი თავის ადგილს იკავებს, ხომალსაც თითქოს უფრო სიამოვნებს, რომ სრუტეებსა და ნავსადგურებში ამდენი ყაყანისა და ჯახირის შემდეგ, ძლივს სულდათქმულად გაწვა გაშლილ, უკიდეგანო წყლის მინდორზე და მთელი მოწადინებით, წინ, მანძილის დასაპყრობად მიემართება.
წყნარი, ოდნავ ღრუბლიანი ამინდია. კარები და ილუმინატორის სარქველები ჭრაჭუნობენ, ნივთებმა, სადღაც?სადღაც, თავთავსი ალაგას დაწყობილ-დალაგებულებმა, ახლა თითქოს სული ჩაიდგეს, დაიწყეს ლოცვა, რაკუნი, წკრილია, სრიალი. წინ, დიდ გემბანზე, თითქმის აღარავინ ჩანს, აქამდე კი ხალითის ბიჭები გახურებულები, გაუჩერებლივ მუშაობდნენ, ყველაფერი მიალაგ-მოალაგეს, გასინჯეს, გაასწორეს, გაწმინდეს, გაასუფთავეს, მოკოჭეს-მიკოჭეს, მიახვ-მოახვიეს, მიჭედ-მოჭედეს. ტრიუმებში ბალასტად წბალი შეუშვეს, გემი ზომიერად ჩაწვა ზღვაში და დინჯად, მძიმედ, კმაყოფილებით მიცურავს.
შემდეგ, ეკვატორისაკენ, ტროპიკებში, ტრიუმებს კვლავ კარგად გამორეცხავენ და ახალ ბალასტს ჩაასხამენ. ავსტრალიაში ჩასვლისას ყველაფერი წესრიგში უნდა იყოს. მარცვლის ჩასაყრელად ტრიუმები მაქსიმალურად უნდა დასუფთავდეს. შეამოწმებენ, თუ არ მოეწონათ, ფრახტს გაგვიუქმებენ. ეს კი საშინელი სასჯელია ჩვენთვის.
მაგრამ ჯერ… ქართმა ოდნავ იმატა. დიდ გემბანზე ბოცმანი გასულა, ხალითი მაინც ვერ ისვენებს. ყველანი კაიუტებში არიან, ან სამანქანოში, ის კი, ბოცმანი, იქ გასულა, ღიაზე დახეტიალობს. საქმეს რა გამოლევს გემზე. ხოლო საქმე, ყოლველთვის, ბოცმანის და მისი ბრიგადის გასაკეთებელია. მახსოვს, მამაჩემიც ასეთი იყო. ყველანი რომ ვახშამზე შევიკრიბებოდით, ბუხართან დადგმულ ტაბლის გარშემო, ყველაფერი რომ მიწყნარდებოდა, შეღამებულზე, ის, ბერიკაცი, მაშინ, მაინც ეზო-კარში დაფაცურობდა, თოხს, წალდს, ცულს, ფიწალს, ფოცხს, ცოცხს მიალაგებდა, ახორის კარებს მოსინჯავდა, საქათმესთანაც მივიდოდა, შეათვალიერებდა, ხეხილსაც ტოტებზე ხელს მოუსვამდა, ნუ გეშინიათ, აქა ვარო, და, მერე ძლივსძლივობით, შინ შემოაღწევდა. ბავშვები ვერ ვითმენდით, მამის მოსვლადმე ვიწყებდით ჭამას, დედა კი იჯდა წყნარად, ლუკმას არ ჩაიდებდა უცდიდა.
ქვემო ქართულში ჩავდივარ, გემის შემოვლა ყოფა-ცხოვრების გაცნობა, ბიჭებთან ერთად და ცალ-ცალგე საუბარი, განწყობილებისა და მდგომარეობის გაგება-გაანალიზება, ყველაფერი ეს ჩემი საქმეა. კი, იაპონიიდან ნორმალურად მოვდივართ, მაგრამ… მაგონდება უსიამო რამეებიც.
კაიუტები ზოგი კარღიაა, დაღლილი მეზღვაურები დაცვენილან. სძინავთ, ისვენებენ. ზოგს ღვიძავს, ამხანაგი შემოუყვანია, კანარის კუნძულებზე ნაყიდი მაგნიტოფონი მოუშვია და თან კარტს თამაშობს. ორი კურსანტი ბიჭიც გვყავს. პრაქტიკაზე გამოყვანილი. ერთი მათგანი, ზაალი, ხალითის ბრიგადაშია, მეორე, სოსო _ უფროს მექანიკოს მირიან გლასთანაა, სამანქანო განყოფილებაში. აქამდე, ეს ბიჭები ხეირიანად არც შემიმჩნევია. არიან, მუშაობენ, ალბათ, მაგრამ ვინ არიან, როგორ არიან, რას წარმოადგენენ, არ ვიცი. ისინი, იქ, ბოლო მეცხრამეტე კაიუტაში ერთად მოთავსდნენ. სამანქანოდან ამომავალი გლასი მხვდება, მესალმება. მაგრამ ისე შემომხედა, ვატყობ, ვიღაცაზე გაჯავრებულია. კაპიტანთან სულ რაღაცა დავა აქვს, შეხლა-შემოხლა, კამათი, შეკთანხმებლობა. კაპიტანს ეჩქარება, უნდა გემაა სიჩქარეს მოუმატოს, `სტარმეხი~ (ასე ვეძახით უფროს მექანიკოსს) კი ამის წინააღმდეგია. მაღალი, გამხდარი, ფერწასული, თითქოს მელი ღამის ნამუშევარი მიდის ახლა თავის კაიუტისაკენ. ვიცი, სამანქანოში მხოლოდ კურსზე გასვლისას ჩავიდა. ვიცი, ვერც მე მიტანს. `პამპოლიტის~ საქმიანობას არაფრად თვლის. რაღაცებში მართალიცაა, ამაზე, ღიად თუ მალულად, სხვებიც კამათობენ ხოლმე. არის თუ არა საჭირო პირველი თანაშემწე? ასეთი სხვა ქვეყნის ხომალდებზე არ არიან, მაგრამ ისინი მშვენივრად დაღურავენ. კარგადაც ართმევენ თავს საზღვაო საქმეს. მე ჩემი თავი არ მყჰავს მხედველობაში. მაგრამ, მეც ვფიქრობ ყოველივე ამეებზე და პასუხი ვერ მიპოვნია.
მიუხედავად ამისა, გლასს არ ვედავები, მაგრამ ეს ზეთში გასვრილ-გამუშამბულით რომ შემოსილა და თავდამძიმებული, გაბუტული მიაბიჯებს ახლა, რას მემდურის, რას გაბუყულა, მე ხომ კარგად ვიცი, ბიჭები მთელი ღამე წვალობდნენ სამანქანოში, თავად კი კაიუტაში წყნარად იჯდა, თეთრ პერატნზე ჰალსტუხი ეკეთა და ქაღალდებში ჩაძირულიყო. ვითომ რაღაც გემისას წერდა, სინამდვილეში, ვეგრდით წიგნი ედო და იმას კითხულობდა. სამანქანოში კი ხანდახან ტელეფონით ელაპარაკებოდა. ვინ იყო იქ ამ დროს, მეორე მექანიკოსი, ჯანო გეგი. ამ ბიჭისათვის უფროს-უმცროსობა არ არსებობს. მისთვის სულ ერთიან, ვინ უკარნახებს, ვინ დავალებს, ვინ მოკითხავს, ვინ დაუფასებს თუ ვინ არ დაუფასებს. ჯანო დაფასებაშექებისთვის და იმისთვის, რომ დაინახონ მისი შრომა, შენიშნონ, დააჯილდოონ, ამისათვის არ მუშაოს.
იგი საქმისთვის მუშაობს. თავადაც სიამოვნებს, უხარია, უყვარს საქმე და მუშაობს.
ჯანო გეგი, პირმრგვალი, მოდაბლო, თმაშეთხელებული, მუდამ მომართული, მუდამ მღიმარი, მუდამ კეთილი და, ვიტყვი, მართლაც საყვარელი ბიჭია.
მეცხრამეტე კაიუტაში არავინაა. მოიცა, რაღაც ხმა მესმის. ვაკაკუნებ კარზე. სიჩუმე. ისევ კაკუნი. კარზე სახელურ-საკეტი ხაკუნობს და იღება.
ზაალის დამფრთხალი სახე.
_ მარტო ხარ?
_ არა.
_ ვინაა?
_ არავინ… ბიჭები არიან…
_ ვინ ბიჭები არიან? ერთი ვნახოთ აბა. _ შევდივარ ახ, კი! სოსოც აქაა. კიდევ ვიღაც ორია, ჯერ ვერ ვცნობ.
_ აანთეთ შუქი, რავა ჩაფლულხართ ბნელში, აანთეთ, ვინ ხართ?
პატარა ლამპა ციმციმებს. აა, იმ ორსაც ვცნობ. აქაა ზაქრო, ანუ ზაქერია, ჩვენი `მეჭურჭლეთუხუცესი~, და აქაა ზია, გემის ექიმი. ბიჭო, ამ ბაღნებთან რომ შემომძვრალხართ, რას მამაღაძლობთ, მეტი თქვენი ტოლი ვერავინ ნახეთ? რაა ეს, _ ვფიქრობ ჩემთვის, მაგრამ მათ ვერ ვეუბნები, მეხათრება. როგორ გავლანძღო. არა, რაღაცა ამბავია. აქ ესენი ტყუილად არ შემოვიდოდნენ. შუქში ილუსტრირებული ჟურნალი შევნიშნე, რომელიც იქით გადააჩოჩეს და საბნის ქვეშ შეაძვრინეს.
მამის სახელით მომმართავენ. პატივით, ღირსებით. ზაქროს ფერი ეცვალა, უკვე ფეხზეა, ზია მძიმეა, არ დგება.
მეც საწოლის კიდეზე ვჯდები.
_ ეს ბიჭები როგორ ცხოვრობენ-მეთქი, მაინტერესებდა, _ წავილაპარაკე.
_ ბიჭები, კარგად ძალიან, _ მპასუხობს ზია ზერელედ.
_ მეც ვატყობ, კარგად ძალიან, _ ვიმეორებ და საბნის ქვეშიდან ვიღებ ჟურნალს, ერთს, მეორეს.
ეს სინგაპურში შეძენილი პორნოგრაფიული ჟურნალებია. ეტყობა, ტიტველი ქალების სურათებს ათვალიერებენ კოლექტიურად, _ ვასკვნი და მეღიმება. და, ცოტათი, მეც მეპარება თვალი ჟურნალისაკენ.
ღიმილს ვერ ვმალავ და ამ ღიმილმა გამცა სწორედ, ყველამ ერთად ჩაიცინა.
_ ბიჭო, ჯერ უნდა მოიტანოთ, მაჩვენოთ. ვნახოთ, შეიძლება თუ არა ამათი ნახვა თქვენთვის.
ვფურცლავ, ვფურცლავ.
ქალი ყველა პოზაში. მამაკაცი ყველა პოზაში.
სექსი. სიშიშვლე. გარყვნილების ყოველნაირი ნიუანსი, ყველა ფორმა, ყველა თვისება. სანამდე მიდის ადამიანი. სანამდე მიდის ფულის მოგების ინტერესი. სანამდე მიდის თავისუფლების იქაური გაგება?. `შეგნებული აუცილებლობა~, _ ვიხსენებ სადღაც წაკითხულს თავისუფლებაზე. დიახ, თავისუფლებას მოხმარა უნდა.
მე უფლება მაქვს ჩამოვართვა ახლა ეს ჟურნალები და ამ ბიჭებს კარგი საყვედურებიც ჩამოვურიგო, სათანადო დავთრებში ჩაწერა-ფიქსირებით. მაგრამ ვერ ვიზამ ამას, ვერ ვიზამ.
ზია გაძვრა. ზაქრო ფეხზე დგას რაღაცას როხროხებს. ჟურნალები ზემო საწოლზე შემოვყარე და გარეთ გამოვდივარ. აღარ ვიწყებ ტვინის ჭყლეტას და ათას ჭუისდამრიგებლურ გარანდულ სიტყვათა ჩამორიგებას. არ დაიქცევა ორი ტიტველი ქალის დანახვის ქვეყანა, არც ბიჭი შეიცვალოს ამით ზნეს.
ამიტომ იყო ჩვენი ძველები, აჭარაში. ძალიან ნაადრევად დააქორწინებდნენ შვილს.
მახსოვს, მეზობელი მყავდა, ბალაძე, ენვერი ერქვა მის ბიჭს. წკიპა, თხელი ყმაწვილი იყო. მამის გამონაცვალი, დანაკერები ბლუზა ეცვა და შიგ ხმელ-ხმელი მხრები ამოზნექოდა. რომ იტყვია, სულ ბაღანა იყო. ერთად ვთამაშობდით ძროხის ბალანისგან დაგორვალებულ-დაკუმშული ბურთით, ვთამაშობდით ფეხშიშველები ტალახში. სულ დაგალული გვქონდა ქუსლები. ცერის თითები დაჯეჯგვილი. ერთი ბიჭი ჰბავდა მამამისს და, ყველაფერი მომესწროსო, ამიტომ შვილი ადრე დაასახლა. დაქორწინებას ჩვენში დასახლებას ეტყვიან. არ ვიცი, იქნებ ასეცაა.
იმ წელიწადს კაი თუთუნი მოიწია ენვერის მამა. იმ ზამთარს დაჭრა, გაბიდა, ცოტა ფარას მოუფარა თავი. ბიჭს კოსტუმ-შარვალი, ფეხსაცმელი, ბოხოხი უბიდა და ქორწილიც დანიშნა. იმ დღეებში ენვერს ვეღარც ვხედავდი ვერსად. მგონი, ტოლებში გამოჩენისა რცხვენოდა, ერიდებოდა. სათამაშოდ, რაღა თქმა უნდა, რაღას იკადრებდა გამოსვლას. _ კაცი იყო უკვე, ლალი მოჰყავდა, ძიავ!
ჰო, ფეხსაცმელი უყიდა ბაბამ-მეთქი, ვთქვი. ის ფეხსაცმელი `აზიაცკები~ იყო. ქორწილის წინა დღეს, როგორღაც თვალი მოვკარი, ენვერი ახალში გამოწყობილი, გამოწკეპილი ძლივს დააბიჯებდა ეზოში. ვატყობდი, საშინლად უჭერდა `აზიაცკები~, მაგრამ მაშინ ასე იყო, უნდა გაგეძლო, მერე მოგერგებოდა. და, უცებ, მომეჩვენა, რომ ეს ჩემი ენვერი ერთ დღეში დაკაცდა, დასერიოზულდა, გაიზარდა, ამაღლდა.
მაშინ ჩვენში სასმელი ჯერ ისევ ცოდვად ითვლებოდა. დამპყრობელთა დანერგილმა რელიგიამ ეს ერთი `სიკეთეც~ მოგვიტანა, რადგანაც ეს ადათ-ჩვეულება დღეს ხომ ძალიან გამოგვადგა. მახსოვს, ენვერის ქორწილზე ხალხი მაინც მთელი ღამე ქეიფობდა, კი არ ქეიფობდა, დღევანდელი გაგებით, სეირობდა. ესე იგი, ერთობოდა. დროს ატარებდა, გათენებამდე გაუჩერებლად უკრავდა მეჭიბონე და სკდებოდა დოლი. ცეკვა-სიმღერა ხან აქეთ იგრიალებდა, ხან იქით. ენვერი კი, ჩემზე ორი მტკაველით ამაღლებლუი (ეს უპირატესობა ბოხოხის დამსახურება გახლდათ), დინჯად, მამაკაცურად, თავდაჯერებულად, სერიოზულად დააბიჯებდა, წარმოიდგინეთ, აღარც ერიდებ-ეკრძალებოდა, როგორც წინა პირველ დღეებში. ხოლო ქორწილის შემდეგ ხომ სულ გამოიცვალა.
ის `აზიაცკების~ კრაჭუნით, დიდობით, გვერდით ჩამივლიდა, მე კი ისევ თითდაჯეჯგილი ძროხის ბალნის ბურთს ვაგორებდი.
ეს ამბავი ახლა გამახსენდა. რატომ?

სამანქანოში, მეორე მექანიკოსი, ჯანო გეგი ჩასვლისთანავე დავინახე. უცნაური, აუხსნელი გრძნობა გეუფლება კაცს ოკეანის სივრცეზე მიმავალი ხომალდის თანამედროვე სამანქანო განყოფილებაში ყოფნისას. ეს უფრო მოძრავი, მოსიარულე ქარხანაა. ძრავები. დანადგარები. აგრეგატები. ხოლო თბოელექტროსადგური ისეთი სიმძლავრისაა, ერთ მომცრო ქალაქს გაანათებს. ყველაფერი შეთანხმებულად, შეწყობილად გუგუნებს, ზუზუნებს, ზანზარებს, გემს ხანდახან ტალღებიც რომ შეატორტმანებენ ხოლმე, სამანქანოში მყოფს გსიამოვნებს, ძრავების მუშაობის რიტმზე შერწყმული ეს რხევა.
მაგრამ შენ იკითხე, რა დღეში არიან მექანიკოსები და მოტორისტები, ჩვენი `ტექნიკის ბიჭები~, როგორც მათ გემზე ვეძახით.
ჯანო, ხარატივით, დაზგასა თუ ხელსაწყოებიან რკინის მაგიდასთანაა და გაცხოველებით მუშაობს. შუბლზე ოფლი გადმოსდის. როცა დამინახა, ჩამოშლილი მეჩხერი თმა ხელით ზევით აიწია და შუბლიც მურით გაისვარა. მოღლილი, ოდნავ შფოთიანი თვალები წრფელმა ღიმილმა უფრო გადაუნათა და, ვატყობ, ჩემი გამოჩენით ერთგვარად ნასიამოვნებიცაა.
_ ისეთი მდგომარეობაა, _ მეუბნება, _ შეიძლება, გაჩერება და მანქანის შეკეთება ღია ზღვაში მოგვიწიოს.
_ რაშია საქმე? _ ელდა მეცა.
_ როგორ აგიხსნათ ახლა. გაგვიტყდა მანქანის ნაწილი, მარაგში ისეთი არა გვაქვს. უბრალოა, მაგრამ აუცილებელი, ჰოდა, ვჩარხარვ, ვჯახირობ, მინდა გამოვიყვანო რამენაირად ისეთი, რომ მეორგოს, თორემ კაპიტანი გადაირევა.
_ გლასმა იცის?
_ იცის და ბრძანა, გავაჩეროთო. მე ვუთხარი, არ შეიძლება, უნდა ვცადოთ, როგორმე სვლისას გამოვცვალოთ-მეთქი. ახლა რომ გემი გავაჩეროთ, ფრახტი ჩაგვეშლება. ეს ჩვენი დაღუპვაა, ვიცი. ჰოდა, რა ვქნა, ვწვალობ.
_ გლასმა იცის, რომ წვალობ?
_ არა, არ იცის, მიჯავრდება, თავი დაანებეო.
_ აბა, როგორ მივდივართ ახლა, თუ ნაწილი გაფუჭებულია?
_ რაც გაფუჭებულია, ის არც მუშაობს, იმის სიმძლავრე გემს აკლია, ამიტომ ნორმალური სიჩქარით ვერც მივდივართ, თუ გავაკეთე და ავამუშავე, სისწრაფეც მოიმატებს.
ვგრძნობ, ჩემი საუბარი ხელს უშლის ჯანოს. სასწრაფოდ ვტოვებ და ზემოთ ამოვდივარ. კიჩოზე ილია ჟილმანი ჩაცუცქულა კაპრონის მაგირების ნახვევთან და ანკესებს აწესრიგებს, რაღაც ძაფებს ახვევს. ემზადება, ალბათ თბილ განედებში წაითევზავებს. თუმცა, ვიცი, საგანგებო რამ თუ არ მოხდა, ავსტრალიის ნაპირებამდე არც არსად შესვლას იქნება, არც შეჩერება. მაგრამ ჯანომ თუ ვერ გააკეთა ის რაღაც ჯანაბა ნაწილია, მაშინ ალბათ… ამაზე კი შიშით აღარც ვფიქრობ. ჟილმანი ხალითის ბრიგადაშია. ესენი მთელი ღამე მუშაობდნენ, წესით კი ახლა უნდა ისვენებდნენ.
_ რატომ არ ისვენებ? _ ვეკითხები ილიას.
_ ჩემს თავს ვპარავ დროს, ამხანაგო გულო, _ წითურ ლოყებზე კრძალვისა თუ რაღაცნაირი მორჩილების ფერისცვალებამ გადაურბინა და სახე ხან შეუწითლდა, ხან შეუთეთრდა. ილია ძალიან ნამუსიანი ბიჭი გამოდგა. მითხრეს. ებრაელიაო. თუმცა არ გავს ამ მოკირკიტე, საქმეში მუდამ ჩაძირულ და ძალიან მეცადინე ხალხს. ეს უფრო ლაღი, თავისუფალი, მაგრამ ოდნავ ზანტი თუ ზარმაციც მეჩვენა თავიდან. მაგრამ ჩემს თვალში ილია თანდათან გამომჯობინდა, მკვირცხლი, დამჯერი მოკრძალებული და საქმისმცოდნე გახდა.
ჩუმად, სადღაც სიღრმეში, კიდეც მიკვირს, ისეთი მშვენიერი ქართველია, რომ ქვეყნის სიყვარულში ტოლს არ დაგიდევს. ქართველი ებრაელი სხვას არა ჰგავს. იქაც რომ წავიდნენ, აქაურ საქმეს აკეთებენ. ამბობენ, რუსთაველის ძეგლს დგამენო.
ჟილმანის აქ ყოფნა, უბრალოდ, იმიტომაც მიკვირს, რომ ეს ხალხი ნაკლებად წავა ასეთ ნაკლებშემოსავლიან, მძიმე და რისკიან საქმეზე.
_ აი, ნახავთ, ამხანაგო გულო, რა თევზები დავიჭირო, მოგართმევთ, მოგართმევთ, _ მხიარულად მპირდება ილია.
_ კარგი, კაცო, ისე მპირდები, ვითომ თევზი კალათაში გიწყვია.
_ არა, უფროსო, აი, ნახავთ.

მეორე დღე ღამდება. ზამთრის ნატამალიც არ იგრძნობა. მოწმენდილია და ჩამავალი მზე, თითქოს უფრო დიდი, თანაც უფრო კაშკაშა, წითელი მზე, იქით, ჩინეთის მხრიდან ზღვის უსაზღვროებას კიდევ უფრო დიადს, კიდევ უფრო ძლიერსა და ლამაზს ხდის. გეგოლნება, წყალი კი არა, თვალწინ ქრომოსხმული ველებიაო. ოკეანის ზედაპირი ზანტად ზიმზიმებს, იკეცება, ლივლივებს, მის ზედაპირზე მიმავალი ხომალდი, თითქოს ადგილზე დგას. და ამ გიგანტური სულდგმულის სუნთქვაზე თავადაც ირხევა.
მგონია კონტინენტიდან წამოყოლილი ფრინველები სულ თან გვდევენ, თან მოგვყვებიან. ჯერ მხოლოდ თოლიები და სხვა მომცრო ფრთოსნები არიან. ალბატროსები ჯერ არ ჩანან. ბიჭები მეუბნებიან, ალბატროსები სამხრეთ ნახევარსფეროში ბლომად იქნებიანო. მპირდებიან კიდეც დავიჭერთ და ფიტულს გაგიკეთებთო. ამას უფრო ბიჭიკო მპირდება და სხვა ათასნაირ მომავლის ჯერ არმომხდარ თავგადასავლებს წინასწარ მიყვება. მეც ვუსმენ და თანხმობის ნიშნად თავს ვუქნევ. ალბატროსის ფიტულისათვისაც წინასწარ მადლობას ვუხდი, მაგრამ ჩემთვის კი ათასჯერ ვამბობ, არა! არავითარ შემთხვევაში ალბატროსს არ მოვაკვლევინებ. მიყვარს ალბატროსი. მძლავრი, უწბინარი, რომანტიკული ფრთოსანი, ის ხომ ლექსთა ლირიკული გმირიცაა. არა, ალბატროსი ჯერ არასოდეს მინახავს, მაგრამ მაინც წარმოდგენილი მყავს. იგი სიყრმიდან ჩემი მეგობარია, თითქოს ახლა ამიტომაც მივდივარ მის სამფლობელოებში, რომ ამ უძველეს, ამ შორეულ ფრინველს გავეცნო. მეჩქარება, მეჩქარება ალბატროსის ნახვა. მგონია, ისიც მიცნობს. მეუბნებიან. მისი ფრთები სამ მეტრამდე იშლებაო. თუნდაც წავიღო, სად შევინახავ ფიტულს? ჩემი ოთახის სიგანე ამაზე მეტი არცაა. არა, ალბატროსო, არ გიღალატებ. იფრინე, უსაზღვროებათა სტიქიონებზე, ბრძოლისა და გაძლების მაგალითი გვიჩვენე.
კაპიტანი შალვა თავის ხიდურზეა. ძირის ბანიდან ლიფტით ავდივარ ზემოთ, მინდა შალვას ჯანო გეგის განცხადებული ამბავი მოვახსენო. სწორედ ამ დროს შიგა ტრაპით ზევით ნელა ამოდის გლასი. ლიფტიდან გამოსული წინ აღარ ვუსწრებ, წინ მას ვუშვებ, `სტარმეხი~ პირდაპირ მიადგა კაპიტანს და ეუბნება, გემი შესაკეთებელია, უნდა გავ აჩეროთო, შალვა შეტორტმანდა და თავი ჩაღუნა. ვატყობ, ძალიან, ეწყინა ასეთი განცხადება.
_ გაჩერება ახლა? ეს თავის დაღუპვაა, მირიან დავიდოვიჩ. მე ზუსტად გამოვიანგარიშე გზის სიგრძე და ჩვენი სვლის სიჩქარე. მეფრახტის დათქმულ დროზე ისედაც ვიგვიანებთ.
_ რა ვქნა მერე, მანქანებს მე მწყობრიდან მთლიანად ვერ გამოვიყვან. გაჩერება და რაციით ამ რაიონში მყოფი ჩვენი სხვა გემის მონახვა-გამოძახებაა საჭირო. ვატყობ ვითარება იძაბება. მეც ახლო ვდგავარ, მაგრამ საუბარში არ ვერევი.
აღარც იმას ვამბობ, ჯანო გეგი რაღაცას აკეთებს და ვაცალოთ, იქნებ გამოვიდეს-მეთქი.
გვერდით შემოხედვა და, დაბარებულივით, ჯანო გეგის გამოჩენა ერთი იყო, ჯერ მე მავლებს თვალს და, ვატყობ, საქმე კარგადაა.
_ მირიან დავიდოვიჩ, ნაწილი, ორიგინალის ზუსტი ასლი, გამოჩარხულია, თუ ნებას მომცემთ, ჩავაყენებ და სრულ სიმძლავრეზე გადავიყვან.
_ ხომ გითხარი, თავი დაანებე-მეთქი! ასე ხელით ნაჯახირევ დეტალზე როგორ ინდობა, _ აენთო მირიანი. იმის მაგიერ, რომ გახარებოდა, ეწყინა და კიდეც გაჯავრდა.
მაგრამ კაპიტანი შალვა უცებ გასწორდა და ჯანოს შეაცქერდა. მეორე მექანიკოსმა იცის კაპიტნის და `სტარმეხის~ ურთიერთდამოკიდებულება, ამიტომ ტაქტიანად მოიქცა, თავიდანვე კაპიტანს რომ არ მოახსენა ეს ყველაფერი.
პიიდაპირ თავისი სამსახურის უფროსს უთხრა ჯერ. საბოლოო სიტყვა, რა თქმა უნდა, კაპიტანზეა.
_ მე ჩავდივარ სამანქანოში და ყველაფერს ვაჩერებ… _ მკვეთრი ტონით წარმოთქვა გლასმა და წასასვლელად წაიწია.
_ კატეგორიულად გეუბნებით, _ მეორე მექანიკოსმა დეტალი შეცვალოს ცურვის პროცესში, წინააღმდეგ შემთხვევაში, ახლავე რაციას ვუბრძანებ, გნაოსნობის ხელმძღვანელობას დაუკავშირდეს, პასუხის მიღებამდე ვივლით ასე!
~სტარმეხი~ ამას არ მოელოდა. აღარ გაჩერდა. უკმაყოფილო ბუზღუნით დაეშვა შიგა ტპაზე.
_ ამხანაგო მეორე მექანიკოსო, ახლავე ჩადივ სამანქანო განყოფილებაში და თქვენი პირადი პასუხისმგებლობით, დეტალი გამოცვალეთ! _ სრული ოფიციალური ფორმით და რიგით უბრძანებს კაპიტანი შალვა. ჯანო გეგის ისე უხარია, შემობრუნებისას თვალის ჩაკვრასაც მიბედავს, როგორც ტოლი ტოლს. მეც თვალის ჩაკვრით ვპასუხობ და ღიმილით მივაცილებ.
ეს ბიჭი, ჯანო გეგი, როგორც თვითონვე მითხრა ინდოეთის ოკეანეში ცურვისას, ხეველი ყოფილა. ხევი ერთი ციცქნა მთის სოფელია კინტრიგშის ხეობაში, სადღაც მაღლა, მთებსა და ხეობებში შემალული. ჩვენში მთებს რომ აცარიელებდნენ, ვითომდა ცენტრებთან ხალხის მისაახლოებლად, მაშინ ხეველებიც ბარში ძალით ჩამოათრიეს.
დაცხა, დაიხუთა ბარში მთიელი. მოაკლდა კალმახი, ნაღმები, კამკამა წყარო. და ნელ-ნელა ისევ უკან გაიპარნენ.
ჰოდა, ვიმეორებ, ხევი ახლაც განწირულად, მოწყვეტილად, ცხოვრებისათვის ვითომდა შეუფერებლად მიაჩნიათ. მაგრამ ისე ლამაზი, ისე მყუდრო და ისე ტკბილნაყოფიანი მიწა აქვს ამ სოფელს, ხალხი ვერ ელევა.
მამამისი, მევლუდი, მართლაც დიდი უსტაა თურმე. სოფლის სული და გული. ყველაფერი რომ ხელიდან გამოუვა, ისეთია. ერთ დღეს დამიმარტოხელა ჯანო გეგიმ და მომიყვა მთისა და ბარისა. ერთი სიტყვით, თავი გამაცნო. დღეს კი, თავი მომაწონა…
მამაჩემმაო, _ მითხრა მაშინ ჯანომ, _ ომის მერე, სოფელში თავისი ხელით, წისქვილივით პატარა ელსადგური ჩადგა ღელეში და თვითონვე აამუშავა სადგური და სინათლით აავსო მეზობელთა სახლები.
შვიდი ძმა შევგროვდით პატარა ფაცხაში და ასე გავიქეც-გამოვიქეცითო. ბაბას აღარ შეუძლია. ჩვენ, ბიჭები კი გავიფანტეთ და სოფელს გაუჭირდაო. აქ ჯანომ ბერიკაცივით ამოიხვნეშა და დაუმატა, _ სოფელს და მიწას ჩვენში ძალიან უჭირს. რა გვჭირს, რა გვემართება, ვერ გამიგია.
_ ახლა საქმე კარგად წავა, ალბათ, აგროსამრეწველო კომპლექსი… ათასი მაგარი ექსპერიმენტი…
ჯანომ თავი ჩაღუნა, არ უნდოდა შემდავებოდა, მაგრამ, ეტყობოდა, ამეებს დიდი ნდობით არ უყურებდა.
_ ჰო, ჰო, ახლა ისეთი რეფორმები მიდის ზევით, სოფელი მაგრად უნდა მომძლავრდეს. _ ვეუბნები მე.
_ რეფორმა ქვემოდან ჯობიაო, ბაბაი იტყვის და მე მგონი მართალიცაა. _ დინჯად დაასკვნა ჯანომ. არა, არა, _ მაშინაც მომაწონა თავი ამ ბიჭმა. მართალი თქვა, მეც მომათბუნა სოფელზე მაშინ ჯანოს მიერ გამოთქმული ტკივილიანი შენიშვნები.
კი, კი, _ რეფორმა მართლაც ძირიდან, ქვემოდან აჯობებს. ვთქვათ, მიწასთან კაცის ურთიერთობა რომ შეიცვალოს? ბოლოს ხომ მაინც მიმაგრება ხდება მუშახელისა ნაკთევზე. ე.ი. მიწაზე? მე მგონი, მუშახელი კი არა, მიწა უნდა მიამაგრო მუშახელზე. ვთქვათ, რამდენი მუშახელი ჰყავს სოფელს? ამდენი. რამდენი აქვს მიწა? ამდენი, აიღე ეს მიწა, გაყავი მუშახელის რაოდენობაზე და მიუზომე. უთხარი გლეხს, ოჯახს მუშახელი მოაკლდება, მისი წილი მიწაც მოაკლდება. ჰო, იმ ჩვენს მთიანში ღელეღურდნიან მცირე მიწიანში, რაღაც ამნაირი რამე უნდა გავბედოთ, თვარა გლეხი სოფლიდან გაგვეპარება.
დაუდგინე, რა დათესოს, რა მოიყვანოს, რა მოგყიდოს. სარჩოს აიღებს, დანარჩენს სად წაიღებს, _ საზოგადოებას, ქვეყანას ჩააბარებს ხომ?
გეფიცებით, აი, მაში, ეს უსაქმურები აღარ იქნებიან, აღმა-დაღმა რომ დახეტიალობენ და ყალთაბანდობენ, ესენი აღარ იქნებიან. მშობელი, მიწა და საქმე აღარსად გაუშვებს ასეთებს.
მიხარია, რომ ჯანო გეგიზე ფიქრმა სხვა ფიქრები, სათქმელი თუ არსათქმელი, თავისთავთან მაინც გამამხელინა.
თავისთავს კი ვუმხელ, მაგრამ ვინცაა მიწათა უფროსი, ვითომ იმას ვეტყვი ამეებს; ვნახოთ, იქნებ ზღვამ უფრო დაბედული და პირდაპირი დამაბრუნოს ხმელეთზე.

ღამე თანდათან ეშხში შედის. აი, სამხრეთი უფრო სინამდვილედ იქცა. ცა ისევ მოწმენდილია. მაგრამ გარეთ ქარი მძლავრობს. ბანზე გავდივარ და ზეღას შევცქერი. ვარსკვლავები აქ თითქოს სხვანაირი არიან. ჯგრო-ჯგროდ, გეგონება, მტევნებად ჰკიდია. სადღაც, ჰორიზონტს იქით, გავსებულმა მთვარემაც ამოჰყო თავი. მალე მთლიანად ამოგორდა, მსუქანი, ყვითელი, დიდი მთვარე, შევბურებ ზეცას და მიხარია, ასე მგონია, აქ ზეცაში უფრო ბევრი ნაცნობი მყავს, ვიდრე ძირს დედამიწაზე.
ხიდურზე ავდივართ, კაპიტანი საშტურმანო ჯიხურში რუკებს ჩაყკირკიტებს. მაინტერესებს, რაზე მუშაობს. შევდივარ და მეც რუკებს დავცქერი. ქვეშიდან გამომხედა შალვლამ და მთხოვა, ახლოს მოდიო.
_ აი, ნახეთ, რა დღეში ვართ, _ მაჩვენებს სქელი წითელი ხაზით ჩავლებულ ჩვენს გასავლელ გზას. ჯერ ხაზი ეკვატორამდეც არაა ჩასული. იქ, ეკვატორის მიდამოებში, სადაც საფანტივით ყრია კუნძულები, გაჩხერილია კაპიტანი, ხაზით ქვემოთ ვეღარ მიყავს. ვხედავ, ალაგ-ალაგ წითელი წინწკლებით რუკაზე ტეხილხაზოვანი წრეებია გაკეთებული.
_ აი, ეს რიფებია, წყალქვეშა კლდეები, წინათ ამ რაიონში გადიოდა გემთა სამიმოსვლო მთავარი ტრასა, ბოლო წლებში წყალქვეშა ვულკანებმა ამ მიდამოებში სულ შეცვალეს შყალქვეშა რელიეფი, _ მიხსნის კაპიტანი შალვა. უფრო ვიხრები და მეც, ჩემი მხრით, ვაკივრდები რუკას, მინდა რაიმეთი დავეხმარო კაპიტანს.
_ არადა, გვერდით რომ გავუხვიოთ, შემოვუაროთ, დროში ვიწვით… _ წითელ ფანქარს გვერდით აგდებს სასოწარკვეთილი შალვა და თითებს `იმტვრევს~.
მერე, გაიხედ-გამოიხედა, კარი მიხურა და მეუბნება:
_ ნახე, როგორ მოიმატა სიჩქარემ? დამპალი `სტარმეხი~, მაგისი რომ დამეჯერებინა, ახლა სადღაც კორეის გვერდით ვიყურყუტებდით ღია ზღვაში. რა ყოჩაღია ეს ჯანო, ა? გააკეთა, ძმაო, დაგვხატა ბიჭმა პირდაპირ. ბატონო გულო, მერე, როცა დავმშვიდდებით, ტვირთის მიღებას დავიწყებთ და სხვა, გამახსენეთ მეორე ტექნიკოსზე. საგანგებოდ აღვნიშნოთ, მადლობა ვუთხრათ. ფორმა გამოვნახოთ, ეს თქვენ მოიფიქრეთ. თქვენი ვალიცაა.
_ კარგი, კი, ბატონო. _ მეც მესიამოვნა.
_ ამას მე მოვუვლი, _ ისევ რუკას მიუბრუნდა, _ მოვნახავ გასაძვრომებს, რაღ აცა იქნება, იმედი მაქვს, დროზე ჩავაღწევს. ჰო, დღეს დაზუსტდა, დანიშნულების ადგილია _ სიდნეი! მეშინოდა, უფრო სამხრეთის ნავსადგური არ ყოფილიყო. ისე გაურკვეველი ცნობები მოდიოდა, ვეჭვობდი, ახლა კი დაზუსტდა…

ხალითმა პირდაპირ თავი მომანატრა. სად დაიკარგა ეს კაცი? იაპონიასა და ვლადივოსტოკში ისეთი სამუშაო დააწვა. პირდაპირ აუწერელი. დღე-ღამე ხომ გემბანიდან ვერ შემოდიოდა. ბოცმანი, საერთოდ ვატყობ, გემის სული და გულია, მეტი რა ვთქვა.
არ მეძინება, მოდი, ჩავალ ხალითთან. ჯერ ყურს მივუგდებ, თუ სძინავს. წამოვალ, არ შევაწუხებ.
კარი ღრიჭოდაა. ვაღებ, დამუხლული, ბარგს ალაგებს, რაღა-რაღაც პატარ-პატარა ნაყიდებს აქეთ-იქით მალავს. ერთი იაფფასიანი მაგნიტოფონი ჩაურთავს. ვიღაცა ხმაჩახლეჩილი მღერის. ხალითს ძველი, ორმოციანი წლების ტანგოები უყვარს.
ეს მაგნიტოფონი კანარებზე იყიდა. მაშინ, მახსოვს, მითხრა, იაპონურიაო. მაგრამ იაპონიაში ეს უფრო ძვირია. ასეცაა.
_ ოოო! გაგრძელებულად გამომძახის და მოკლე სავარძელზე ეშვება.
_ დაიღალე? გეძინება?
_ აჰ, აჰ! ჩემი ძილი გაგონილა, ბატონო გულო? რავა გეკადრება. იყავი, შენი ჭირიმე, ვილაპარაკოთ. აქ, რავა ბაღანა მიტირის თუ ცოლი მელოდება. ახლა ეს ათი დღე, შედარებით, იოლი იქნება ჩემთვის და ჩემი ბიჭებისათვის, მერე, ტროპიკებში ერთს კარგად გავრეცხავთ ტრიუმებს და.. იცოცხლე, _ მერე, წარბს იჩიჩქნის, ულვაშებს თითებით ივარცხნის და ჩაფიქრებით ამბობს:
_ აი, ზინას საქმე არ მომწონს, ბატონო გულო. ეს გნოგო ნაღდად ფეხმძიმედაა, თანაც მგონი უკვე საკმაო ხანია. არ ვიცი, რას ვიზამთ. მაგას ამბავი მოუვა სადღაც შუა გზაში, ოკეანეში… რომ ვეჭვობდი, მართლდება.
_ ხედავ შენ! _ ანთებული ვპასუხობ მე, _ ფეხმძიმობა ხაბაზისაგან, რაღა თქმა უნდა. ეს უკვე ახალი დანაშაულია.
_ ჰო, ალბათ. აბა, როგორ მეცოდება. იცით, მეოცდება ორივე. ვიცი _ ძალიან უყვარდათ ერთმანეთი. აბა, მე შენთვის ყველაფერი არ მითქვამს. თავიდანაც, ჯერ ხმელეთზეც ვიცოდი, რომ თენგოს ზინა უყვარდა, არანაკლებ უყვარდა ზღვაც, რა ექნა, არ იცოდა. რომელი დაეთმო. _ მიყვება ხალითი.
ახლა, ა, ასეთი რამე გვჭირს. იმის გაპარვა უნდა იჩივლო კაცმა თუ ეს, აქ დარჩენილის და ამ დღეში ჩავარდნილისა? არა, ძიავ, ეს ამბავი ჩვენ ყველას ბოლოს ერთად დაგვაწვება. აი, ნახავთ.
ჩემი წინანდელი წუხილი ახლა ორკეცი შეიქნა. ხალითი გამოცდილია. ზღვაზეც და ხმელეთზეც. აღარ ვერევი, ვიმედოვნებ, ისევ თავად მიაგნებს ყველასათვის გამოსადეგ საერთო გამოსავალს. მაგრამ რა გამოსავალზე შეიძლება კაცმა იფიქრო. გემზე ერთი ქალი გყავს, ისიც თურმე მალე იმშობიარებს, მერე? _ ვინ დაეხმარება?
სულ თვალწინ მიდგას წინა. მეცოდება, დიახ, მეცოდება. ახლავე მინდა ჩავიდე მასთან, მივეფერო, გავამაგრო, გავამხნევო, მაგრამ ახლა ჩემი ჩასვლა, თუ ვინმემ თვალი მომკრა, უსათუო მითქმა-მოთქმას გამოიწვევს.
სარკმელზე ქარი წრიპინებს, გემიც მოულოდნელად ძლიერად ირყევა. ილუმინატორებზე კი არა, ქარი ოკეანის ზედაპირსაც, ეტყო,ა ისე ებრძვის, ახალწამოქოჩრილი ზვირთების ქუხილი უკვე კაიუტაში შემოდის. რა კარგი დარი იყო, ვფიქრობ, რომ გადარია ასე უცებ ზღვა?
_ აქ ისეთი უბედური რაიონია… _ ამბობს ხალითი, _ აქ ტაიფუნების ზონაა. ან ჩავლილი ტაიფუნის ნარჩენებს შეეჩეხები, ან მოახლოებულის გამოგზავნილი ელჩები დაგხვდებიან და გაგაფრთხილებენ. _ ილუმინატორში იყურება და, როგორც ჩვენებური გლეხიკაცი, ყანიდან რომ ცაში ერთი შეხედვით მთელი დღის ამინდს მიხვდება, ისევე, ხალითი ტაიფუნის მოახლოებას, მგონი, ყნოსვით გრძნობს.
ვჩუმდებით. მერე სხვა რამეზე გადავდივართ. მაგრამ ხალითი ისევ ბრუნდება წეღანდელ ამბავთან.
_ თუ ასე უყვარდა ქალი მაგ ოხერს, რას მირბოდა? _ ჩავილაპარაკე ჩემთვის, ხალითმა თავი ჩაჰკიდა.
_ ეჰ, ჩემო გულო, რა იცი, რა მოხდა. არა, არა, მაგი სულ არ მადარდებს. მე ამ გაჭირვებულ ზინაზე ფიქრმა გადამრია.
იქნებ ამასობაში რომელიმე პორტს მივადგეთო, იმშვიდებს თავს ბოცმანი.
_ არა, თუ უყვარდა… ამას ვამბობ, ასე ქალის დატოვება? განა ეს საქმეა? _ ვამბობ. _ კაი, ქვეყანასაც შეიცვლი კაცი, მაგრამ სიყვარულს რას უშვრები?
_ ეჰ, სიყვარული, ჩემო გულო, ბევრი მინახავს, მაგრამ ერთი მაინც იმფერი იყო, ვერც ეს მიეტოლება იმას. სულ ამ სიყვარულის გაყოფამ და ცალცალკეობამ არ დამიშაშრა გული?
_ რა იყო, ჩემო ხალით, ამნაირი? _ დავინტერესდი. ბოთლის ჩამოღებას ღდილობს. ვაჩერებ. ეს ცდა კი იმის ნიშანია, გრძელი რაღაცის მოყოლა სურს.
_ თუ ძილი არ დაგწოლიათ, ერთ რამეს მოვყვები, ამის დაწერის თავი არა მაქვს, თორემ…
მეც მოსასმენად განვაწყე, რომ ხალითს ხელი შევუწყო.
_ რის ძილი, ჩემო ხალით. თქვი, თქვი, ამაზე უკეთეს დროს სადღა ვიშოვით საუბრისათვის.
_ ჩემს თავზე `კარგი მთქმელი~ ვარ-მეთქი, ვერ ვიტყვი, მაგრამ, მგონი, გლახა მთქმელს უფრო სჭირია კარგი გამგონე.
ერთი ხალხი და მისი ერთი სამშობლო რომ ორად გაყოფილია და ახლობლები ერთმნეთსაც რომ ვერ ნახულობენ, ეს ახლა ბევრს ადარდებს მსოფლიოში.
არც ჩვენთვისაა უცხო ასეთი უბედურებით გულისტკივილის განცდა, ზოგან ჩვენებური სოფელიც კი შუაგაყოფილია, სამუდამოდ. მთელი ქვეყნები უნდა შემოიაროს გაღმა უბნელმა, რომ გამოღმა უბანში გამოვიდეს. ყველა ხომ ამასაც ვერ მოახერხებს. ამიტომ ვართ ასე, `გამოღმით მე ვარ, გაღმით _ შენ~… _ ვღიღინებთ და ჩვენი ტკივილისა მხოლოდ ჩვენ ვიცით, სხვას ამის ცოდნა არ აინტერესებს.
მართლაც ჩამაფიქრა ხალითის ნათქვამმა. აქ, შორეულ, წყნარ, მაგრამ ამ წუთას უკვე აღელვებულ ოკეანეში, თვალწინ გადამეშალა ჩვენი მშობლიური ზღვისპირეთი, საზღვრისპირეთი. ავდიე ჭოროხს აღმა, გავხედე მარადიდს, დავბრუნდი სარფთან. გავედი ციხისჟირს, ქობულეთს, ვუცქირე სივრცეს. ვუსმინე ნიავს. იქ, გაღმა, ჩემიანები არიან, გნამოღმა _ მათიანები ვართ.
მე ვგრძნობ მათ გულისძგერას, ისინი ალბათ _ ჩემსას.
საზღვარი, როგორც მარად სისხლშეუმშრალი ჭრილობა, გადავლებია გულმკერდზე უძველესსა და უჯანსაღეს მამულს ჩემსას.

                                                        ზეპირი რვეული

საზღვარი სიყვარულზე

პატარა საზღვრისპირა სოფელია ზღვასთან _ ადალო. იქ ჩემი მებადური ბიძა, ჯიბო ცხოვრობს. ძალიან კარგი ადამიანია ჯიბო. აბა, როგორი იქნება მებადური კაცი. ზღვაში მოხარშული და მზეში გამომცხვარი!
სამოცდაათს გადასული, მაგრამ ჯერ ჯეელი გეგონება, ისეთი ცქვიტია, მოუსვენარი, ჯანიანი, მოუღლელი.
იხუმრებს ხანდახან:
_ ღმერთმა შვილი, ბიჭი-შვილი არ გაიმეტა ჩემზა, მარა იმფერი ჯანი მომცა სამაგიეროდ, რომ… აგერ, მე თვითონ ვარ ბიჭი ოჯახში.
ზედიზედ ცხრა ქალიშვილის ყოლა მართლაც ადვილი არაა გლეხიკაცისათვის, ხომ იცით, ჩვენში გოგოს, უბრალოდ შვილს კი არა, გოგო-შვილს ეძახიან. იტყვიან, გოგო ეყოლაო, ბიჭზე კი _ შვილი დაებადაო.
ჰოდა, რაც მართალი, მართალია დაიჩაგრა ჯიბო.
ა, ის მეცხრე არის, ფიქრიე. ყველაზე საყვარელი, ყველაზე ახტაჯანა. ყველაზე გადარეული. არადა, ჯიბოს ფიქრიეთი უდგას სული, მაგაზე ამოდის მზე და მთვარე.
დანარჩენები დაათხოვა, დაალაგა, მოითავა. ოთხი ქალი ჯიბომ თავისავე ზღვისპირის სოფელ ადალოში გაამოსახლა. ოთხიც _ სხვა სოფლებში. ოცდასამი ბადიში ჰყავს მებადურს. ჯიბოზე უკეთესი სახლი ააშენა სუყველამ, მაგრამ ხანდახან, ყველანი, სიძეები, ქალიშვილები და ბადიშები ერთად რომ მოიყრიან თავს, ჯიბოს სახელზე დიდი სახლი ქვეყანაზე არსად მოინახება. ღზვასავით გრიალებს და გუგუნებს ძველი ოდა.
ფიქრიე გაუჯინიანდა მამას გათხოვებაზე, არაო, უფრო სწორად რომ ვთქვათ, დაიწუნა სუყველანი. იყვნენ, კი იყვნენ. უნდოდათ, მაგრამ დაიწუნა და რა გინდა ქნა.
სამედიცინო სასწავლებელი ბათუმში დაამთავრა და იქვე, საავადმყოფოში დაიწყო მუშაობა. მაგრამ იქაური ხელფასით ჩაცმა-დახურვაზე ფიქრიც კი შეუძლებელი იყო. ისედაც, რა დასამალია და, ვერ შეეთვისა მუდამ წამლების სუნითა და ავადმყოფების კვნესა-კივილით გამოვსებულ პალატებში სირბილს და, ერთ მშვენიერ დღეს, იქედან გამოიქცა.
_ შვილო, ამოდი შინ. აგერ ბოსტანი, ძროხა, ბაღი, აგერ თევზი. დატრიალდი. მიმიხედე ოჯახს და ვიყოთ. ვინმე შენი მოსაწონიც გამოჩნდება და ალალი იყოს, შვილო, ეს ღარიბული, მაგრამ დაუყვედრებელი სახლ-კარი თქვენთვის. დაჯექით და იცხოვრეთ. თუ ხელს გაანძრევთ, ლუკმა არ დაგაკლდებათ. თუ პაწას ვიცოცხლებ, გევექანები მეც და სუყველას თუ არა, თავს მაინც მოვუვლი. თვარა. აჰა, ხომ ხედავ, თლათ მარტვაი ვრჩები და ესაა.
_ არა, მე ქალაქში მინდა. სოფელში ვერ ვიცხოვრებ. არ შემიძლია. თავი დამანებე, ბაბი, თავი დამანებე. ამოვალ შაბათ-კვირას და მიგილაგებ სახლს.
ჰი, ჯიბოს ცოლი იზმიანი, სწორედ ფიქრიეს მშობიარობას გადაჰყვა. უმცროსი დაიკო უფროსმა დებმა გაზარდეს. მაგრამ მას მაინც ობოლაი დაუძახეს. ამიტომ იყო, ჯიბოს გამორჩეულად უყვარდა და ებრალებოდა ფიქრიე. უდედოდ გაიზარდა, ჰოდა, ამიტომაც მეცოდებაო, იტყოდა.
სულ ეფერებოდა, სულ უთმობდა, სულ თავს ევლებოდა. ფიქრიეც, ცოტა არ იყოს, თავნება და ამაყი გაიზარდა. მაინცდამაინც დიდად აღარავის უსმენდა, აღარ ემორჩილებოდა. თუმცა, მადლობა გამჩენს, ცუდი არაფერი ჩაუდენია. შინ რომ ვერ დააბრუნა. ჯიბო შეწუხდა, ადვილი არაა უმუშევარი გოგო ქალაქში შეინახო, არჩინო.
ჯერ ისედაც დიდი ხარჯი დაჯდა სამედიცინოში ფიქრიეს მოწყობა. ხანი მაინც გასულია და ჩვენც იმ ამბიდან კარგა მოშორებული ვართ, ამიტომ რისი მეშინია, გავამხელ. ჩემმა მეთევზე ჯობომ, სასწავლებელში ფიქრიეს მოწყობაში სამი მისცა. ვერც კი მიეკარება სხვანაირად, რას იზამდა, აბა. ახლა, ა, დარჩა უმუშევარი. აძლიე კიდევ იქით, რას აათავებს ბადის შემყურე კაცის. ა?
ადგა ჯიბო და მეთევზეთა კოოპერატივის გამგეობის თავმჯდომარესთან წავიდა. რაცხანაირად მოახერხა იმდენი, რომ ფიქრიე კაფე-მაღაზიაში გაამწესეს სამუშაოდ, ბარცხანაში. ექთნობა და სისუფთავე, ნუ გეშინია, ყველგან მოსაწონია და საჭირო.
დატრიალდა ახლა ამ კაფე-მაღაზიაში, მიალაგ-მოალაგა, გააწიკწიკა იქაურობა, კედლებზწე სულ საბვარელი კინოვარსკვლავების სურათები გააკრა, დახლის თავები შინიდან გამოტანილი. დედამისის ნახელავ-ნაქსოვი კედლის ფარდაგებით მორთო. ისეთი ღიმილითა და ეშხით ხვდებოდა მუშტარს, ვაჭრობა გასამკეცდა. გამგემ, თევრათ ირემაძემ, სული მოითქვა, გეგმები გადაჭარბებით უსრულდებოდა. კაფე-მაღაზია კი ერქვა, მაგრამ აქ ხანდახან, კარგი რესტორნის პურმარილიც იშლებოდა. ყოველ საღამოს ნავაჭრი გამგესთან იყრიდა თავს და მხოლოდ იმან, ერთადერთმა, იცოდა მოსაგებ-წასაგებიც. ფიქრიეს სხვები აქეზებდნენ, გოგო, მანდ ათასები ტრიალებს, დღეში ორი ათასამდე ზედმეტი რჩება, შენი წილი იცი რამდენია? გოგო ჯავრით შეიცხადებდა, მისი `წილი~, რა წილი. ყოველ თვეში პრემია _ დანამატი ასი მანეთი მაქვს და მეყოფაო.
გულში, რაც მართალი მართალია, ჩუმდა ნანობდა, რა ჯანდაბად მინდოდა ეს ვაჭრობა, რა ჩემი საქმეა ვაჭრობაო. ცუდი ვქენი, ეთქნობას რომ ვათი მივანებე. ცოტახანს გავძლებ ასე და მერე ისევ ჩემს საქმეს დავუბრუნდებიო.
მამაჩემი მაინც არ მეშვეოაბ, სოფელში მინდიხარ, შინ მჭირდებაო, თუ გამოჩნდა ადგილი სოფლის ამბულატორიაში… რა ვიცი, მაშინ ვნახოთ. თუმცა, რისი ინტერესით ვიყო სოფელში?
ჯობი მაინც არ იყო გულნაკლული, მაგრამ ეშინოდა, ფიქრიეს სახელი არ გაუტეხონ ამ კაფე-მაღაზიაში, ქვეყნის ჯიბგირ-მოლაყბეები იქ დაეთრევიან. რას არ იკადრებიან. რას არ იტყვიან და ფიქრიეს სახელი არ გაუტეხონ, თავი არ მომჭრანო. კი ენდობოდა, მაგრამ ქალიშვილია მაინც, არავინ გადააცდინოს, ან თავად არ შეცდეს და თავი არ დაიღუპოსო. ჩიოდა და ჩიოდა ბერიკაცი.
ზღვაზე, ისიც შორს, სათევზაოდ, ჯიბო იშვიათად თუ წაყვებოდა სეინერს. უფრო ახლო-მახლო ამჯობინებდა თევზსაობას, რომ საღამოს ნაპირზე გამოსულიყო და ოჯახს დაბრუნებოდა. მაგრამ იმ შაბათს სეინერებით შორს გაცურვა გადაწყდა, რადგანაც იქ თევზის დიდი მოძალება შეინიშნებოდა. ამინდი დილიდან ბედაური იდგა და ჯიბო დათანხმდა, ბრიგადასთან ერთად, მთელი ღამით გასულიყო ზღვაზე.
საგზალიც კარგი მოუმზადა ფიქრიემ. ქალიშვილი საკვირაოდ ჩამოსულიყო ქალაქიდან. ბოთლი ჭაჭის არაყით ჩანთაში ჩაუდო. მაგრამ ჯხიბომ ბოთლი უკანვე ამოიღო და თაროზე შემოდგა. არა, ზღვაში დალევაზე დაფიცებული ვარ, არ მივიკარებო.
_ ბაბა, ჭკვიანა იყავი ახლა, ძალიან შორს ნუ წახვალ, რა იცი შენ, ზღვა არ ინდობა… _ დედა რომ შვილს დაარიგებს, ისე არიგებდა ფიქრიე მამას.
იქვე მოშორებულზე, ზღვაში ჩაყუდებულ კლდემდე მიჰყვა მშობელს, იქ სეინერიც მალე შეჩერდა. ძაღლი, ჯული, ჯიბოს ეზოს ერთგული, ძველი დარაჯი, შორიახლოს ადევნებოდა მამა-შვილს. სეინერზე ასვლა მოინდომა. მაგრამ ფიქრიემ დაუყვავა. თეთრი და შავი ფერის მაგნოლიის ფოთლის სიფართე ყურები ფიქრიემ ხელით შეუსრისა, მიეფერა, თავით მუხლზე მიიხუტა და ძაღლიც დაემორჩილა. სევდიანი თვალები კი გააყოლა მებადურს, მაგრამ ჯიანინობა აღარ დაუწყია და ქალიშვილთან დარჩენას დაყაბულდა. დაჯდა, თავი გააქნია, ყურები გაალაწუნა, გრძელი მოწითალო ენით ღაწვები მოილოკა და რაღაცა ღრმად ჩაიღმუვლა. ჯიბო პატარა ბანზე ავიდა, ქალიშვილს ხელი დაუქნია და სეინერმა ზღვის ოდნავ მოზვირთულ ზედაპირზე თეთრი ქაფმორეული გრძელი კვალი დატოვა.
მამა რომ გაისტუმრა, ფიქრიემ, ერთხანს, შინ, მარტომ საქმეს გული ვერ დაუდო და სოფლის მოსარბენად გაიქცა. ჯულიც კარაპანიდან გამოვარდა უმალვე და პატრონს აედევნა. ძაღლს წეღანდელი ალერსი ახსოვდა, სიარულისას მუხლზე თავს უსვამდა. მომეფერე კიდევ, აგერა ვარო, მაგრამ ფიქრიეს ეჩქარებოდა.
წეღან ერთი კი იფიქრა, ჯინსებს ჩავიცვამო, მაგრამ მალე ეს აზრი უარყო. თეხოებზე ძალიან შემოტმასნილი ექნებოდა შარვალი და იცოდა, როგორ დატუქსავდა უფროსი დაი, ფიდოსი, თუ მის ეზოში შეივლიდა. სხვანაირად, ფიდოსის ეზოში შეუსვლელად, სოფელში შესვლაც შეუძლებელი იყო. მაშინ ბაღჩა-ბაღჩა უნდა შემოევლო, შორიდან. ანდა. რა საჭიროატახლა სოფელში ჯინსებით სეირნობა?
ძველი, ისსფერყვავილებიანი ჩითის კაბა გადაიცვა, ფეხზე კი დაბალქუსლიანი ფეხსაცმელი მოირგო.
ამ კაბაში ყოველთვსი რაღაცა უკეთესად გრძნობდა თავს, თავისუფლად, უშუალოდ, მსუბუქად, თანაც თითქოს ლამაზიც ჩანდა უფრო.
სოფლის ფოსტას გვერდი აუარა, იქით არ გაიხედა, იცოდა, ახლა იქ ლადო იქნებოდა, თავისი ხუჭუჭა სქელი ქოჩრით, მსხვილი ულვაშებითა და ცინიკური თვალებით რომ თავს აბეზრებდა. დიახ, სწორედ ის, რაც თავის სილამაზისა და კულტურულობის მაღალ დასტურად მიაჩნდა ლადოს, გულს ურევდა ფიქრიეს.
_ ფიქრიე! _ მოესმა ამ დროს სწორედ, ლადო აივანზე გამოჭიმულიყო და ხმამაღლა ეძახოდა აღმართში მიმავალ ქალიშვილს.
შემოიხედა, კარგად იცნო ლადო, მაგრამ არც კი შეჩერდა. სალამზე უპასუხა და გზა განაგრძო, მაგრამ მალე უკანიდან მოახლოებული ფეხის ხმა შემოესმა, მოიხედა, ლადო თან გამოდევნებოდა.
_ ერთი წუთით, ფიქრიე, შეჩერდი, რაცხანა გნითხრა. რატომ გამირბი ვითომ. რა, ჩემზე უკეთესს ვინმეს ნახავ თუ? მომხედე, მომისმინე, ფიქრიე, მამაშენმა მითხრა, ფიქრიე ჩამოვა და მოვილაპარაკოთო. ასე მარტო ყოფნა შენთვისაც ძნელია, ხომ იცი.
_ თავი დამანებე-მეთქი, გითხარი მე შენ, აი, ასე რომ იქცევა, იმიტომაა, რომ… არა და არა! _ არღ კი შეჩერებულა, ისე მიუგდო სიტყვა თავგასულ ბიჭს. ლადოს ეწყინა, არც იკადრა. ფიქრიეს კი ისე მოეშალა ხასიათი, სოფელში სირბილს თავი ანება და შინისაკენ გაქანდა.
სექტემბერი იწურებოდა, მაგრამ ზღვისპირას ჯერ ისევ ზაფხულის სიცხეები არ ცხრებოდა. თუმცა საღამოობით სიგრილემ ერთობ იმატა.
გოგომ ზღვას გახედა. შორს, ჰორიზონტზე, უმოძრაოდ გაწოლილიყო შავი საავდრო ღრუბლები, მაგრამ ნატამალი ქარისა არ იძვროდა, ამიტომ ფიქრიეს იმედი მიეცა ხვალ, საკვირაოდ, სარეცხს გაფენდა, კარგად გააშრობდა და მამას ყველაფერს მთელი კვირის გამზადებულს დაუტოვებდა.
დიდი ქვაბით წყალი შემოდგა ცეცხლზე და რეცხვისათვის მოემზადა. ზღვის მხარეს ფანჯრები დააღო და ღიღინით შეუდგა საქმეს.
მზე რომ დასავლეთისაკენ გადაიწია და ფიქრიე რეცხვას თითქმის მორჩა, გაღებული ფანჯრები უცებ აქანავდნენ. ერთი კი ისე მაგრად მოეჯახა, კინაღამ შუშები დაიმსხვრა. ქალიშვილი სასწრაფოდ მივარდა და სათითაოდ ყველა ფანჯარა მოხურა, თანაც საგულდაგულოდ ჩაკეტა. ძაღლი ეზოში აღარ გაჩერდა, შინ, ფიქრიესთან ამოვიდა, მასთან ერთად დაცუნცულებდა.
შავი ღრუბლები უკვე გაშლილიყო და ცას მოდებოდა. მზე სულ მიეფარა. უცებ კიდეც ჩამობნელდა. ქარმაც სულ უფრო მძლავრად დაუბერა.
ღზვამ ერთხანს თითქოს ითმინა, თავი შეიკავა, ახლა კი მეტი ვეღარ შეძლო, ქარის ნებას დაემარჩოილა, აქანავდა, ატორტმანდა, აზვირთდა.
ფიქრიემ დაწურული სარეცხი დაგრეხილ-დაჭმუჭნულ გორგალ-ბოლქვებად ფიცარზე დააწყო და ძირს, ეზოში, ჩაირბინა. ჯიბოს დიდი გოდორი, რომელიც ღობესთან იდგა, ქარს წამოექცია და ეზოს გადაღმა გადაეგდო.
თვით ღობეც, ზღვის მხრიდან სახლამდე რომ ეკრა ეზოს, სანახევროდ წამოქცეულიყო, ხოლო დანარჩენი ნახევარიც ისე ფამფალებდა, ეტყობოდა, საცაა, ისიც მალე დაემხობოდა მიწაზე.
ხეებზე ჯერ ფოთლები არ გაყვითლებულიყო, მაგრამ ქარმა ისინიც მრავლად მოგლიჯა ტოტებს და ჰაერში ტაატრიალა.
ასეთი ქარი ამ მიდამოებში, რაც მართალია, ფიქრიეს არ ახსოვდა. ჯიბო იტყოდა, ჩვენი ალაგები ბუნებით დაცული და საღლამ-ჯანსაღიაო. მთები რომ ახლოსაა მოდგმული, ზღვიდან ამოჭრილი გრიგალი გასაქანს ვეღარ პოულობს და მალე ცხრებაო. დღეს კი რაღა დაემართა ამ ბუნებას, მთას, ზღვას?
ამ დროს მხსვილი და მეჩხერი წვიმა დაუშვა. დაეშვა კი არა, განდაგან მოუქნია. იმხელა წვიმა დაუშვა. დაეშვა კი არა, განდაგან მოუქნია. იმხელა წვეთებს ისროდა, რომ ფიქრიეს იდაყვი და წვივი ეტკინა.
იგი კარაპანში შეძვრა და ერთხანს იქ გაისუსა, იქნება ცოტათი იკლოსო, მაგრამ ქარი, ზღვის ბობოქრობა და წვიმა სულ უფრო ძლიერდებოდა.
ხის ძველი ოდა-სახლი, თუმცა წაყლის ძელით ნაგები გახლდათ და ზღვის მხრიდან შიფერიც ჰქონდა აკრული, მაინც საღოდავად აჭრიალდა, თითქოს შეწუხდა, აკვნესდა, აზანზარდა.
ფიქრიე ერთხანს, კარაპანში იდგა და უსმენდა მშობლიური სახლის ღრაჭაღრუჭს. ამ დროს, იქით, გზის მხრიდან, საშინელი ლაწანი გაიგონა, საწვეთურში გავიდა, გაიხედა, გზისპირას მდგარი დიდი ევკალიპტი მოგლეჯილიყო და სოფლის გზაზე პირდაპირ განზე გადაწოლილიყო. მანდარინის ხეები თითქმის მიწამდე იხრებოდნენ, მათი სქელი მუქლურჯი ფოთლები დაფრეწილ-დაწყვეტილი გრიგალს სადღაც მაღლა-მაღლა აჰქონდა და მიწაზე აღარც აბრუნებდა.
ეზოს შუაგულში თუთა იდგა. ფიქრიეს საყვარელი თუთა, ხოლო იქით, ყოსტანთან _ მუშმულას ხე.
თუთის ხის ძირი თითქმის დამსკდარიყო, რადგანაც ქარი ხეს ძალიან მაგრად აწვებოდა. ასევე უჭირდა მუშმელასაც. ფიქრიემ თუთის ხესთან მიირბინა, ხელი მოხვია. ქარის საწინააღმდეგო მხრიდან ზურგი შეუბჯინა, უნდოდა, ხე მოგლეჯისაგან გადაერჩინა. ამასობაში მუშმულა შუაში გახლიჩა ქარმა, ნახევარი ბოსტანში დაეცა, ხოლო დარჩენილი ნახევარიც თითქმის ძირამდე გადმოიღუნა.
ეზოში დგომა აღარ შეიძლებოდა. ზღვის გადარეული ტალღების ქაფი და შხეფი უკვე ეზომდე აღწევდა.
ამასობაში ქარმა ოდნავ იკლო, მაგრამ ზღვა უფრო და უფრო გადაირია. ფიქრიეს ამნაირი არ ახსოვდა.
მაშ, ჯიყო, ჩემი ბაბაი, ჩემი მამიკოი, დამეღუპა, შინ ვეღარ დაბრუნდება? არა ეს არ შეიძლება! ეს შეუძლებელია! ღმერთო ერთო, შენ გეხვეწები გადამირჩინე ჩემი ბაბაი.
ბუხარში ჩარჩენილი ღადარი სკვამურიდან ჩამოპარულ ქარს ნელნელა გაეღვივებინა და ორიოდე მუგუზალს ახლა მწარე კვამლი ასდიოდა. კვამლი ბოლქვებად ოთახშივე ბრუნავდა. თვალები აეწვა, ირგვლივ ვეღარაფერი გაარჩია. მაინც მივიდა, ბუხართან დაიხარა და ცეცხლს მაგრად შეუბერა სული. დაკვამლულ მუგუზლებს უცებ ალი მოედო. დაბუგული კვამლი საკვამურში დაიძრა, ცეცხლი მხიარულად აბრიალდა და ოთახი სუსტად განათდა.
ტანზე გამოიცვალა, თხელი საწვიმარა მხრებზე მოიხურა, თავზე რომელიღაც ძველი მანდილი წაიკრა, ფეხზე ჩექმები ამოიცვა და გარეთ გავარდა. არა! რაც უნდა დამემართოს. ფოსტაში მაინც მივალ და მეთევზეთა ბაზაში დავრეკავ, იქ ალბათ ეცოდინებათ სეინერის ამბავი.
თითქმის მუხლებამდე წყალს მიარღვევდა და მიდიოდა, ჯული მოუშორებლად თან აედევნა, გაუჯავრდა, დატუქსა. ეზოს მიხედეო, დაუყვირა, მაგრამ ძაღლი ვერ დააბრუნა.
ფოსტაში ლადო და მეკავშირე რამაზი დაუხვდნენ.
_ ქალაქში, მეთევზეთა ბაზაში უნდა დავრეკოთ სწრაფად! მამაჩემი… სეინერი!.. _ გულამომსკდარი ქვითინებდა… ლადო არც შერხეულა, არც განძრეულა, მხოლოდ რამაზი წამოვარდა, ყურმილი აიღო, რომელიღაც ციფრები აკრიფა და მიაყურადა. ყურმილი ისევ დადო და ყველაფერი თავიდან გაიმეორა.
ლადო კი ამ დროს ფიქრიეს ქვეშ-ქვეშ შესცქეროდა, რომელიც იქვე იდგა და წყალი აკადულებად ჩამოსდიოდა. მერე ფიქრიემ დაინახა, _ ლადო უეცრად წამოდგა. ლაბადა ჩამოიღო, მაგრამ არ ჩაუცვამ, უკანვე მიაკიდა კედელს. სარკეში კი ჩაიხედა. თმებზე თითები გადაისვა. ქოჩორი ისედაც კარგად ეყენა. მაგრამ ხელი მაინც ფაქიზად გადაისვა. ულვაშებსაც წაუსვ-წამოუსვა თითი და, ამ დროს. ფიქრიემ შენიშნა. თითებშუა, სარკიდან მზერა ქალიშვილისაკენ როგორ გამოაპარა, ეს გამოხედვა გულში ეძგერა ფიქრიეს. ძალიან არ მოეწონა ლადოს ეს ერთადერთი გამჭოლი გამოხედვა. ბიჭი გარეთ გავიდა, უკან, ხესთან `ჟიგული~ ეყენა. სწრაფად გააღო წინკარი. ჩაჯდა და ძრავა აუშვა. ოდნავ გადაღებული კოისპირული წვიმა ახლა ხელმეორედ დაეშვა. ისე დაეშვა, ნიაღვრები ასკდა. ეს კი ნამდვილი ტროპიკული თავსხმა იყო. სახურავებმა ისეთი საშინელი ხმები გამოსცეს. რომ ყურმილში რამაზის ჩაძახილები აღარ ესმოდა ფიქრიეს.
_ დიახ. მეშვიდე სეინერი! სადაა ახლა მეშვიდე სეინერი? _ ყვიროდა რამაზი.
_ კავშირი ვერ დავამყარეთ ჯერჯერობით… ზუსტი ცნობა არა გვაქს… დარეკეთ ერთ-ორ საათში და… _ ისმოდა ყურმილიდან ვიღაცის წრიპინა ხმა. ეს უფრო რობოტის ხმასა ჰგავდა. რაღაც არაამქვეყნიური. არაადამიანური. უფრო ქარებიდან, ლითონიდან, ღელვებიდან ამონადები იყო თითქოს.
რამაზმა ყურმილი დადო, ფიქრიეს მოუბრუნდა, მაგრამ გოგო უკვე გარეთ გადიოდა. ჯული კი წინდაწინ გასულიყო და პატარა აივანზე ცაჩუჩქული პატრონს ელოდებოდა.
ძაღლი თვალებში შესცქეროდა ფიქრიეს, ცხოველიც გრძნობდა, ქალიშვილი წინანდებურად აღარ ეფერებოდა. დაღონებული, აფორიაქებული. გულამღვრეული და დამწუხრებული მიაბიჯებდა ფიქრიე შინისაკენ. ისეთი თავსხმა იყო, ორ ნაბიჯზე ვერაფერს არჩევდა. ამ დროს, უკანიდან მანქანა წამოეწია. მიუხედა, გვერდით დადგა. გზა დაუთმო, მაგრამ მანქანამ სვლა შეანელა. ჩანდა, _ ვიღაცის ხელი ფიქრიეს ანიშნებდა, ჩაჯექი, შინ მიგიყვანო. თავგულამღვრეულმა, ამ ყიამეთ თავსხმაში, ეს ამბავი შველად ჩათვალა, მობრუნდა. მიირბინა, უკვე გაღებულ კარში შეძვრა და შიგ შეიმალა, რაც მართალი მართალია, ფიქრიე მხოლოჟ ახლა მიხვდა, რომ ლადოს მანქანაში ჩაჯდა და მის გვერდით აღმოჩნდა. ელდა ეცა. ინანა, ტუჩი მოიკვნიტა, მაგრამ ხმა აღარ ამოუღია.
პროტესტი და უარი აღარ იკადრა. წუთით ბედს დამორჩილდა.
ჯულიმ ვერ მოასწრო ფიქრიესთან ერთად მანქანაში შესვლა და საცოდავად აწკმუტუნდა, ხოლო მანქანა რომ ადგილიჟან დაიძრა, საშინელი ყეფით უკან გამოუდგა. გოგო შეწუხდა, შეეცოდა და ლადოს სთხოვა:
_ არ დაგისვრის მანქანას, შემოვიყვან ჯულისაც, მაინც აგერაა სახლი, წუთში მივალთ.
ლადოს კი თითქოს არ გაუგონია, უცნაურად ანერვიულებული, დაძაბული, დაყრუებული და თითქოს გათიშული, მხოლოდ თავისას ცდილობდა.
მანქანამ სოფლის მთავარი გზიდან ფიქრიეს ეზოსაკენ კი არ გადაუხვია, პირდაპირ ქალაქისაკენ გაემართა.
კვლავ იყუჩა ქალიშვილმა, ეგონა, ოლადო მეორე ჩასახვევიდან აპირებდა მოხვევას, მაგრამ მანქანა სიჩქარეს უფრო და უფრო უმატებდა. ძაღლმა ერთხანს მისდია მანქანას, მალე ჩამორჩა. საბურავებიდან ატყორცნილი წყლის შადრევნები შუშებს ესხმებოდა, გზა თითქმის აღარ ჩანდა.
_ მე შინ მივდივარ, სად გააქციე შენ მანქანა, ქალაქში მინდოდა გეგონა; არა, არა, ხვალ კირაა, მამაჩემს…
ლადო ხმას არ იღექბდა. ფიქრიეს ცუდად ენიშნა ყოველივე ეს. იფიქრა, კარგს გავაღებ და მიმავალი მანქანიდან გადავხდები, რაც მომივა, მომივაო.
ამ დროს `ჟიგული~ კინაღამ გადაყირავდა, ფიქრიემ თავი მიარტყა სარკმლის ჩარჩოს და ოდნავ ბრუ დაესხა.
თვალი რომ გაახილა, მისაკრავი ხვედი მკერდზე გადაჭიმული ჰქონდა. ლადო უკანასკნელ ძალ-ღონეს იკრებდა, რაღაცნაირი საზეიმო და უმაყოფილი სიჩუმით აგრძელებდა ამ აღვირაწყვეტილ რბოლას, ქალიშვილი მიხვდა, რომ ეს უკვე ნამდვილი მოტაცება იყო. რა არ იფიქრა, რა არ მოინდომა, მაგრამ ვერაფერი ქმედითი და დროული ვერ მოისაზრა, იკივლოს, ან ძალით გააჩერებინოს და გადახტეს? ქვეჰანა გაიგებს, სირცხვილია, სხვანაირად კი…
ფიქრიეს დაბნეულობა და შიშით აღსავსე სიჩუმე ბიჭმა კმაბოფილების დასტურად ჩათვალა.
_ მამაჩემმა მოტაცებით მოიყვანა თურმე დედაჩემი. ეს ჩვენებური ადათია.
_ გააჩერე ახლავე, თორემ ინანებ!
_ ერთად ვინანოთ, ფიქრიე, ყველაფერი…
_ გააჩერე-მეთქი!
_ ხა, ხა, _ რა კარგი ხარ გაჯავრებული, აა? მალე დაგაწყნარებ, ფიქრიე მალე… მე ვიცი ჩემთან გინდოდა, ასე სჯობია…
მარჯვენა ხელი გააპარა და ფიქრიეს მუხლს შეეხო. გოგო ამაზე მთლად გადაირია. იდაყვი აჰკრა, ხელი უკან წააღებინა, მეორე მოქნევით კი იდაყვი ყვრიმალზე მიარტყა. მანქანა მარჯვენა ფრთით ბეტონის ყოძს მიედო, ფიქრიეს მხარეს შუშები ჩაილეწა, ჟიგნული რაღაცას კიდევ მიეჯახა და ადგილზე დაესო. ფიქრიემ კარი ძლივს გამოაღო და გარეთ გამოვიდა. ხელებზე დაიხედა, სისხლი შენიშნა. უკან, სოფლისკენ მიმავალი ავტობუსი შედგა. გოგომ ხელები დამალა.
ვიღაც გადმოვიდა მანქანიდან.
ბიჭი შიშით შესცქეროდა ფიქრიეს. თუ განაცხადა, მომიტაცა და ძალით წამიყვანაო?
_ ხომ არ მოგიტაცა, ? _ შესძახა იმ ვიღაცამ.
_ როგორ თუ მომიტაცა, ბატონო, რისი მომტაცებელია ეგა! _ ყველას გასაგონად ასძახა ფიქრიემ და ავტობუსში ფეხი შეადგა.
ამას კი აღარ მოელოდა ლადო. თავი ჩაქინდრა.
გოგო კი გულში ამბობდა, _ ახლა არ ჩაგაგდებ, შე საცოდავო. იქნებ ჭკუა ისწავლო. მერე, ამას გადაგიხდი, გადაგიხდი, აი, ნახავ, თუ არ გადაგიხდი.
წვიმა და ქარი ისევ ისე ბობოქრობდა, ხეებს ძირს აწვენდა, ნიაღვრებს გზებისა და საერთოდ, ყველაფრის გადალეკვა ეწადათ თითქოს.
ეზოში შესულს, გახარებული ჯული შემოეგება, წინა ფეხებზე იჩოქებოდა. თავსა და გულს ალერსით აქნევდა. კნაოდა. ძაღლმა ფეხებზე ტუჩები მოუცაცუნა, მაგრამ ფიქრიე საპასუხოდ რომ არ მოეფერა, დაეხსნა.
ეზოში ნახევრადმორღვეული ღობე მთლიანად წამქცეულიყო.
ერთიხანობა, საღამოს წვიმამ ოდნავ იკლო, ქარიც თითქოს ჩადგა.
ნაშუაღამევს ზღვის ტალღების გუგუნმა და საშინელმა ჭექა-ქუხილმა ფიქრიე გამოაღვიძა. ლოგინიდან წამოდგა, გადაიცვა, სინათლის ანთება მოინდომა, მაგრამ შუქიც გამორთულიყო. ბუხარში ღადარი გაჩხრიკა. სული შეუბერა და სუსტი, წითელი სინათლე ოთახში საცოდავად აკამკამდა.
მამის ოთახში შეიხედა. ასანთი გაჰკრა, გაანათა. რატომღაც ცარიელ საწოლს გულისტკენით გადახედა. მანდილი თავზე წაიკრა და ცეცხლის გაჩაღებას შეუდგა. მალე ჩექმები მონახა, ჩაიღვა, საწვიმარიც მოიხურა, გარეთ სოფელში გასვლა მოინდომა, რომ სადმე მამის ამბავი ეკითხა. მაგრამ კარს ქარი ისე აწვებოდა, ისე ასხამდა თქეში, ვეღარ გაბედა გასვლა, საწვიმარი ისევ მოიხადა, ჩექმებიც ლოგინთან დააწყო და შეცივებულმა სხეული ისევ საბანში შემალა.
უცებ საშინელმა გრუხუნმა თავზარი დასცა, თითქოს სადღაც კედელი ჩაინგრა. ეს ჭექა-ქუხილის ხმა არ იყო. ეს უფრო დაჯახებას გავდა. იქიდან, კლოდეების მხრიდან, მოისხა, შეკრთა ფიქრიე. ეს ხმა არ მოეწონა. შემკრთალი და არეული ფანჯარას მივარდა.
_ ვაიმე, ნუთუ სეინერი მიენარცხა ნაპირს? ბაბავ, მამილო, შენ ხომ არ ხარ?! ღმერთო, მომეხმარე, ღმერთო!
მოტრიალდა, საჩქაროდ ჩაიცვა და, ახლა უკვე მართლაც სასოწარკვეთილმა გააღო კარი. ბინდბუნდში, კლდესთან მართლაც გაარჩია მოზრდილი ნავისნაირი რაღაც. კიბე ჩაირბინა, რიყესთან ჩავიდა, თეთრი ქაფით მოფენილ ნაპირს კლდისაკენ გაუყვა.
_ ვაიმე, სეინერია!.. მამა, მამა! _ სირბილითა და ყვირილით უახლოვდებოდა ფიქრიე.
კი, სეინერი იყო, მაგრამ თითქოს უფრო მომცრო და თანაც რაღაც სვანაირი. კაცის ჭაჭანებაც არ ჩანდა. არც არავითარი ხმა არ ისმოდა. სანამდე ტალღებმა მიუშვეს. იმდენზე მიუახლოვდა.
_ ეი, ვინა ხართ, ვინა!.. მამაჩემი, ბაბა, ბაბა!
იმოდენა ზვირთი გადაევლო გამოგდებულ სეინერს, რომ ეს მოზრდილი ნავი თუ სეინერი, ერთხელ კიდევ კლდეზე მაღლა აახორხიალა, ღხვირით ქვას მიაჯახა და უცებ გამოაცალა. ცარიელზე დარჩენილი სეინერი თავისით უკანვე გაჩოჩდა, ფსკერმა კლდის დამრეც ზედაპირზე დაიგრუხუნა, კიჩოთი ისევ წყალში ჩაეშვა, გვერდჟულად დაბლა ჩამოცოცდა და ცხვირი ქვიშაში ჩაასო, ასე გაჩერდა, თითქოს თ ავისი საბოლოო სამყოფელი მონახა.
ქალიშვილი ხრაშახრუშით მიაბიჯებდა ქვიშაზე და სულ იმ პატარა გემბანს აკვირდებოდა, იქნებ ვინმე სულიერი დავინახოო. ნავს უბედურება შეემთხვა, ხალხი დაიღუპა, ალბათ, შეშფოთებული ფიქრობდა ქალიშვილი. საზღვარიც აგერაა, რა იცი…
_ ეი, ვინმე ხართ მაქა თუ არა?! ჯიბოს გოგო ვარ. სადაა მამაჩემის სეინერი, ჰეი, გამიგონეთ!..
სეინერის ცხვირის ქვეშ, ტალღათა ქაფისა და ღელვის მიერ გამოყრილ ნაფოტებს შორის, თვალი მოჰკრა ადამიანს. იგი, ეტყობოდა, ცდილობდა, როგორმე საშმივდობოზე გასულიყო, ფეხზე ადგომა უჭირდა, ამიტომ დაწოლილი მიხოხავდა, ალბათ, იმ პატარა გემბანზე იყო, როცა ბოლო ზვირთის დაჯახებამ სეინერი კლდეზე ააგდო, თავი ვეღარ დაიმაგრა და გადმოვარდა.
სასწრაფოდ უნდა შველა, ვინ იცის, იქნება ეს მეორე სეინერიდანაა, შეიძლება იცის მამაჩემის ამბავი, _ თავისთვის მსჯელობდა ფიქრიე.
უცნობი კვნესოდა ისე, თითქოს შველას ითხოვდა. ფიქრიე კი ამ რიჟრაჟის შუქს ისე შეეჩვია, უკვე კარგად არჩევდა ირგვლივ ყველაფერს, თვით შიშსაც შეეჩვია, და ახლა უკვე თითქმის აღარაფრის შიში აღარ აწუხებდა.
განთიადმა თანდათან იძალა და სივრცე მონაცრისღფრო, თუ რაღაცნაირი, ქაფისფერით შეღება. უცნობი კაცი წამოიწია, ადგომა მოიწადინა, მაგრამ გაუჭირდა, ისევ ქვიშაზე წაიქცა.
ფიქრიე რამდენიმე ნაბიჯით მიუახლოვდა, სულ ახლო მივიდა, ხელიც კი დაავლო გაწუწულ ტანისამოსზე და მოქაჩა.
_ ვინ ხარ, ა, ვინა?!. ჰა, მოგეხმარები. წამოდექი. _ უცნობი მართლაც შეკრთა და, ახლა უკვე დიდი ძალდატანებით, სხეული მაღლა აზიდა. ეტყობა, ქალის ხმამა გამოაფხიზლა და, ერთგვარად, ღონეც მოჰგვარა. შავი თმები სახეზე ჩამოშლოდა, დასველებული, დახეული სამოსი სხეულს ისე შემოტმასნოდა, ვერ გაიგებდი, სახელდობრ რა ეცვა. კაცს კი არა, მოჩვენებას გავდა. მაგრამ ფიქრიე უფრო და უფრო მტკიცე გახდა, ხელი მკლავში ღონივრად ჩაავლო და უცნობი უფრო იქით, ხმელეთის სიღრმეში გაიყვანა, რომ ახალ მოვარდნილ ტალღას ორივენი უკანვე, ზღვაში არ ჩაეთრია.
უცნობმა ცალი ხელით სახიდან თმები აიწია და პირველი ის იყო, რომ ფეხებზე დაიხედა, რეზინის მაღალი ჩექმებიდან წბალი თქეშებად გადმოსდიოდა, ფეხებს ძლივს მიათრევდა. დაიხარა, გაიხადა, ჩექმები გადმოაპირქვავა, წყალი გამოასხა. სადაც მოხვდა, იქ დაჯდა, ისევ ჩაიცვა და ახლა თავზე დამდგარ ფიქრიეს ამოხედა. თმები ორივე ხელით ისევ გვერდზე გადაივარცხნა, თითი თვალებში ამოისვა და გაოცებით შეაშტერდა მოსულს. ეტყობოდა, მხოლო იმ წამს დარწმუნდა, რომ მასთან საშველად მართლაც ქალი მოსულიყო. ამან კი დაამორხცვა, დააბნია.
_ შეგაწუხე, შეგაწუხე ხომ? სიცრხვილი ჩემ თავზე, სირცხვილი ჩემ თავზე!.. _ დამფრთხალი, მაგრამ ამ უცნაური შეხვედრით რეტდასხმული, ჩურჩულებდა ზღვიდან მოსული კაცი.
_ არაფერია, არაფერია, _ ამშვიდებდა ფიქრიე, _ შეგიძლიათ, სახლამდე მოხვიდეთ? წამომყევით. ცეცხლს დავანთებ…
_ დიდი მადლობელი, დიდი მადლობელი… _ იმეორებდა ის და უკან, თავისი გამორიყული სეინერისაკენ იხედებოდა მალიმალ. ეტყობოდა, თავი რომ საღ-სალამათად დაიგულა, ახლა სეინერის დარდმა შეაწუხა.
ეს რომ შენიშნა, ფიქრიე გაჯავრდა, გულში ცოტათი კიდეც ეწყინა. ვინ იცის, მამაჩემი სად მეღუპება, ეს კი თავად გადარჩენილა და ახლა სეინერს ჩივისო.

_ რაო, გეცოდებათ სეინერი?.. ჯანაბაშიც წასულა ეგ თქვენი სეინერია თუ რაცხა. ნეტა ასე მამაჩემი გამოეგდო ზღვას. რომელი ბრიგადისა ხართ თქვენ? მეშვიდეზეა მამაჩემი, გესმით, მეშვიდეზეა. ჯიბო, ჯიბო, როგორ არ გაგიგონიათ?..
უცნობმა ისევ უკან მიიხედა, თავის კლდეს შენარცხებული ნავსეინერისაკენ გაიხედა, შედგა, თვალები მოიფშვნიტა, ჩაფიქრდა.
_ მე იქ მივალ, ევიღებ რამეს და მოვალ, ჰო? _ უთხრა ფიქრიეს ისე, რომ კითხებზე პასუხი არ გაუცია.
_ მიდი, მიდი, _ უთხრა გულმოსულმა ქალიშვილმა და შინ თითქმის სირბილით დაბრუნდა.
ახლა უკვე კარგად გათენებულიყო. დღის მოსვლამ ქარიშხალს თითქოს უთავბოლო ბოგინის უფლება წაართვა. ოდნავ ჩადგა ზღვის ქუხილი და გუგუნი კი არემარეს ისევ აყრუებდა.
აივანზე ასულმა კედლისაკენ გაიხედა. ბიჭი სეინერზე გასულიყო, რაღაცას ეძებდა.
იმერხეველივით უქცევს, ვინაა, საიდანაა? კი, ყო, ჩვენებურად ლაპარაკობს, მაგრამ რაცხა თლათ ჩვენებურს არ გავს… _ მსჯელობდა თათივსთის ფიქრიე. ბუხარში ძველი მუგუზლები ერთმანეთზე მიაწყო და მალე ცეცხლიც გაჩაღდა. ბიჭი ნელა, ყოყმანით და უკანყურებით მოაბიჯებდა. იღლიაში ფუთა ამოედო. საშუალოზე მაღალი იყო, გრძელი თმები ახლა უკვე რიგიანად გადაევარცხნა უკან და სახე კარგად გამეოჩინა. მოდიოდა. ბუხართან იდგა და ფანჯრიდან გადაჰყურებდა ფიქრიე. უცნობი კი მოდიოდა ძალიან ნელა, მაგრამ გრძელი, მოზომილი ნაბიჯებით. იგი ფიქრიანი, ოდნავ თითქოს დაბნეული თვალებით ათვალიერებდა მიდამოს, მაღლა, კორტოხებზე გადმომდგარ სახლებს, გზას, ბაღს, ბოსტანსა და ზღვასაც კი. მაგრამ იგი ვერ ხედავდა ფიქრიეს, რომელიც ახალგაჩაღებულ ცეცხლს ეცხუნებოდა, ბიჭს ტანზე შემოგლეჯილი, სველი სამოსი და ჩექმებიც გამოეცვალა და, თუმცა სანახევროდ კვლავ სველი ჩაეცვა, მაინც უკეთესი და ყოველმხრივ ნორმალური ჩანდა. ქალიშვილი ისე დაძაბულად უყურებდა, ცდილობდა, ამ კაცში როგორმე ნაცნობი ამოეცნო, მაგრამ რამდენსაც უცქეროდა, იმდენად რწმუნდებოდა, რომ უცნობი მართლაც უცნობი იყო.
წვიმა უკვე მეჩხერად ისროდა წვეთებს, ქარიც უფრო მოტეხილი იყო, მაგრამ ამინდი მაინც ავად ბობოქრობდა. ზღვა ვითომ თავ-პირს ილეწავდა, ისე გამეტებით ეხეთქებოდა ნაპირებს. თითქოს განსაკუთრებით იქ, კლდეებსა და ლოდებს შორის გაჩრილ სეინერს ებრძოდა.
უცნობი მეთევზე კიბეზე რომ ამოდიოდა. ძაღლმა შეუღრინა. მაგრამ ფიქრიე ოთახიდან გაუჯავრდა, გააჩუმა. ქალი აივანზე შეეგება უცხოს, შემოიპატიჟა. აგერ, ცეცხლთან დააწყვეთ სველი რაღაა, დაჯექით, გაშრითო, უხსნიდა.
_ თქვენ დარჩით აქა, დაისვენეთ, მე უნდა წავიდე. მამაჩემის სეინერი აღარ დაბრუნებულა, რამე გავიგო, თორემ… ის მეშვიდე ბრიგადაშია… თქვენ?
_ მე? მე შინიდან გუშინ წაველი. მე ბრიგადა… არ ვარ, ეს ჩემია… მე ვერ მივატიე, მე… ეს ჩემი რადგან იყო…
კედელზე რადიორეპროდუქტორი ეკიდა. ზედ პატარა სურათი იდო. ლენინი უბრალო მუშური კეპკის. უცნობმა ოთახი მოათვალიერა. ბოლოს თვალი იმ პატარა სურათზე შეაჩერა. ახლოს მივიდა.
_ აა? _ ეს ბაბია შენი? თუ ბაბის ბაბაი?
ფიქრიე გაჯავრდა. ეს ვიღაცაა სულელი ვგონივა, ან თავად შერეკილია, ან მეხუმრებაო, იფიქრა.
_ იცით, რა გითხრათ?! მე სახუმაროდ არ მცალია, თუ გინდათ, იყავით აგერ, გათბით, გაშრით. მე მამაჩემის ამბავზე მივდივარ, გესმით?
ისე ხმამაღლა ეუბნებოდა, ეტყობოდა, ამ კაცს მართლა შერყეულად თვლიდა.
_ საჯელი თქვენი? _ ვიცოდე მაინც.
_ მე ნაზიმ მქვია.
_ ჩემი სახელი ფიქრიეა. მამაჩემი ჯიბოა. გესმით თუ არა, ჯიბო, მებადური, მეშვიდე ბრიგადიდან.
_ ა, ბრიგადიდან? კარქი, ძალიან, ბრიგადიდან. სადაა ეს სოფელი _ ბრიგადა, ა?
_ წავედი ახლა მე, მიხედეთ თავსაც და ამ სახლ-კარსაც.
ბიჭს პასუხი არ გაუცია, თითქოს ყველაფერი კარგად ვერც კი გაიგო.
მიუხედავად გაწვალება-დაბნეულობისა, ბიჭი ერთობ სასიამოვნო შეხედულებისა ჩანდა. იგი ფიქრიეს, ერთი წამით, თითქოს კიდეც მოეწონა. მამა რომ შინ იყოს, სტუმარს უფრო გულიანად, შინაურულად დაუხვდებოდა. კაცის შინ ყოფნა მაინც სხვაა. _ გაივლო აღელვებულ გულში.
ამას, ეტყობა, რაღაც ბევრნაირი გაჭირვება აწუხებს, ქალმა რა ვკითხო; როგორ ჩავეძიო, უხერხულია. არადა, მიხმარებას გული მაძალებს. მებრალება ეს ოხერი. ა, რაო? _ მებრალება? როგორ თუ მებრალება? _ ეჭვით შეამოწმა თავისთავი.
ისე. ეს ვიღაცაა მამაძაღლია. კარგი ბიჭი უნდა იყოს. ეჰ, რა ვქნა, იყოს მერე! _ გაიფიქრა და ზღურპბლზე გადააბიჯა. _ ნეტა რომელი ციდან ჩამოაგდო ღმერთმა? _ ჩაეღიმა მალულად.
გოგო ეზოში ჩასული არც იყო. ბიჭი, თითქოს გამოერკვა, წამოდგა, აივანზე გავიდა.
_ არა, არა, ფიქრიე, მეც წამოვდენა, შენი ბაბაი ერთად მოვნახოთ, ჰო? მე _ ზღვის კაცი, შინ, და შენ, ქალი იქ. ყიამეთში? არა. მეც წამოვდენა, ჰო? _ ისე გულიანად უთხრა, რომ ფიქრიესაც გული მოულბა, მობრუნდა, დაელოდა. სადღაც სულის კუნჭულში კი მართლაც ძალიან ესიამოვნა.
თანაც უცნაურად უჩვეულო, გაურკვეველი და მალული შიში თუ რაღაცაირი უნდობლობა სუფევდა მასში. ყველაფერს იფიქრებდა, მაგრამ არასოდეს აზრად არ მოუვიდოდა, არც ახლა ეგონა, რომ ეს კაცი, ქარიშხლის გამოგდებული, აი, იქაური, სარფგაღმელი, თანამემამულე იქნებოდა. კი, ორსამჯერ ასეთმა ეჭვებმა გაუკენწლა გული, მაგრამ ვერა და ვერ წარმოიდგენდა, თუ იქ ჯერ კიდევ ასე ლამაზად ფლობენ მშობლიურ ენას, ჩვენს ადათებს.
ნაზიმი უფრო და უფრო ერკვეოდა მომხდარში თუ გარემოში და ყველაფერში, ფრთხილად, თავშეკავებულად იქცეოდა, თანაც ყოველ მიხვრა-მოხვრაში ეტყობოდა, უკვე გრძნობდა, _ ქარიშხალმა მისი სეინერი სხვა სამყაროში რომ გამორიყა. იმასაც ატყობდა, ამ სახლში მარტოდმარტო რომ დახვდა ქალიშვილი. აი, სწორედ იმას უფრთხილდებოდა. ზოგი რამ განაგონი ჰქონდა ამ ქვეყნის კანონებზე და ცდილობდა, ვიდრე ყველაფერი ბოლომდე გაირკვეოდა, თავისი მოსვლით ზიანი არ მიეყენებინა ამ ვაჟკაცური გულისა და ხასიათის ქალიშვილისათვის.
პირველივე წუთიდან ნდობითა და სინაზით განეწყო ფიქრიესადმი. ვიდრე გონს მოეგებოდა, უკვე გულდაპყრობილი იყო სხვა, ამოუცნობი, ძლიერი ძალის მიერ.
ეტყობა, არის ღმერთი, ან ზღაპარში მოვხვდიო, ფიქრობდა.
გული უთრთოდა. წინათგრძნობა სულს უწვავდა.

ნიაღვრებს გასავალი გადაელეკათ. გატიალებული და თითქმის გავერანებული ეზო გადაიარეს და მთავარ გზაზე გავიდნენ. ჯული თან აედევნათ, ფიქრიემ დატუქსა და დაარიგა ძაღლი, ეზო-კარს მიხედეო, მაგრამ არაფერი გამოვიდა…
ჯული ცალი თვალით ნაზიმს შეათვალიერებდა ხოლმე, ეტყობოდა, ჯერჯერობით ამ ტიპს მთლიანად არ ენდობოდა, ეჭვიანობდა.
ფიქრიე ისე თავისუფლად მიადგა სოფლის ფოსტას, თითქოს დღეს სრულებითაც არაფერი მომხდარიყოს. რამაზი ტელეფონთან იჯდა და ვიღაცას საკმაოდ აგდებულად ელაპარაკებოდა.
მოსულნი რომ დაინახა, ყურმილი დადო, რაღაც გამორჩეულად მიესალმა ფიქრიეს და პატივით იკითხა, ჯიბო დაბრუნდა თუ არაო.
_ ამისათვის მოვედი თქვენთან, რომ რაღაცა იქნება გავიგო-მეთქი და თქვენ მე მეკითხებით? _ შეუტია რამაზს.
_ ქალაქთან კავშირი გაწყდა, ფიქრიე… მაშინ რომ ველარაკე, ერთის გაგონება კი მოვასწარი, სეინერები სუფსა-ფოთისაკენ არიან მომდგარიო.
_ მერე იქიდან ამდენხანს ვერ ჩამოვიდოდა?
_ გზებიც დაქცეულია, თურმე.
_ ფეხით წავალ, ფეხით! _ ყვიროდა ფიქრიე, _ მამაჩემი ცოცხალი რომ იყოს, ამდენხანს არ დაიგვიანებდა, შინ დაბრუნდებოდა. არა, აღარ მყავს ბაბი, აღარ მყავს, _ მწარედ ატირდა ფიქრიე.
ნაზიმი ამ სცენას გაჩუმებული უყურებდა, მაგრამ თვალები მასაც შეუსველდა. მერე ჩაის ბუჩქებში კლაკვნით გატყორცნილ ბილიკს აღმა აუყვნენ. ფიქრიე დებთან გაემართა, რომ თან წაეყვანა მამის საძებრად.
ნაზიმი და თვითონ ახლა, ცოტა ხნით, მარტო დარჩნენ ადალოს თავში, კორტოხზე. აქედან კარგად მოჩანდა მთელი სოფელი. ხეობებში და გორაკებზე ნარინჯებში ჩადგმული თეთრი ოდასახლებითა და ქვემოდან მომდგარი ატალღებული ზღვით. დღევანდელი ამინდი, მართლაც გადარეული, არც ახლა ცხრებოდა. ნისლები ოდნავ ამაღლდა და სივრცე გაიხსნა.
აი, ახლა, ფიქრიეს და მის სოფელ ადალოს მიდამოებს რომ გასცქეროდა, ნაზიმს თვალწინ წარმოესახა თავისი საკუთარი, ხევში, ზღვასთან შეყუჟული პატარა სოფელი. იქ, ხოფის მახლობლად რომაა.
_ აქ პირველად ვარ, აქაურობა და აქაურებიც რაღაცა გულს ძალიან ეახლოვა. _ ნაღვლიანად ჩაილაპარაკა ნაზიმმა, თანდათან საზრიანი, ყურადღებიანი და თბილი გახდა. თითქოს ერთგვარად უფრო გაშინაურდა. _ ნუ ხარ მოწყენილი. ფიქრიე, ნუ ხარ მოწყენილი. ასეთ ამინდში მეთევზეები არ დაიღუპებიან. თავადაც რომ ვერ შეძლონ, ქარიშხალი, ჩემსავით, მაინც გამოაგდებს სადღაც ნაპირზე. ნუ მოიწყენ, ფიქრიე, ძალიან გთხოვთ, ნუ მოიწენ.
ფიქრიე ამ სიმაღლიდან, ზღვასთან თავის ფაცხასაც ხედავდა. აი, ვიღაცა ეზოში შევიდა. ვინაა, _ ბაბაი ხომ არ დაბრუნდა?
თავდაღმა რომ დაეშვნენ, ფიქრიეს უნდოდა, ნაზიმის მკლავს დაყრდნობოდა, მაგრამ უხერხულად ჩათვალა, ბიჭმა მაინც ჩაავლო ხელი მკლავში და შარაგზამდე ასე ჩამოიყვანა.
_ ზღვაც აგერაა, თუმცა ღმერთმა დაწყევლოს ეს ზღვა. შიშისა და უბედურების მეტი რა მახსოვს მისგან. _ თქვა ფიქრიემ.
_ კაი, ფიქრიე, ნუ დაწყევლი ზღვას, მე მისი მადლობელი ვარ, ძალიან.
_ რომ დაგიმსხვრია, სეინერი, იმიტომ?
_ რომ აქ გადმომაგდო. რომ აქ, თქვენთა მომიყვანა.
ახლა კი ამ სიტყვამ `თქვენთან~ გული გაუკაწრა ფიქრიეს, რატომ `შენთან~ არ თქვა? ოდნავ კიდეც ეწყინა.
მაგრამ მაინც გაუღიმა ნაზიმს და თავისი ნათქვამი ერთგვარად შეცვალა:
_ ჰო, კი, მეც ზღვა ჩემს მეგობრად მიმაჩნდა მუდამ.
_ ელბეთ მე რომ შენთან მოვედი, ამაზე ჯავრობ, _ ჩაუკრა ნაზიმმა. კაცის ხასიათივით ცოტათი ამინდმაც გამოიკეთა. თუმცა დღვა იქ, ქვემოთ, ღრიალს ისევ აგრძელებდა.
ყველაფერს ეტყობოდა, ჯიბო მოსულიყო, მაგრამ შინ არ დაუხვდავ და ფიქრიე მიხვდა, _ მამა ჩვენს საძებრადაა წასულიო. ჯიბოს მეზობლებმა ალბათ უკვე დაახვედრეს ამბავი, _ ფიქრიე ვიღაც უფხო ბიჭს თან გაჰყვაო.
ბერიკაცი მალე დაბრუნდა. მაგრამ იმის მაგიერ, რომ მამა-შვილი ერთმანეთს გადახვეოდა, ჯიბომ რისხვით შეუღვირა ქალიშვილს და დაყვედრებით მიაძახა:
_ რა მიქენი, ბაბა, ა? ვინაა ეს ფირალი, ა?! რაფრათ გაგიბედა ჩემი სახლიდან… როგორ მოგკიდა ხელი. _ ნაზიმს მიუბრუნდა. _ ბებერი ვარ, მარა ძალ-ღონე მეყოფა. შენისთანები რომ…
_ მამიკო, სირცხვილია, რას კადრულობ, ეს ჩვენი სტუმარია და… მაგას წუხელ სეინერი დაემსხვრა იმ კლდესთან.
_ სეინერი მე დამემსხვრა თუ მაგას? _ შეუტია ჯიბომ.
_ შენი მეგონა, მივირბინე იმ ყიამეთში და ვხედავ. აი, ესაა. უცხო. უცნობი. რა მექნა, გაჭირვებული იყო, წამოვიყვანე შინ. ნაზიმი ჰქვია. იქნებ იცნობ, ბაბი, უნდა დავეხმაროთ, შევაკეთებინოთ ნავი…

მამა-შვილი და ნაზიმი სეინერთან მივიდნენ. ბინდი ახლოვდებოდა, მზე ზღვაზე გასულიყო. ჯიბომ შეათვალიერა სეინერის დაზიანებული ცხვირი, ხელით მოსინჯა ჩატეხილი ადგილები. ჩაქუჩი მოიტანა და სახელდახელოდ შეკეთება დაიწყო. უცებ, სეინერის ცხვირზე, გარედან. პატარა მოხატული მთვარე და ვარსკვლავი შენიშნა და დაფრთხა, შეჩერდა, უკან დაიხია.
ამ დროს ნაზიმი და ფიქრიე მოშორებულზე საუბრობდნენ. ფიქრიე ადგილს მოწყდა და მამასთან მოვიდა.
_ ბაბი, ნაზიმი ამბობს, დავრჩები აქო, ჩემი სეინერი თუ შეიძლება ბრიგადა იყოსო… ჰოდა, მე და მამაშენი ერთად ვიმუშავებთო.
ჯიბო ჩაფიქრდა, გასაჭირიდან გამოსავალს ეძებდა, თავი გააქნია უმწეოდ, მაგრამ ფიქრიეს არაფერი უთხრა.
_ ბევრი არაფერი სჭირს ამას. ხვალ დილით მოვიხმარებ ვინმეებს და მალე გავაკეთებ ისე, რომ ცურვა შეძლოს, _ დაასკვდა ჯიბომ.
ჩაქუჩი სეინერზე შემოდო, მობრუნდა, შინისაკენ გაემართა ნელ-ნელა.
ფიქრიე და ნაზიმი მოშორებულზე იდგნენ.
ნაზიმი ძირს დაიხარა, ზღვის კენძი აიღო და ფიქრიეს მისცა.
_ ეს თილისმაა, ფიქრიე. ნახე როგორი ჭიჭინაი აქვს. ძაფი გაუყარე და დაკიდე ახლოს, თავთან. სიმაგრე და ერთგულება იქნება…
ფიქრიემ ხელი მოუჭირა კენჭს და გულზე მიიდო.

ჯიბოს ქალიშვილები ოჯახებით ღამით სახლში შეიკრიბნენ. ახმაურდა, აჭიკჭიკდა ჯიბოს ოჯახი. თავისთავად, ბუნებრივად, მოუმზადებლად ეს თავმოყრა რაღაცნაირ ზეიმად იქცა.
რაც მართალი მართალი, _ ეს რაცხა უფრო დიდი, ძველი ტკივილის დამაამებელი ზეიმი გამოდგა.
იგი თითქოს ქორწილს დაემგვანა. ღამე ასე შემოათენდათ.
ფიდოსიმ განზე გაიყვანა ჯიბო.
_ ძლივს მოიყაბულა გული ფიქრიემ, მამა, შენ რატომ ხარ ასე თვალებჩაღამებული და მოწყენილი? ფიქრიემ მითხრა, თუ გავთხოვდები, მხოლოდ ნაზიმზეო. არ უნდა ახლა ამას ბევრი ამბავი, აგერ ვართ ყველანი და…
_ გაჩერდი-მეთქი!.. _ ვეღარ მოითმინა ჯიბომ და იყვირა.
_ აი, შენთან ადამიანი ვერ იტყვის ვერაფერს.
_ გაჩერდი-მეთქი! _ გაიმეორა ჯიბომ და ხელი უიმედოდ ჩაიქნია.
ამ დროს, უცნაურად ძალმოკრებილი ფიქრიე მამასთან მიიჭრა. ასე აღელვებული, ასე აღტკინებული და ასე ბედნიერი იგი არასოდეს ყოფილა.
_ ბაბაი, ხელის ჩაქნევა არ უნდა ამას. ჩვენ ერთმანეთი გვიყვარს, გესმით, ჩვენ ერთმანეთი გვიყვარს!
_ გაჩერდი, გოგო! როის იყო ჩვენებური ქალი სიყვარულს ასე ხმამაღლა ყვიროდა.
_ ჰო, არ ყვიროდა იმიტომ, რომ ტიროდა. ჰო, ჰო, ტირილში ამბობდა მხოლოდ სიყვარულს. მე არ მრცხვენია. გინდ მთელმა საქართველომ გაიგოს, მთელმა მსოფლიომ გაიგონოს. _ მე ნაზიმი მიყვარს! ხალხო, გაიგონეთ, მე შეყვარებული ვარ! ბაბავ, დღესვე დღესვე, ან აღარასოდეს! აგერ ვართ, დავუძახოთ კიდევ ვინმეს. მოვიყაროთ თავი ერთად, ქორწილი მაქვს ხვალ, ქორწილი!
_ რას ბლაყუნობ, გოგო, დღეს საქორწილედ ვივარგებთ? _ შეწუხდა ჯიბო.
_ ქორწილს ხორაგი კი არა, ქორწილს სიყვარული და სიხარული უნდა! ეს აქ დღეს ბევრია, ბაბი, უზომოა, უსაზღვროა!
ნაზიმი უფრო მორიდებული იყო. მაგრამ ფიქრიეს გაბედულებამ თითქოს მასაც გუნება გაუხსნა, ფრთები შეასხა. მოკიდა ხელი ფიქრიეს და ჯიბოს მიუახლოვდა.
_ სეინერს არ ვჩივი. ჩვენს ამბავს რომ ეშველებოდეს რამე. _ თვალი ფიქრიეს გადაავლო.

დილით ეზოდან ძაღლების გაბმული ყეფა და ძახილი გაიგონეს.
სახლში შემკრთალები ერთმანეთს შეაცქერდნენ, ჯიბო აივანზე გავიდა. ბერიკაცის დანახვაზე, ძაღლებმა ყეფას უმატეს. მოხუცმა თავისი ჯული მონახა თვალით. ორი დიდი, რუხი მეძებრის დანახვაზე ჯული შეშინებულიყო და კარაპნის კუთხეში მიცუცქებულიყო.
ჯიბოს ელდა ეცა. ძირს, კიბესთან, ორი მესაზღვრე და ერთიც თანასოფლელი მოხუცი იდგა.
_ თქვენთან საზღვრის დამრღვევი იმყოფება, ამხანაგო ჯიბო. ეს როგორ გეკადრებათ, იფარავთ? _ უსაყვედურა იმან, მოსირმული სამხრეები რომ ეკეთა.
_ მე მეძებენ ელბეთ, ბატონო ჯიბო, მე აგერ ვარ, ჰო. აგერ ვარ, _ კიბეზე ნაზიმი ჩამოდიოდა.
_ შენ ხარ საზღვრის ნამრღვევი?
ნაზიმი ვერ მიხვდა ნათქვამს, შედგა, დაფიქრდა, ეტყობა, მერე მიხვდა, რაც უთხრეს.
_ მე არ დამირღვევია საზღვარი. მე ქარიშხალმა გამომრიყა აქა, ამ ნაპირზე…

გატეხილი სეინერი სოფლელებს შეეკეთებინათ და უკვე ზღვაში ტორტმანობდა.
ხელისუფლების წარმომადგენლები რაღაც ქაღალდებს სინჯავდნენ და ხელმოწერით ადასტურებდნენ. ფიქრიე ქვითინებდა, ცრემლებს იმშრალებდა და ნაზიმს უსმენდა.
_ მაპატიე, ფიქრიე, _ ემუდარებოდა ბიჭი.
ფიქრიემ ხელი მოჰკიდა მკლავში და ხელისუფლების წარმომადგენლებთან, მესაზღვრეებთან, ახლოს მივიდა.
_ ძვირფასებო, ადამიანებო! ჩვენ ერთად გვინდა ვიყოთ, გესმით? ერთად გვინდა ცხოვრება. შევთანხმდით, ჩვენ ერთმანეთი გვიყვარს, დღეს ჩვენ ქორწილი გვაქვს დანიშნული. მობრძანდით თქვენც, გაიზიარეთ ჩვენი ბედნიერება.
ის ერთი, შეხნიერებული, მოქალაქე, პირხმელი, მელოტი, მაღალი, ძველებურ კიტელსა და გალიფეში გამოწყობილი, ფიქრიეს მოუბრუნდა:
_ ჩვენზე არაა ეს, ქალიშვილო. საზღვარია აგერ, ხომ იცი. იმ გორაზე გადის, იქ სხვა სახელმწიფოა, ხომ იცი? ეს კაცი იმათი მოქალაქეა, შენ _ ჩვენი. გაიგე?
ნაზიმმა მელოტს მიაპყრო მზერა.
_ რაიო, იმათი? მე იმათი არ ვარ. აქ უფრო შინ ვარ. მე ამათი ვარ. აგერ ჩემი ფელუკაი, აგერ მე, აგერ ჩემი სამშობლო _ მემლექეთი, აგერ ჩემი სიყვარული, _ ხელი გადაადო ფიქრიეს. _ რაღა გინდანენ ჩემგან? ვიქნები მეც აგერ. _ ქვითინებდა ნაზიმი.
_ ხელისუფლების წარმომადგენლები შეთანხმდნენ და ნაზიმს უთხრეს: დღეს შენ უნდა გადაკვეთო საზღვარი და გენს მიწაზე დაბრუნდე.
_ ჩემი მიწა ესაა. ათასჯერ დავიფიცებ ამას, ეს მთლიანად ჩემი მიწაა. ვიქნებ აქა, მე არ მეშინია… _ ფიქრიეს შეხედა.
_ საზღვარი საზღვარია. _ ულმობლად ითქვა.
_ რაი მერე, სიყვარულს საზღვარი აქვს თუ? _ ტირილით ამოთქვა ფიქრიემ.
_ გოგო, უნდა გაიგო, ის სხვა ქვეყნის კაცია.
_ ამ ქვეყანაზე კიდევ სხვა ქვეყანაც არის; _ ვერ იმშვიდებდა აღელვებულ გულს ფიქრიე.
ამაზე დიდი უბედურება მისთვის მართლაც არ არსებობდა. რა იყო, რა ხდებოდა, ნუთუ ამ ადამიანებს არ ესმით მისი გულისა, არ ესმით ნაზიმის გულისა? რა ქნას, რა მოიმოქმედოს ისეთი, რომ დაშალოს და დაანგრიოს ეს ყველაფერი. აი, თოლია, მიფრინავს ზღვაზე, მიფრინავს იქით, ხოლო იმ კლდეებს, აი, გადმოევლო მეორე თოლია, გაღმიდან, საზღვარზე აქეთ გადმოფრინდა. არავის ხელი არ შეუშლია, არავინ არ გამოსდევნებია. არავის არ შეუკავებია და არ აუკრძალავს მისთვის ფრენა. ის ფრინველი ჩემზე ბედნიერია, ჩემზე თავისუფალი, საითაც უნდა, იქით მიფრინავს.
ნაზიმი იდგა და ადალოს მთა-ხევებს შესცქეროდა. ნახავს თუ არა კიდევ ოდესმე ამ ადგილებს? ნახავს თუ არა ოდესმე ფიქრიეს? აი, დგას ფიქრიე მის წინ, სამშობლოსავით ლამაზი, მოსიყვარულე, ერთგული და ნაღვლიანი.
_ სად წაიღე ჩემი კენჭი?
_ აგერა მაქვს, _ გაშალა მუჭი ფიქრიემ და უცებ კენჭი გაუვარდა.
დაიხარა და ძებნა დაიწყო, მაგრამ ვერა და ვეღარ იპოვა ის, ნაზიმის ნაჩუქარი კენჭი.
ძალიან ეწყინა. ჩხირი აიღო მახლობლად, ნიშნად დადო ქვიშაზე, მერე მოვბრუნდები და ნაჩუქარ კენჭს მოვნახავო.
ნაზიმს ანიშნეს, სეინერი ყოველმხრივ მზადააო.
მიდიოდა ნაზიმი, მაგრამ ალი-მალ უკან იყურებოდა. ფიქრიე დაეწია.
_ იღი, ფიქრიე, ჩვენ აუცილებლად ერთად ვიქნებით. ეს მჯერა. ჰო, ნუთუ ერთი ქარიშხალი კიდევ აღარ ამოვარდება?

მზე კარგა აწეულიყო ჰორიზონტზე. სეინერი შორს. ზღვისა და ცის შესაყართან მხოლოდ წერტილივით ჩანდა. ფიქრიე ნაღვლიანად გასცქეროდა.
მერე დაიხარა და ქვიშაში ჩაკარგული ნაჩუქარი კენჭის ძებნა დაიწყო.
დღიურიდან: 198… მარტი
გემი `მხატვარი~, წუხელ, როგორც ამ დილით კაპიტანმა შალვამ მითხრა, იმ რაიონში მოხვდა, სადაც ტაიფუნს გადაუვლია. ხალითი ძველი მეზღვაურია და, წუხელ მოთხრობის კითხვისას, არ მიუქცევია ყურადღება ხომალდის რყევისათვის, კი მახსოვს, კარგად ვიგრძენი ყველაფერი.
კაპიტანი თავისი ხიდურიდან ძირს ეშვება, კაიუტიდან გამოსულს მაჩერებს. რყევამ კინაღამ ერთმანეთს მიგვაჯახა. იცინის.
_ ამ ტაიფუნის სახელს არ იკითხავთ? _ მეუბნება მხიარულად შალვა.
_ ჰო?
_ `ზინა!~ იაპონელებს უყვართ, ყოველ ახალ ტაიფუნს მშვენიერი სქესის წარმომადგენლის რომელიმე მშვენიერი სახელი უწოდონ.
მე ვიცი, რატომ გაუსვა ხაზი ამ სახელის ხსენებას. ჩვენი ზინას ამბავს ჯერ მაინც არ გავუმხელ.
გრიგალი მატულობს და გემბანზე ბრინჯივით ცვივა ხოშკაკალი. ცვივა კი არა, ნასროლივით გვხვდება. გვერდიდან ეჯახება კედლებს, სარკმელებს, შუშებს და, გემის მანქანების ხმაურთან ერთად, რაღაცნაირ ჯერგაუგონარ მელოდიას გამოსცემს.
ჩვენი უმთავრესი და გადამწყვეტი ამოცანა დღე-ღამეში საშუალოდ თექვსმეტი კვანძის სიჩქარის განვითარებაა.
აი, ეს გვიშველის. მხოლოდ ასეთი სიჩქარით შეგვიძლია დათქმულ დროს, დანიშნული საათისათვის შევიდეთ სიდნეის ჯეკსონის ყურეში. წინააღმდეგ შემთხვევაში, მეფრახტე ქირას გაგვინახევრებს. დავჯარიმდებით. ეს კი, მით უმეტეს იმის გათვალისწინებით, რომ საწვავის ბუნკერი, ამ ენერგეტიკული კრიზისის დროს, ავსტრალიაში უნდა შევიძინოთ (ამ ქვეყანაში კი საწვავი სამასი პროცენტით გაძვირებულა), მძიმე ფინაანსურ უბედურებად დააწვება სანაოსნოს, საქმეს გაგვიფუჭებს, რადგან ვეღარ მიიღებს შეპირებულ პრემიას. ხელფასიუ კი შგემცირდება.
მირიან გლასი სიჩქარის მომატების სასტიკი წინააღმდეგია.
ეს უკვე მერამდენეჯერ აცხადებს ამას მირიანი. კაპიტანი კი სიჩქარის მაქსიმალური მომატების მომხრეა. ცალკე გამიხმო და მეუბნება:
_ მექანიკოსმა ბიჭებმა ხრახნზე მოახერხეს ერთი დეტალის შეცვლა, რამაც ბრუნვა გაახშირა ოდნავ. ამან კი, საერთო ჯამში, სიჩქარე ჩვიდმეტ კვანძამდე აიყვანა. თუ კურსიდან იძულებით არ გადავუხვიეთ, სიდნეიში ასეთი სვლით დათქმულზე ადრეც ჩავალთ.
გაზაფხულის სუნთქვამ ამ უცხო ღზვაში, ამ რკინის კედლებშიც, ჩემამდე შემოაღწია. აქაც ვგრძნობ მშობლიური სერებიდან წამომდგარ მარტის რძისფერ ნისლთა ქროლვას. ჩემში კირტები, იები, ნაკადულები იღვიძებენ, ჩემამდე აღწევს სურნელი ნაზამთრალი, ბედნიერი ბავშვივით ნაზად მოალერსე მიწისა, ბალახისა, ხისა, ლანქერებისა.
_ საქმე ის არის, _ მიხსნის კაპიტანი შალვა, _ ჯერ კიდევ საბოლოოდ ვერპაა დაზუსტებული ტვირთის მიღების პუნქტი სიდნეი იქნება თუ რომელიმე სხვა ნავსადგური. კი, ერთი თქმა ითქვა _ სიდნეი, მაგრამ წუხელ ჩვენმა რაციამ დაიჭირა ფირმის მიერ წყნარი ოკეანის აუზში გავრცელებული ახალი ვერსია. ეს, ალბათ, ამ ფრახტზე დათანხმებული გემებისათვის გაავრცელეს.

დღიურიდან: 198… მარტი

ტროპიკული მზე ხანძარივით ეკიდება და წვავს გემს, ზღვას, სივრცეს. ცა გადაწმენდილია, წყლის უდაბნოს ციმციმი თვალს გჭრის. კიჩოს ერდოზე გავდივარ, გავლა-გამოვლა შეიძლება. უღრუბლო დღეს ჰაერი უფრო სუფთაა, გამჭვირვალე, მსუბუქი, სასუნთქად სასიამოვნო. გული ზეიმობს, თვლას სხივი და ხედვის ძალა ემატება, სახეს _ ფერი, გონს _ სილაღე, ენერგია, გაბედულება.
ცხვირით, პირით ერთად ვისუნთქავ ჰაერს, მინდა დანაგვიანებული, დაღლილი, დაჭვარტლული ფილტვები ამ წყაროსავით ცოცხალი ჰაერით გამოვირეცხო, აქ მყუდრო მოვნახე, მარტო ვარ, ყველასგან გამოცალკევებული, ქარიც ვერ უბერავს, მზე კი კარგად ათბობს სხეულს. ლითონიც გაუთბია და გვერდებიდან საამო სითბო მეფინება. არც მინდა ვინმემ აქ დამინახოს. აქ მინდა ბუნებასთან, სამყაროსთან პირისპირ მარტო ვიყო. ასე გავეპარებოდი მამაჩემს ყანის სათოხარიდან მახლობელ ტყეში. იქ ცოტახნით ვისვენებდი, თანაც თითქოს ჩემებურად რაღაცეებზე ბუნებას ვებაასებოდი. ტყეში პატარა ტიალს მოვნახავდი, ხეთა შორის, მბუდროში, ყველასაგან მოფარებულ ალაგას. იქ, ერთხელ, მახსოვს, ჩემი ოცნების გოგო, ნარგიზი, გავიხსენე.
თანასოფლელი ციცა. თორმეტი წლისა, მე, ალბათ, ცამეტისა ვიქნებოდი, ის ჩემზე მაღალი იყო და წვრილი, შავ-შავ თვალებზე იმხელა წამწამები გადაფენოდა, მეგონა ის წამწამები მისი არ იყო, უწინდო ჭლიკები სულ ეკლებით დაკაწროდა და მოშუშებულ-მომხმარი ნაკაწრები მუქ ხაზებად აჩნდა ყველგან. ზამთარ-ზაფხულ ის ერთი, კვადრატულად დახაზული ფლანელის კაბა ეცვა, ხაო გაშვებოდა და უკვე გახურებულ ჩითად ქცეულიყო. ერთი უბრალო, როგორც ეძახოდნენ, `ხეშტერა~ გოგო იყო. მაგრამ მე კი სულ მენატრებოდა.
ჰოდა, იმ ტყის ტიალში ნარგიზა გავიხსენე. კი არ გავიხსენე, წაბლის მშვენიერ დიდფოთლება ახალგაზრდა ხეს შევცქეროდი და ეს ხე ნარგიზად მეჩვენებოდა. ვუყურებდი, ვუყურებდი, ბოლოს მივედი და მოვეხვიე. თან, მახსოვს, ავტირდი. უცებ ყურისძირები, კისერი ამეწვა. გამოვფხიზლდი, გამოვერკვიე, შემოვტრიალდი, _ მამაჩემი გრილოში შემოსულიყო და გაოცებული მიყურებდა. ხმას არ იღებდა, იდგა და მიყურებდა. ალბათ, შეეშინდა, გადარეული ვეგონე. შემრცხვა, გავწითლდი, მოვბრუნდი და ნელ-ნელა მისკენ წამოვედი. ასვლა მინდოდა ხეზე, მოვსინჯე, ავალ თუ ვერა-მეთქი, მოვატყუე მამას. გამიღიმა, დამიყვავა, გვერდით მომიჯინა და სულ სხვა ამბებზე გადაიყვანა ჩემი ფიქრი.
კიჩოზე, ამ მხურვალე ლითონთა შორის, ისევ ბავშვად ვიქეცი. ისევ მომინდა ვინმეს გახსენება. მაგრამ მყუდროება დამირღვიეს. ჩვენი როხროხა ზაქრო მომადგა. ერთ ცალ იაპონურ ვაშლს მაწვდის. ამ ვაშლს რაღაცნაირი მოტკბო, უცნაური, არაჩველუბერივი გემო აქვს.
საუზმეზე გეძახიანო, მეუბნება ზაქრო.
საუზმეზე გეძახიანო, მეუბნება ზაქრო.
კამბუზზე მიდგმულ მაგიდასთან მხოლოდ უფროსი თანაშემწე `სტარპომი~ ზის. მეც ჯიმისთან ვჯდები, კაპიტნის თანდასწრებით იგი უფრო ხშირად დუმს, სიტყვაძუნწი და პირგაუხსნელია. მარტოს რომ ჩამიგდებს ხელში, გუდას თავს მოხსნის.
მაგიდაზე აულაგებელი თეფშებია, ზოგში საჭმლის ნარჩენებია ბლომად.
_ აი, უყურეთ, რამდენი საჭმელი იყრება გარეთ. შალვას ვუთხარი, წავიყვანოთ ერთი-ორი კატა-მეთქი. არაო, ეს მე რომ ვუთხარი იმიტომ, თორემ სხვას ეთქვა, წამოიყვანდა. კარგია, კაცო, გემზე კატა ან ძაღლი. ამოდენა რეისში. ხომ იცით, ისინი ერთგვარ ოჯახურ იდილიას ქმნიან თითქოს. არა?
_ კი, მართალი ხართ, _ ვეთანხმები.
_ მთელი დღე-ღამე თოთხმეტზე მეტი კვანძით ვერ მოვდიოდით. მიფუჭებს ხასიათს, მაგრამ ახლა, აი დღეს, სიჩქარე მკვეთრად მოიმატებს, რადგან ამ რაიონებში ზღვის დინებები სამხრეთისაკენაა და ქარიც ზურგისა იქნება.
შემდეგ გაიხსენა ყველა თავისი ნამსახური გემი, მათი კაპიტნები. უფრო იმ კაპიტანთა სახელები ახსენა პატივით, ვისაც გემზე კატები, ძაღლები და მაიმუნები ჰყავდა. ჩემს პირველ კაპიტანს, გენო სარჯველაძეს, ძაღლი ჰყავდა. კაპიტნის ძაღლიც გემზე, ერთგვარად, ქედმაღალია. ზემოდან გადმოგვხედავდა ყოველთვის, პატრონივით უფროსობას, უპირატესობას, ყურადღებას ითხოვდა. ჰო, ჰო, კაპიტნის ძაღლიც ქედმაღალი, მიუკარები და ავი იყო. რიგითი მეზღვაური რომ საჭმელს დაუდებდა, არ მიეკარებოდა. მხოლოდ კაპიტნის მიწოდებულზე დათანხმდებოდა, ან, ყოველ შემთხვევაში, რომელიმე თანაშემწისაგან მაინც უნდა ყოფილიყო. იგი ატყობდა, კაპიტანი როგორ უყვიროდა ზოგჯერ მეზღვაურებს და სხვებსაც. ძაღლმაც ისწავლა ეს. ბაძავდა კაპიტანს. ყეფა? არა! ყეფა სულ მიივიწყა. ღრენა, მხოლოდ ღრენას მიეჩვია. შემოგხედავდა, არ მოეწონებოდა, დააღებდა პირს და გაჯავრებული გიღრენდა.
მაიმუნს თუ აწყენინე, მთელი სიცოცხლე დაიმახსოვრებს, არ გაპატიებს. რაც უნდა ეფერო, მაინც იმ წყენას გაგიხსენებს და გაგაწვალებს. სულ ცდილობს, სამაგიერო გადაგიხადოს, შური იძისო.
მეორე ტანკერზე რომ ვმუშაობდი, გოგი ხელაძე გვყავდა მხარეულადო, მიყვება `სტარპომი~ ჯიმი. კაპიტანს მაიმუნი ჰყავდა წამოყვანილი. კამბუზში, საჭმელებთან, რაღა თქმა უნდა, კაპიტნის მაიმუნს ყველაფრის ნება ჰქონდა, გიგომ კი, ეტყობა, რაღაცა დაუშალა იმ მაიმუნს, გამოაგდო გარეთ, და მერე, კამბუზში აღარ უშვებდა. ღიღქნა იყო ის მაიმუნი, მაგრამ ასეთი ცქვიტი, საზრიანი და ეშმაკი, პირდაპირ ვერ აგიწერ.
გიგომ ყველა ილუმინატორი და კარი რომ ჩაუკეტა, მაიმუნი კიჩოს მესამე სართულის ბანზე ასულა და იქიდან, კამბუზში ჩმომავალ სავენტილაციო მილში ჩამოუშარდავს.
კატები უფრო ლმობიერად და უკეთესად ეპყრობიან გემის ადამიანებს, _ მეუბნება ჯიმი, _ მაგრამ ისინი ძალიან ცბიერნი არიანო. სულ ხმელეთი უნდათ. გეფერებიან, მაგრამ თუ იგრძნეს ხმელეთის სიახლოვე, ნერვიულობას იწყებენ, გაპარვა უნდათ. თუნდაც უცხო ნავსადგურში იყო, იგი, შეჩვეული და გაშინაურებული, შეიძლება უკალოდ და უცებ გაგიქრეს.
კერძი ზინას შემოაქვს. ჯიმი უყურებს. ქალი უკან წავიდა. ჯიმიმ თვალი გააყოლა. ზინა კიდევ მოსუქებულა. თან წამოღებულ კაბებში ვეღარ ეტევა. ახალს კი სად შეიკერავდა.
ერიდები, მაგრამ უნებურად მიიზიდავს თვალს.
ხომ იტყვიან, _ კაცის გული მაინც ხარბია, გაუმაძღარი, დაუოკებელი. ზინა სხეულს თითქოს ხალათით, ფეშტამლით მალავს, მაგრამ არ გამოუდის. დღეს ძალიან გამაღიზიანებლად გამოიყურება. მე ვიცი, ეს სიმსუქნე, ეს სისრულე რას ნიშნავს, მაგრამ ჯიმიმ თუ იცის ნეტავ?
_ ჩვენ ყველანი ვსუქდებით გემზე, _ მეუბნება ჯიმი, _ აქ, ამ ნაკლებმოძრაობაში. ამ უზომო ჭამა-სმაში…
ზინა დასაწყლებული, მოწყენილი თვალებით მიცქერის. რაღაცას მეუბნებიან, რაღაცას მთხოვენ მისი თვალები, მაგრამ არ მესმის, სახელდობრ რა უნდა ზინას. საუზმის შემდეგ კაიუტაში ავდივარ. ავტრალიამდე ერთი კედლის გაზეთია გამოსაშვები. ვადგენ ავტორთა სიას, ყველა წერილი მე უნდა დავწერო, ამაღლებული, ოპტიმისტური, შრომითი პათოსით აღსავსე. სურათები მზადა მაქვს. სურათები ძველი ჟურნალებიდან ამოვჭერი გუშინ. ჩავაწებებ, გვერდებს ფერადი ფანქრებით გავულამაზებ, სათაურებს მსხვილად წავაწერ და გათავდა.
კარზე ფრთხილი, გაუბედავი დაკაკუნება. ვაღებ. ვაი, _ ზინა მოსულა! ელდა მეცა. წეღანდელი ტანზე შემოტმასნილი კაბა არ გამოუცვლია. სასადილოს და საჭმლის მსუბუქი სურნელი შემოჰყვა. მოპატიჟებას არც ელოდება კარის გაღებისთანავე შემოდის. ეტყობა, არ უნდა დაინახონ, რომ პირველ თანაშემწესთან შემოვიდა. ანდა, პირიქით, შეიძლება სულაც არ ენაცვლება. მაგრამ, როგორ? ერთადერთი ქალი. ისიც, ასეთი ქალი. პირდაპირ გემის ანგელოზი. ძალიან მოწყნილია. თვალები ჩაშავებია, ტუჩებს სიწითლე დაუკარგავთ, მაგრამ ბაგეები შესამჩნევად დასქელებია, ლოყები დამრგვალებია, ხელებს კი შრომის ნაკვალევი დამჩნევია. გაუბედავი, მორიდებული, ჩუმი იყო მუდამ. ასე მახსოვს, ასე ვიცი, ასეთს ვიცნობ.
ახლა, ამ წუთში, გამოცვლილია, სულ სხვაა, სხვანაირი, გაბედული, გნებავთ, თავგანწირულიც.
აღელვება, რაღაც შინაგანი დრამა დაძაბულობა ჩანს ყოველ ნერვში, ყოველ მოძრაობაში, გამოხედვაშიც.
ორივე ტუჩი უკანკალებს, უშრება, ენით ისველებს. ხოლო, ახლა, ზუსტად ამ წამს, სიტყვის თქმის წინ, თვალებზე სიწითლე ერევა. დიახ, აი, ნერწყვი ჩაყლაპა, რაღაც დიდი, მნიშვნელოვანი, უსაშველო რამე უნდა ითქვას, ვატყობ, კარგად ვატყობ, რაღაც უბედურების ჩადენა წადია. ჰოდა, ერთ წამში სულ, თავიდან ბოლომდე, გავიხსენე და გადავათვალიერე, საბაზო ნავსადგურიდან დღემდე, ყველაფერი, რაც ზინასთანაა დაკავშირებული. გადავამოწმე ჩემი პირადი დამოკიდებულება და ურთიერთობა მასთან, თუნდაც თენგო ხაბაზთან და ჩემთვის ჩუმად დავასკვენი, რომ რაიმე საგანგაშო, ან საშიში, ან უსიამოვნო ჩვენს შორის არ უნდა იყოს. არადა, ძალიან მაშინებს ზინას გამოხედვა. მისი თვალები, მისი ამგვარი მოულოდნელი და ჯიქური შემოსვლა. ისიც _ ახლა მოსვლა, უდროო დროს, საუზმის შემდეგ, დღისით, მზისით. თუმცა, სწორელ ეს მამშვიდებს, სწორედ ეს მაიმედებს, რომ რაიმე პროვოკაციას მისი მხრივ არ უნდა ჰქონდეს ადგილი.
ცოტა რამ ხდება? ვინ იცის, ვინ რა ჩააწყო, ვინ იცის, ვისი მოგზავნილია. ჩემი სულის, ჩემი სხეულის, ჩემი ნებისყოფისა და კაცობის გამოსაღდელად.
კი, კი, ვგრძნობ, დიდი გამოცდის წინაშე ვარ. დასამალია განა, რომ მეც კაცი ვარ და…
თავს ვტუქსავ, რად გავივლე გულში ასეთი რამ-მეთქი. რად გაივლე გულში, რად, ა? ქალია ზინა, მაგრამ შენთვის `სხვა~ არაა, შენთვის იგი ახლობელია. შინაური. გინდაც ნათესავი დავუძახოთ. შენ ისეთი მოვალეობა გაკისრია, გამძლე, ნებისყოფიანი, ურყევი უნდა იყო, უნდა დაიფიცო და ეს ფიცი ბოლომდე აღასრულო, უღალატოდ, ერთგულად! სხვანაირად ვერ ივარგებ. გაცხადდება შენი ვნებათაღელვანი და დახურდავდები, გაიუფასურებ თავს.
არა, უნდა მოვიკვეთო ეს ფიქრები. არც თავს გავუმხილო. მეშინია, თ ავსაც არ ვენდობი. უნდა ვცადო, გავუძლო, არ დამძლიონ გრძნობებმა. თვით ამ ქაღალდისაც მეშინია, რომ გავანდო. ქაღალდია სწორედ ყველაზე აშკარა გამცემი და დედამიწაზე. მისი უბრალო ერთი ნაფლეთიც, მისი პატარა ნაგლეჯიც კი, მერე, საქმე საქმეზე რომ მივა, საბუთად, უტჰუარ დასტურად, ერთადერთ შეუცვლელ მოწმედ იქცევა.
ზინა კედელზე მიდგმულ ვიწრო დივანზე ჯდება. ფაფუკი, ჯანსაღი, სიცოცხლითა და სინორჩით გავსებული მუხლები კაბის ბოლოებიდან საცაა გარეთ გამოვარდნას ლამობენ. ძალიან მინდა ვუთხრა, ვთხოვო, ვურჩიო, წაიფაროს, დამალოს მუხლები, მაგრამ ვატყობ, არ შემიძლია. რამდენი მობანავე მინახავს ჩვენს პლაჟებზე. შიშველი, გახდილი, ამაფორიაქებლად ლამაზი, მაგრამ არც კი შემტოკებია გული. დინჯად, აუღელვებლად გვერდით ჩამივლია.
_ რაღაცა შეწუხებული ჩანხარ, ზინა, აბა, მითხარი რაშია საქმე? _ მივეფრთხილე, თითქოს გავანელე დაძაბულობა.
ხომ თითქოს გაზაფხულივით გაფურჩქვნილია, სულიერი ტანჯვის დიდი კვალი მაინც დატყობია.
_ უპატრონო ვარ, პატივცემულო, _ უცებ ქვითინს იწყებს. ცრემლებს იდაყვით იწმენდს. _ ერთი კაცი არავინაა, გული რომ გავანდო, გაჭირვება ვუთხრა. რა მდგომარეობაში ვარ, არავინ იცის. მე, მე ისე ვარ, უნდა გადავხტე ზღვაში. კი, უნდა გადავხტე. ეჰ, თქვენ გეუბნებით, პატივცემულო, იცოდეთ, უნდა მოვიკლა თავი.
_ აჰ, დაწყნარდი, ზინა, შენაცვალე. რა გაქვს თავის მოსაკლავი. ასეთი გოგო… შენზე ცუდს არავინ ფიქრობს, ვერც ვერავინ იფიქრებს ცუდს. ჩვენ ვიცი, თენგოს დანაშაულში შენ _ არაფერ შუაში ხარ. არც შეგეკითხებიან.
_ არა, პატივცემულო, მაგი ჯერ ვინ იცის. ყველაფერს უნდა ველოდე. ეს მე მესმის… მაგრამ მანამდე, პატივცემულო, მე აქ, ამ გემზე, ამ მოსიარულე ქვეყანაზე რომ ვარ, პატივცემულო… ხომ იცით… მე აქ ყოფნა მიჭირს. მარტო ვარ. თქვენ იცით, ქალობა რა ძნელია? არა, არ ვიცით. _ და ისევ აფლიკვინდა, ბიჭები საშველს არ აძლევენ, ალბათ, ვფიქრობ ჩემთვის.
_ თქვენ უნდა მეპატრონოთ, პატივცემულო. აი, ამისთვის მოვედი. თუ თქვენი გაგიგულებთ, თუ თქვენ იქნებით ჩემ თან ახლოს, ყველანი ჩამომცილდებიან, ვეღარ გაბედავენ. თორემ მეშინია. ღამით, იცით რა მჭირს?
_ ვინ გაწყენინა? აბა, დამისახელე ერთი მაინც. _ ვამშვიდებ.
_ არა, არაფერი მომხდარა, მაგრამ მეტი აღარ შეიძლება. თეთრად მათენდება შიშში. სულ მოსვლა, სულ კარებზე, სულ, სულ… თქვენ უნდა შემოხვიდეთ ჩემთან და იყოთ იქ, პატივცემულო.
_ როგორ თუ შემოვიდე, რაა, ეს, რას ნიშნავს, შემოვიდე! ეს რას ნიშნავს? ჩემი შემოსვლა რა საჭიროა, მე ზომებს გავატარებ, ისეთს, რომ…
_ არა, უნდა დაინახონ, რომ თქვენ შემოდიხართ ჩემთან. დიახ, იფიქრონ, რაც უნდათ იფიქრონ. თქვენ ნუ შეგაშინებთ ესა. მე სწორედ ეს მინდა. _ ითქვას, რომ თქვენ ხართ ჩემთან, ჰო, ჰო! მე ასე მინდა. მე მხოლოდ ეს დამიფარავს, სხვა არაფერი.
_ ბავშვურად იქცევი, ზინა. ეს რა თხოვნაა. ასეთი რამ როგორ შეიძლება?!
_ მერე რა, თქვენ ჩემთან უნდა იყოთ, დიახ, დაინახონ, დაიჯერონ, იფიქრო, როგორც უნდათ. ზომები არა, ზომები არ უშველის.
_ მე ვატყობ, რაღაც მოხდა. _ კატეგორიულად ვაცხადებ.
_ არა, არა, მე მაგის ნებას არავის მივცემ, სანამ სული მიდგას.
_ აბა, რა გინდა? გინდა, მოვახსენებ კაპიტანს, ავუხსნი ყველაფერს და…
_ მე გეხვეწებით. არავის აუხსნათ. ამას, სულერთია, ვერავინ მიგიხვდებათ, ვერავინ გაიგებს, რაც არ უნდა აუხსნათ. მაინც იფიქრებენ ცუდს. ეს ვიცი მე. დე, იფიქრონ, სწორედ ეს მინდა, თქვენზე იფიქრონ. მხოლოდ ეს გამათავისუფლებს მე და დამოუკიდებლობას მაგრძნობინებს.
გაუგებარია ჩემთვის. მე რას მთხოვ.
_ მე ქალი ვარ და გეხვეწები, იყავით ჩემთან უფრო შინაურულად, ისე, რომ დაინახონ. ეს მიშველის, ეს გადამარჩენს.
კი, ვხვდები, ყველაფერს ვხვდები, მაგრამ რაღაცნაირი ყოვლისდამბუგველი, აუხსნელი სურვილები მწიწკნიან, მჭამენ, მღრღნიან. რამე უნდა მოვიფიქრო, რომ ამ ქალს ვუშველო. ვხედავ, მუცელი უკვე კარგად დატყობია. ამის მიზეზია ეს ნერვიული აღტკინებებიც, სასოწარკვეთილებაც. მესმის, ვიცი. ახალგაზრდა გოგო მორალურად, ფიზიკურად კატასტროფის წინაშეა.
_ სწორედ ახლა, ჩემო ზინა, უნდა ივარგო. ჩვენ ჩვენა ვართ, მაგრამ თავს მხოლოდ შენ ყავხარ უპირველესი პატრონი. შენ თუ არ მიხედე, არ გამოიჩინე ძალა და ყველაფერი, რითაც იყვნენ ქებული ჩვენებური ქალები მუდამ, დაგიპყრობენ.
_ ხომ მიყურებთ, როგორ ვარ? _ აღარ მრცხვენია. ჰო, ჰო, აღარ მრცხვენია. თქვენზე ახლობელი აქ ვინ მყავს… აი, წუხელ ვცადე მომეწყვიტა ეს… _ ხელს მუცელზე იდებს, _ ილუმინატორთან რომ მაგიდაა, ავედი ზედ და გადმოვხტი ძირს. ხუთჯერ, ათჯერ. აღარ ვერიდები არაფერს, ოღონდ ეს მოვიცილო. თენგო რომ აღარაა, რათ მინდა ეს. მამაჩემი ან მომკლავს, ან გამაგდებს. გამოსაჩენი პირი არ მექნება. ბაღანას ბუშს დაუძახებენ… არა, არა! პატივცემულო, აღარ ღირს ჩემთვის, არაფერი აღარ ღირს. _ იყუჩა. გამშრალ ტუჩებს ენით ისველებს. ძირს იყურება _ იცით, ორჯერ გადავწყვიტე გადახტომა ზღვაში, მაგრამ, დამიჯერებთ? _ თქვენ მებრალებით…
_ წადი ახლა, დაწყნარდი, ნუ გეშინია. _ ხელს ვკიდებ, კაიუტიდან გამყავს, დერეფანშიც ცოტაზე, ასე, ხელმოკიდებულს ვაცილებ. ვიღაცებმა ჩაიგრიალეს შიგა ტრაპზე, ალბათ დამინახეს. ჯანაბას, დამინახონ, _ ვფიქრობ ჩემთვის. ზინამ გაბედულება შემმატა, რაღაცეებზე თვალი ამიხილა, რაღაცები სხვანაირად დამანახა.
უკან ვბრუნდები. ილუმინატორში ვიმზირები, ყველაფერს ვაანალიზებ. ვინა ვარ მე, რატომ ვარ აქ?
გემს კაპიტანი მართავს, მანქანებს ადამიანები ამუშავებენ. ადამიანებს? რას იზამ, გულო, ადამიანებს, გემის ადამიანებს, შენ უნდა გაუძღვე, შენ უნდა მართო იმათი ყოველდღიურობა, შნებავთ, იმათი განწყობაც, სინდისიც.
კარგად რომ განჭვრიტო, ადვილად შეატყობ, წინა მთლად მტყუანი როდია. ყველაფერი კარგად დაუნახავს, გაუგია და უგრძვნია. არც ისე ქანქარა გოგო ყოფილა, როგორიც მეჩვენებოდა.
მაგრამ ცოდვაა, სწორედ ცოდვაა იმიტომ, რომ ყველაფერი კარგად ესმის და ყველაფერს ღრმად ჭვრეტს.
მაგრამ ჩემთვის გაუგებარია, რატომ არ უნდა მას, გემის მეთაურს რომ გულღიად გავანდო ეს ყველაფერი? როგორ, ნუთუ კაპიტანი შალვაც…
~შემჭამეს, გამხრეს, დამადნეს… ყველა მგლის თვალით შემომცქერის. ღამით მშვიდი ძილი არა მაქვს. ამათ ჰგონიათ, მე კახპა ვარ და გემზე ამისათვის წამოვეთრიე…~ _ ჩიოდა ზინა.

დღიურიდან: 198… მარტი

წყნარი, ნათელი და თბილი დღეა. დღე თითქოს შაქარივით მადნება სახეზე, სხეულზე, თვით ფიქრებზეც. მზეს, მგონი, რაღაცნაირი შორეული, აღმოსავლური, სხვანაირი ფერი აქვს. იგი უცხო და უცნობია თითქოს. ჩვენს თვალწინ უკვე მარიანის ქვაბულია, ამ მუდამ მშფოთვარე, მაგრამ მაინც წყნარად წოდებული ოკეანის ამინდთა ნამდვილი სამზარეულო. ასე ეძახიან მას ძველი ზღვაოსნები.
კაპიტანი შალვა რუკებშია ჩაფლული. ერთი, მთავარი გაშლილი აქვს წინ. დანარჩენები, ალბათ, დამხმარეა მთავარზე, გადიდებული მასშტაბების სამუშაო რუკაზე, კუნძულ კიუსიუდან ახალი გვინეის დასავლეთ ნაპირამდე, სახაზავით დაღმა, ბრტყელ წითელ ხაზს ავლებს და ოდნავ აღმოსავლეთით, ტროსეის სრუტისაკენ გაუყვება, რათა ახლა უკვე ავსტრალიის ნაპირებს აღმოსავლეთიდან ჩაჰყვეს.
წუხელ საბოლოო შეტყობინება მიგვიღია. დანიშნულების ადგილია სიდნეი.
წუხელ ზღვა განრისხებულა, სასტიკად ატალღებულა, ისეთი შტორმი ატეხილა, შედარებით მშვიდ სვლას მიჩვეული მემანქანეები შეუშინებია.
ჯიმი მთელი ღამე ვახტზე იყო. ის, მამის `ტელოგრეიკა~ მხრებზე მოუსხამს. უძინარი, თვალებამღვრეული, დაღლილი, ისევ იქ, ხიდურზეა.
_ ბულბა წყლიდან მაღლა ხტებოდა, გემი მსუბუქი იყო და გრიგალმა ისე დაგვჯაბნა, გვეგონა, ჰადა, გადაგვაყირავებსო. ამიტომ, შუაღამეზე, ყველა ცარიელ ტრიუმში დამატებით ბალასტი მივიღეთ. გემი რომ დამძიმდა, ღრმად ჩაწვა ზღვაში და შტორმი უკვე ვეღარაფერს გვაკლებდა. _ მიყვებოდა ღამის ამბებს ჯიმი.
_ რაც შინიდან წამოვედი, არც ერთი ღამე უშფოთველად და ღრმა ძილით არ მიძინია. წუხელ რა დამემართა, რომ ღელვა ვერც შევიტყვე? _ ვუმხელ `სტარპომს~.
საცხოვრებელი ზედნაშენის ზემო გემბანიდან, წინ, მთელი გემი და მისი ვრცელი ბანი ხელისგულივით ჩანს. ამ სიმაღლიდან ზღვაც უფრო ვრცელია და ლამაზი, მაგრამ უნდო.
სიდნეიზე ფიქრი გვიმსუბუქებს ამოდენა გზით დაგროვილ სევდას. სიდნეი შედარებით ხელსაყრელ მანძილზეა. კაპიტანი შალვაც აგერაა. კარგ გუნებაზეა, ეტყობა, რაღაც შორეულ, ჩემთვის უცნობ, მაგრამ ძალიან მელოდიურ სიმღერას ღიღინებს.
ოკეანის ზედაპირი თანდათან თეთრ, ხშირ ზვირთებად იკეცება, შორს კი ვხედავ, ზვირთები უფრო მსხვილდებიან, და, ერთმანეთს შეხეთქებულნი, მთელ სივრცეზე თეთრად იფრქვევიან.
წეღან კაიუტაში ვეღარ გავძელი. მხუთავი სიცხე იმგვარად შემოგვეხვია, სულ შეგვბოჭა ყველანი. მე კი _ უფრო მეტად. სულ ოფლად ვიღვრებოდი, სული მიწუხდა, ამიტომ გარეთ, ღია ჰაერზე გამოვვარდი. აქ ამოვედი, რაი მერე? აქ უარესია. თუმცა, აი, რაღაცა აქანავდა ნიავი, ნიავი კი არა, მგონი, გრიგალიც კი ამოიზარდა აი, იმ შორეული მორევიდან.
შალვა დარწმუნებულია, მანძილი დაძლეული იქნება, _ დროზე ჩავალთ ადგილზე და რომ ყველაფერი მშვენივრად წავა.
ამ დროს, მოულოდნელად, გემი შეტორტმანდა. ტალღათა ხმაურმა იმატა. ეტყობა, უზარმაზარი ტალღები ხომალდის ფერდებს და ღხვირს ეჯახებიან. ჰორიზონტზე, რაღაცნაირი, გულისდამაღონებელი ფერებით იღებება ნისლებად აკვამლებული ზღვის ორთქლი. რუხი თუ ყვითელი და იისფერი ჭარბობს. არ ვიცი, რა ფოკუსით აშუქებს მნათობი ოკეანის ამ უცნაურ ამოსუნთქებს, ეს ყველაფერი რეალურ სინამდვილეს და ნამდვილ სამყაროს არცა ჰგავს. თანაც ნახულს გიუცხოებს და გიმაღლებს იმის შეგნება, რომ ეს გარემო ის შორეთებია, რაც ოდესღაც, ბავშვობაში, მხოლოდ სათავგადასავლო რომანებში თუ დიად გეოგრაფიულ აღმოჩენებისადმი მიძღვნილ მოგზაურობებს აღწერებში გაგვიცნია.
_ აი, ხედავთ? _ მეუბნება კაპიტანი შალვა, _ გაიხედეთ წინ, ოდნავ მარცხნით, როგორ იკუმშებიან და ბრუნავენ ღრუბელთა მორევები. როგორ ირევიან, როგორ მოძრაობენ, როგორ ფუსფუსებენ. ასე იშმუშნებიან, ეტყობა, საშინელ გრიგალებად გაშლას ლამობენ. ეს ღელვაც ამის ნაძალევია, იქ უსათუოდ ტაიფუნის დასაწყისია.
შეწუხებული, დადუმებული ვუმზერ სივრცეს.
გემი ერთ-ორჯერ ტალღამ ისე შეაყენა ყალყზე, ცხვირი იმ სიმაღლეზე ააწევინა, რომ მთელი ჰორიზონტი დაიფარა.
კაპიტანი იღუშება, შულს კრავს. წეღანდელი ხალისის ნიშნები სახიდან უქრება. ჩემთან რომ ამოვიდა, რაღაც უნდოდა ეთქვა ან ეამბნა? იქნებ სიდნეიზე სურდა საუბარი, იქნებ ჩვენი სახომალდო ცხოვრების რომელიღაც მომენტი უნდოდა განეხილა. იქნებ… იგი ვიწრო ტრაპით კვლავ დაღმა ეშვება. მეც თან მივყვები.
_ ლოტოვი სადაა, ლოტოვი! _ ჩასძახებს ძირს.
სტანისლავი ტყვიასავით გამოვარდება გვერდითი ჭრილიდან. ჯიხურში შეშლიგინდება, თვალებით კაპიტანს ძაეხებს. შალვა მეორედ ჩასძახებს.
_ საჭესთან, ჩქარა საჭესთან! _ მართვა ხელით!
ლოტოვიტ საჭეს მივარდება უმალვე. მართვის პულტს ხელს ჟაჰკრავს, ავტომატს გამორთავს და გემის მართვას თავის ხელში იღებს.
_ ცო გრადუსით მარჯვნით! _ ბრძანებს კაპიტანი. სტანისლავი საჭეს მარჯვნით მიატრიალებს. გემის ცხვირი ნელა უხვევს მარჯვნით. ტალღები თანდათან მაღლდებიან, ხმაურობენ, გემს უკვე ცხვირზე ეხლებიან. თეთრი ქაფი და წყლის ნიაღვრები ვეება გემბანს ზემოდან ევლებიან და ჩანჩქერებად კვლავ აზვირთებულ ოკეანეს უბრუნდებიან.
ახლა აქ, ეკვატორის ქვემოთ, ამნაირ რამეს აღარ ველოდით. ეს ხომ სამხრეთ ტროპიკია.
ახლა ხომ ჩვენ ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს გაზაფხულიდან, უცებ, სამხრეთ-ნახევარსფეროს შემდგომაში მოვხვდით?

დღიურიდან: 198… მარტი

გუშინდელმა ოცგრადუსიანმა მოხვევამ ტაიფუნს ოდნავ აგვაცდინა. ღამით რყევა და შტორმი მაინც უძლიერესი იყო. ოდესღაც, ატლანტიკაში, ჩემს ილუმინატორზე ჩამოშვებული რადიოანტენა წუხელ ქარს მოუგლეჯია და ზემო ნაწყვეტის წვერი ახლა ჰაერში კორწიალობს. ქარი რომ გაძლიერდება, ანტენის ჩამოკიდებული ბოლო გულისწამღებად აწივლდება და, მგონია, მის მიერ სივრცეებში დაჭერილი რადიოხმები ტკივილით იწურება, ტირის, თითქოს დახმარებას ითხოვს.
წუხელ, ნავახშმევს, ზინასთან შევიარე. ეს იყო უმძიმესი განცდებით სავსე წუთები. კარი არ ჩაეკეტა, თითქოს მელოდა, მაგრამ იმ წამს, კარის ჩაუკეტელობის გამო, ოდნავ ვიეჭვიანე.
კარგახანს ვიჯექი. ისეთი საშინელი რყევა დაიწყო, ვიპოვე მიზეზი. ვთქვი, არ შეეშინდეს, ამიტომ შემოვედი-მეთქი. გამიღიმა და თავი ჩააქნია კმაყოფილებით.
ვატყობდი, უცნაურად თრთოდა, ღელავდა, დიახ, ძალიან ღელავდა, თანაც ჩემი იქ ყოფნა უსაზღვროდ უხაროდა.
უცებ კარებზე მსუბუქი კაკუნი გაისმა. წამოვიწიე, მაგრამ ზინამ დამასწრო, კარი გააღო და ვიღაცას დაელაპარაკა. იმ ვიღაცამ თითქმის ჩურჩულით ბოდიში მოუხადა და წავიდა. ხმის გამორჩევა ძნელი იყო, არც გახედვა შეიძლებოდა, მაგრამ რატომღაც გულმა მითხრა, ეს ილია ჟილმანი იყო. ზინასადმი ნდობა წუთით გამინახევრდა. ის კი, ზინა, მშვიდად, აუღელვებლად შემობრუნდა კაიუტაში და გულგრილად დაიკავა თავისი ადგილი. აი, მაშინ კი გამაკვირვა და თანაც სწორედ ამან დამამშვიდა.
იგი დამალული მუდარითა და მოლოდინით შემომცქეროდა.
მე დაბმულივით თიჯექი, ვერ ვინძრეოდი, თანაც, მგონი შფოთვა მემჩნეოდა. ამიტომ ვცდილობდი, ადრე წამოვსულიყავი და როგორც კი ფეხზე შამოვდექი წამოსასვლელად, წინა აქვითინდა. მისი დაღლილი, მაგრამ მაინც ენერგიითა და სინორჩით განათებული მკლავები ნაზად თრთოდნენ. მინდოდა, მხრებზე შევხებოდი, რაღაც დამამშვიდებელიც მეთქვა, მაგრამ გაწვდილი ხელი უკანვე დავაბრუნე და კარი გამოვაღე.
_ არ შეშინდე. დაისვენე, ზინა, დაისვენე, _ ვთქვი და წავედი.

დღიურიდან: 198… მარტი

ჰორიზონტზე, წყლისა და ცის ნაღრისფერ ბურუსში, ძლივს გავარჩიეთ ხმელეთი.
იგი ხან გვიახლოვდება, ხან გვშორდება თავისი უსწორმასწორო ნაპირების გამო.
კაპიტნის ხიდურზე ავდივარ. იქ ხალითი მხვდება. თითქოს მთელი წელიწადია არ მინახავს.
მიხარია მისი დანახვა, ხელს ვართმევ, მიწის დანახვას ვულოცავთ ერთმანეთს.
_ რა ჰქვია ნეტავ ამ კუნძულს? _ ვკითხულობ და სარკმელში ვიმზირები.
_ ჩემო, გულო, ეს უკვე ავსტრალიაა! აბა, _ ავსტრალია! _ ბოცმანი ლაღად ხითხითებს და სიხარულს ვერ ფარავს, _ იცით, გულო? _ მე, ამდენი ხნის მეზღვაური, აქ არასოდეს ვყოფილვარ, ამიტომ ძალიან მიხარია, თანაც, რა გითხრა იცი, რაღაცა ვღელავ. უცნაური წინათგრძნობა ამეკვიატა. ხომ არ ვკვდები ნეტაი, ა? _ და კვლავ ალალად, ყმაწვილივით ხითხითებს.
ილუმინატორს ფანჯარასავით ვაღებ, ზღვა თანდათან წყნარდება, თავს გარეთ ვყოფ.
ტიტველ და ტიალ, ბორცვებიან მიდამოებს ვXგავცქერი, მიწა ნაღრისფერი თუ ოდნავ მოყვითალოა, კენგურუს ზურგივით აშვერილ-დაშვერილი და ხრიოკი.
ავსტრალია! გვიან აღმოჩენილი ვეება კონტინენტი. თავი წარმოვიდგინე, ვითომ ამ მიწაზე ვცხოვრობ. გული შემიღონდა, ეს მოწყენილი, განმარტოებული, მიუდეგარი, შეუჩვეველი და უცხო მეხუთე კონტინენტი! არა, არ გამოდგება ჩემთვის. აქ ვერ გავძლებდი. აქ ძალიან მოვიწყენდი.
იქ, ძველ, ტრადიციულ კონტინენტებზე და მის ქვეყნებში ყოფნა სხვაა, აქ, ალბათ, ადამიანები მოწყვეტილობასა და ობლობასაც კი განიცდიან.
ამოდენა ხმელეთი გვეგებება! მალე ჩვენ უნდა მივირთვათ მისი პური, უნდა შევსვათ მისი წყალი, ვისუნთქოთ მისი ჰაერი. იცოცხლე, ავსტრალიავ! წინასწარ გმადლობთ!
სახეში მიბერავს თბილი, სურნელოვანი, სასიამოვნო ქარი! ეს უკვე ადრეული შემოდგომის ნიავია, დიდი ხმელეთიდან მონაბერი. კი, კი, კარგად ვიგრძენი და ვიცანი შემოდგომის ნიავის გემო. ამ ზღვის მლაშე სურნელში თითქოს სიმწიფისა და მოსავლის შეკაზმული სუნიცაა შერეული. ხმელეთის სიახლოვე მსიამოვნებს. მაგრამ ეს ჩემი ხალითი რაღაცა ძალიან ჩაფიქრებული და მოწყენილი მეჩვენება. რა ხდება, რაშია საქმე? იგი გარეთ აღარც იყურება.
_ ჩემო გულო, წუხელ სიზმრები წამესიენ. რა იყო, რა დამემართა, ვერ გავიგე. ჩემი ბავშვობა და ზეგნის სოფელი მესიზმრა. სულ იქ ვიყავი, იქ ვხეტიალობდი. დედაც ვნახე, ბაბაიც, ყველანი. იცი რა? _ მე და დედაჩემი ვითომ ტყეში წავედით დაკარგული ძმის მოსაძებნად. ვეძებდი, თან ვტიროდი. ამჯერად ზია გადიდებული, მაღალი, გასუქებული მომეჩვენა, მოდიოდა და მოიმღეროდა. ამ სიმღერამაც გული ამიჩუყა და ავტირდი. კაცის ლანდიც არ მეგულება ქვეყანაზე და, უცებ, რას ვხედავ, _ აგერ მოაბიჯეყბს, თან მოიმღერის. გამომეღვიძა და მაინც ცრემლი ვერ შევაყენე. არ ვარ ღრუმორწმუნე, მარა რაცხა ამ სიზმარმა ხასიათი მაინც მაგრად ამიმღვრია.
_ ჰო, კაი ახლა! _ შევბედე.
ოსოვს ვიძახებ და ვავალებ, ფოტოფირები მოამზადოს, ხვალ სიდნეის რეიდზე დგომისას დაბეჭდოს, რომ კედლის გაზეთში შრომის მოწინავენი გამოვაკრათ. დიმიტრი ოსოვი, დიახ, ფოტომოყვარულიცაა, კარგად გამოუდის, სხვათა შორის.
ფოტოებთან ერთად ლექსიც მოიტანე-მეთქი ვუთხარი. თვალები კმაყოფილებით დააფახურა და აღმითქვა, ყველაფერი იქნებაო. სურათის ბეჭდვთა აქ, გემზე, სვლის დროს არ შეიძლება. ვიბრაცია გვიშლის.
შემოაქვთ დეპეშა, შინიდანაა. ვაი! _ ჩემი სანატრელი გიზო მიგზავნის. აბა ერთი ლამაზად, მშვიდად, სულმოუთქმელად ჩავიკითხო. რა ტკბილია აქ, ამ სიშორეზე, ორი ღერი სიტყვა შინაურთაგან. ეჰ, რატომ ნაილემ არ მოაწერა ხელი? მეწყინა, კი, მინდოდა მას მოეწერა, მას და გიზოს _ ერთად. ნაილეს ჰგონია, მე ისევ ჯავრიანი ვარ. რა იცის, რომ მესამე დღეს, თითქოს ზღვამ ჩამომრეცხა მისი საყვედურებით წამოყოლილი გულისტკენანი. მარტო გიზოს სიყვარულია საკმარისი, იგი დაამარცხებს ყოველგვარ წყენას. ახლა, პირიქით, ნაილე მებრალება. რამდენი გაჭირვება გადაგვიტანია ერთად, რა ქნას? ახლა ითხოვს, ითხოვს, უნდა, ეხალისება, რადგანაც თავიდან ბევრი რამ გვაკლდა.
ნაილე!.. ყველაფერი მიპატიებია, ჰო, ჰო, მიპატიებია ყველაფერი. მახსოვს ის პირველი საღამო. ფარღალალა ფაცხის ერთ ოთახში რომ დავმარტოხე